Greinasafn

2018
 »aprķl

 »mars
 »febrśar
 »janśar
2017
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009

Articles in English

6.5.2015
My dear Erin Olivia.

Read more

3.3.2015
Mi querida Andrea.

Read more

29.5.2014
DE PROFUNDIS : THE VOICE OF ANDALUCIA

Read more

23.4.2013
Curriculum BS

Read more

24.9.2017

Žeir sem žora

ÓVINUR FÓLKSINS
eftir Henrik Ibsen
Ķ žżšingu og leikgerš Grétu Kristķnar Ómarsdóttur og Unu Žorleifsdóttur

Leikstjórn: Una Žorleifsdóttir
Leikmynd og bśningar: Eva Signż Berger
Tónlist: Gķsli Galdur Žorgeirsson
Hljóšmynd: Gķsli Galdur Žorgeirsson
Lżsing: Ólafur Įgśst Stefįnsson
Ašstošarleikstjóri og dramatśrg: Gréta Kristķn Ómarsdóttir

Ég er soldiš farin aš ryšga ķ Ibsen – žessum skelmi borgaralegs samfélags ķ Noregi – og sķšar um allan hinn „upplżsta heim“. Var hann ekki hinn mikli afhjśpari, rannsóknarblašamašur – eins og žaš heitir nś til dags – sem notaši leiksvišiš sem mišil?

Hvaš segir um žetta ķ leikskrįnni:

Óvinur fólksins er sagt vera um „valdabarįttu, gręšgi, žöggun, rödd samviskunnar, rétt nįttśrunnar og samfélagslega įbyrgš“. Svo er meira aš segja feitletraš mottó, sem į aš lżsa kjarna mįlsins:

Lżšręšiš snżst ekki um upplżstar įkvaršanir, heldur vinsęlar skošanir.

Žessi gegnumlżsing Ibsens į rangupplżstu lżšręši (borgarafundurinn) er reyndar komin til įra sinna. Žetta er skrifaš fyrir daga lżšręšis, eša eigum viš aš segja į gelgjuskeiši žess į ofanveršri 19du öld. Kosningaréttur var takmarkašur viš fešraveldi og eignastéttir. Konur og žurfalingar voru ekki talin meš. Gįfnaljósum hraus meira aš segja hugur viš tilhugsuninni um, hvaš mundi aš lokum leiša af lżšręšinu, žegar hinn óupplżsti lżšur tęki völdin, ķ nafni meirihlutans, af hinni upplżstu og menntušu elķtu. Hvaš žżddi žaš? Alręši fįfręšinnar, heimskunnar, fordómanna – sem sagt flįręši?

Stundum hefur mašur į tilfinningunni, aš Ibsen sé aš rķfast viš Nietsche sjįlfan.

En žetta frumsżningarkvöld ķ Žjóšleikhśsinu, innan um hinn „žögla meirihluta“, eša hina upplżstu millistétt, fannst mér, eftir žvķ sem leiš į sżninguna, aš ekkert hefši breyst. Viš vęrum aš horfa į nśtķmaverk, sem byši upp į beitta įdeilu į sżndarmennsku lżšręšisins ķ ašdraganda kosninga.

Žar meš hefur Žjóšleikhśsiš hafiš kosningabarįttuna į undan stjórnmįlaflokkunum. Žaš er allt žarna: varšstaša um sérhagsmuni, leyndarhyggja, žöggun, spuni og fjölmišlar, mżldir og keyptir.

Ef viš setjum Blįa lóniš ķ stašinn fyrir heilsuböšin og Helguvķkursilikoniš ķ stašinn fyrir norsku fabrikkuna, žį er žaš fullkomnaš. Rétt eins og į borgarafundinum hjį Ibsen heyršu frumsżningargestir Žjóšleikhśssins sömu rökin. „Viš žurfum aš varšveita festu og stöšugleika og varast glundroša og upplausn“.

Stundum žarf aš vķsu bara litla žśfu til aš velta žessu hlassi – en bara stundum.

Hręšsluįróšurinn gegn róttękum breytingum hefur löngum reynst umbótamönnum skęšur višureignar.

Žetta snżst sumsé um žaš, aš ķ žorpinu er gullöld og góssentķš. Vķšfręg heilsuböš laša aš sér tśrista ķ stórum stķl. Hlutabréfavķsitalan er į uppleiš. Allir (sem mįli skipta) eru aš gera žaš gott. Lęknirinn er mikils metinn ķ samfélaginu, enda frumkvöšull aš byggingu heilsubašanna.

