Greinasafn

2019
 »ma

 »aprl
 »mars
 »febrar
 »janar
2018
 »desember
 »nvember
 »oktber
 »september
 »gst
 »jl
 »jn
 »ma
 »aprl
 »mars
 »febrar
 »janar
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008

Articles in English

6.5.2015
My dear Erin Olivia.

Read more

3.3.2015
Mi querida Andrea.

Read more

29.5.2014
DE PROFUNDIS : THE VOICE OF ANDALUCIA

Read more

23.4.2013
Curriculum BS

Read more

15.4.2013

Vor Vilnius

a voru enn subbulegir snjskaflar torginu hr fyrir framan, egar vi renndum upp a hsinu seint a kveldi ann 7. aprl s.l. a andai kldu. Enn ekki komi vor. Sem betur fer var g me skinnhfuna fr Spaksmannsspjrum hfinu, svo a g hefi skili vetrarfeldinn eftir heima. Ef manni er hltt hfinu, er manni hltt um allan kroppinn, ekki satt? Svo var g me ng af sjlum og treflum til a vefja um mig, ef vori lti sr standa.

a var alla vega hltt og notalegt binni, sem okkur var vsa - htt til lofts og strir gluggar, rsettur loftinu, ntjndu aldar bragur. a bei okkar vi dyrnar brosandi stlka, Modesta, sem afhenti okkur lyklana, sagi okkur fr einu matvruversluninni gtunni og kenndi okkur tknina nettengingu, fjarstringu, ryggiskerfi og vottavl. Miki getur maur stundum veri heimskur frammi fyrir einfldustu hlutum, sem allir arir skilja eins og skot Nema hva, a a kjaftai hver tuska Modestu, sem reyndist vera brskemmtileg og hargreind. Hn stundar hagfrinm vi hsklann me vinnu hj leigufyrirtkinu og fer ltt me a, segir hn.

Hn sagist vera einkabarn foreldra sinna, sem bi fddust lok heimstyrjaldarinnar sari hernumdu og lokuu landi. Afi hennar var stndugur bndi, sem neitai a yfirgefa jr sna og lta hendur Raua hersins undir vntanlegt samyrkjub. var fair hennar aeins fimm ra, og skmmu seinna var fjlskylda hans flutt nauungarflutningum til Sberu gulagi. ar lst hann upp strum hpi systkina. Sar meir, egar harstjrnin slakai klnni, fkk hann tkifri til a lra til verkfrings. Ekkert hinna systkinanna lifi af essi r Sberu. Hann einn komst til baka seint og um sir og byrjai me tvr hendur tmar.

Mamma Modestu var lengst af yfirlknir sptala Vilnus, en er n komin eftirlaun og saknar gu gmlu daganna, mean allt var fstum skorum, allir fengu vinnu a loknu prfi, frtt hsni og urftu ekki a hafa hyggjur af veraldarvafstri. N er allt hverfanda hveli, segir hn, enga vinnu a f, ekkert ryggi. Hvaa mli skiptir frelsi samanburi vi allt hitt sem vi misstum? Mamma saknar ess sem var, n ess a skilja til fulls, hva vi hfum uppskori stainn, segir Modesta og hlr essi skp.

g var bara bin a vera tvo tma landinu, en n vissi g allt um Modestu og landi hennar, sem vi tluum a setjast a um hr. etta minnti mig strax veru mna Finnlandi. Flk sem g ekkti ekki neitt, var ekki fyrr bi a taka hndina mr, en a fr a tala um Vetrarstri og afa, sem hafi di hetjudaua skgum Karelu, ea mmu, sem hjkrai srum og var a lokum smd stu oru finnska rkisins. Mr fannst stundum eins og sagan stjrnai lfi Finna, a allar frnirnar, sem voru frar, allt bli, sem rann endur fyrir lngu, rynni enn um eirra og brndi til da. Finnar eru trlegt flk.

Og a eru Lithar reyndar lka. eir hafa essa ru slardpt einhverja dulda lfsreynslu sem skilar sr daglegu lfi, vihorfum og afstu.

Lfsreynsla Litha sem jar er miklu skelfilegri en okkur hin rar fyrir. Heilu stttirnar menntamenn, skld, rithfundar, kennarar, tnlistarflk, stndugir bndur allir sem einhvers mttu sn jflaginu, voru sundum saman, fluttir nauungarflutningum til Sberu. ar var eim kasta t skalda vissuna, kllausum og allslausum, ttu hvergi hfi snu a halla, ekki hsaskjl einu sinni. Staln tlai sr a trma tungumli og menningu janna vi Eystrasalt. Og stainn fyrir , sem voru sendir brott, voru fluttir inn Rssar a tti a rssava essar jir. Reyndar tti a ba til nja manntegund: homo sovticus hinn nja Sovtmann. Hann tti a vera hafinn yfir jerni og eignartt, en binn til vtislogum ofbeldis.

Og sama tma og allt etta essir hrilegu atburir eru a gerast Eystrasaltslndunum sem eru ekki svo kja langt burtu, hvorki tma n rmi er g bara ltil ffr stelpa Norurmrinni, sem lifir hyggjulausu lfi glest yfir fntum hlutum eins og glnju og glansandi reihjli, n ess a hafa hugmynd um, a a er veri a urrka t af landakortinu rj lnd okkar heimslfu. Enginn vissi neitt, ea hva? Og a la mrg r, llu er haldi leyndu. a ekki fyrr en eftir a eir hafa endurheimt sjlfsti sitt ri 1991, a eir, sem voru hlpnir og lifu af, ora loksins a tj sig og segja fr essum trlegu grimmdarverkum.

Sumir vilja auvita helst gleyma. Hva