En žaš reynist vera maškur ķ mysunni. Samkvęmt efnagreiningu rannsóknarstofu hįskólans er vatniš ķ heilsulindinni hęttulegt heilsu manna. Heilsulindin er oršin hįskaleg lżšheilsunni. Lęknirinn rįšgast viš sķna nįnustu um, hvaš sé til rįša. Almannahagsmunir krefjast žess, aš lżst sé yfir neyšarįstandi. Žessi ótķšindi leka śt. Žeir sem eiga mestra hagsmuna aš gęta, bregšast harkalega viš.

Nś reynir į mįtt upplżsingarinnar frammi fyrir tengslaneti valdsins. Žaš reynir į lżšręšiš (borgarafundurinn).

Et voilį!

Višhorf valdhafans er aš stinga skżrslunni undir stól (Kannist žiš viš žaš?) Žagga mįliš nišur. Véfengja sannleiksgildi vķsindalegra rannsókna, vara viš afleišingum – lokun heilsubašanna. Óheyrilegur kostnašur, skattahękkanir. Viljiš žiš žaš?

Svo kemur snotur smjörklķpa. Hlutabréfin ķ heilsuböšunum snarféllu ķ verši. Fengust fyrir slikk. Tengdapabbi lęknisins (sem įtti hlut aš mįli) kaupir öll bréf, sem eru föl į žessari brunaśtsölu. Svo stillir hann lękninum upp viš vegg: Almannahagsmunir eša fjölskylduhagsmunir? Žar meš er reynt aš sannfęra almenning um, aš lęknirinn sé enginn hugsjónamašur ķ reynd. Hann sé bara rétt eins og viš öll hin, lįti stjórnast af eigin hagsmunum. Hann hafi plottaš veršfalliš til žess aš koma hinum gömlu valdhöfum frį, en sjįlfum sér aš.

Hugsjónamašurinn er žar meš sviptur ęrunni: sannleiksvitniš er oršiš aš venjulegri peningahóru.

Flestir įbyrgir fjölskyldufešur mundu hugsa sig um ķ žessum sporum, ekki satt?

En hugsjónamašurinn lętur ekki bugast ķ žessu tilviki. Hann segir valdhöfunum – og almenningi, sem er į žeirra bandi – strķš į hendur.

Sį einn er sterkur, sem žorir aš standa einn. Aš lokum er žetta spurning um hugrekki eša heigulshįtt.

Sama sagan enn ķ dag. Allt óbreytt. Frį Ibsen til Orwells – til okkar daga.

Ritstjórinn (fjölmišlavaldiš) fęr sérlega snautlega śtreiš ķ žessari dęmisögu Ibsens. Til aš byrja meš er hann fullur af róttęku frošusnakki gegn valdhöfunum (Hvort viš könnumst viš žaš!). Og hvetur lękninn til dįša. Žegar į reynir, er hann sį fyrsti sem svķkur. Er veginn og léttvęgur fundinn. Eignarhaldiš og auglżsingatekjurnar rįša.

Kannist žiš viš žaš?

Allt er óbreytt, sagši ég. Sķgilt verk og žį um leiš samtķmaverk. Žaš var vel til fundiš hjį Evu Signżju Berger (leikmynd og bśningar) aš vķsa žessu sķgilda drama śt śr stįssstofum borgaranna į tķš Ibsens. Ķ stašinn vorum viš löngum į berangri meš hrįslagalega tįknmynd išnbyltingarinnar allt um kring. Var žetta jįrnbrautarstöšin, žar sem įhrif umheimsins komu og fóru? Eša norska fabrikkan – hiš ķslenska silikon?

Glęsileg umgjörš! Enginn tepruskapur, enginn realismi, veggir né sófar né borš.
Žaš er augljóst, aš Una Žorleifsdóttir (leikstjóri) og Gréta Kristķn Ómarsdóttir (leikgerš og žżšing) hafa unniš mikiš žrekvirki viš žżšingu og uppsetningu žessa volduga verks Ibsens. Bara žaš aš žora aš leggja til atlögu viš einn žekktasta og įhrifamesta rithöfund allra tķma, sżnir, aš žessar ungu konur eru ekkert blįvatn – heldur konur sem skynja sinn vitjunartķma, fullar af sjįfstrausti og byltingarkenndum hugmyndum – og vita nįkvęmlega, hvaš žęr eru aš gera.

Til marks um žaš mį segja, aš verkiš sé nęstum óžekkjanlegt frį uppfęrslum eins og žęr tķškušust į hinni öldinni (Žjóšleikhśsiš, 1975, muniši?). Viš erum komin langt śt fyrir žann hefšbundna ramma, sem tķškašist į žeim įrum. Verkiš hefur veriš stytt til muna, einblķnt er į ašalpersónuna, sannleiksvitniš sjįlft og mįlstaš žess. Öllu öšru er żtt til hlišar. Žannig veršur Katrķn, eiginkona lęknisins, eins og skugginn af sjįlfri sér, sviplaus vera, sem aldrei fęr lķf į svišinu. Sama mį segja um börnin – žau eru žarna, en skipta ekki mįli – eins konar props. Jafnvel žessi fallega stelpa, hśn Petra yngri (Snęfrķšur Ingvarsdóttir) fęr aldrei almennilega tękifęri til aš lįta ljós sitt skķna.

Hins vegar skipta fleiri en einn – og fleiri en tveir – um kyn: „Žaš eru ekki lengur bara kallar, sem eru aš tala saman“, eins og Gréta Kristķn segir sjįlf ķ vištali. Konur eru komnar ķ karla staš, žęr hafa tekiš yfir. Ein er oršin bęjarstjóri (įšur bróšir lęknisins), önnur formašur ķ Félagi atvinnurekenda (įšur hr.Aslaksen) og sś žrišja blašamašur (hr. Billing). Svona eru tķmarnir breyttir. Konur hafa fengiš rödd. Viš erum stödd ķ nśtķmanum. Fólk er frjįlslega klętt og fylgist meš tķskunni – ķ dag. Allt ķ anda Evu Signżjar – up to date!

Tónlistin (Gķsli Galdur Žorgeirsson) og lżsingin (Ólafur Įgśst Stefįnsson) ófust saman ķ eina órjśfanlega heild, sem sveiflašist ķ takt viš hiš andlega strķš ķ sįlum fórnarlambanna.

Žaš eru eiginlega bara tvö hlutverk, sem standa upp śr. Žaš eru žau stystkinin, Tómas og Petra Stokkmann.

Björn Hlynur Haraldsson vinnur leiksigur meš tślkun sinni į žessum vinsęla lękni og fjölskyldumanni, sem endanlega stendur uppi aleinn sem rödd samviskunnar – eins konar sannleiksvitni. Hann birtist okkur ķ upphafi sem ašlašandi persóna, hamingjusamur, einlęgur og heišarlegur. Styrkur hans er sį, aš hann efast aldrei, ekki eitt augnablik. Žetta er spurning um hugrekki eša heigulshįtt.“Sį einn er sterkur, sem žorir aš standa einn“, segir hann sjįlfur. Aldrei aš gefast upp – sannleikurinn mun koma ķ ljós.Og varnarręša hans ķ lokin er svo įhrifamikil, aš ósjįlfrįtt var ég farin aš sjį hann fyrir mér sem óskaframbjóšanda minn ķ kosningunum hér heima ķ haust. Slķkur var sannfęringarkrafturinn og eldmóšurinn!

Sólveig Arnarsdóttir į lķka frįbęrt „come-back“ ķ žessari glęsilegu sżningu. Petra bęjarstjóri hefur žennan kankvķsa augnsvip, sem alla heillar, en undir nišri er hśn flagš undir fögru skinni, miskunnarlaus tękifęrissinni, sem svķfst einskis, žegar eitthvaš bjįtar į. Framkoma hennar viš bróšurinn er ótrślega grimm – henni er augljóslega ekkert heilagt. Sólveig kemur žessu öllu til skila į sinn ķsmeygilega hįtt, lęvis og lipur, meš žaš besta frį bįšum foreldrum ķ farteskinu.

Svo langar mig lķka til aš nefna Snorra Engilbertsson ķ hlutverki Hovstads, róttęka ritstjórans, sem hefur hvorki bein ķ nefinu né hugrekki til aš standa meš fórnarlambinu, žegar į reynir. Snorra tekst vel aš tślka hugarvķl og angur sturlašs manns, sem gefst upp fyrir hagsmunum valdhafanna.

Gušrśn Gķsladóttir įtti lķka góša spretti, en fékk einhvern veginn aldrei aš njóta sķn verulega. Og žaš veršur lķka sagt um flesta ašra, sem allir skilušu góšum leik, įn žess žó, aš žaš reyndi nokkurn tķma į žaš. Ef žiš skiljiš, hvaš ég er aš meina! Ljósiš beindist allt aš fórnalambinu, Dr. Stokkmann, lękni, og örlögum hans. Hinir stóšu allir ķ skugganum.

Aš lokum: Žetta er glęsileg sżning, frumleg, djörf og einbeitt.

Ég gef henni hęstu einkunn.

Bryndķs Schram


Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit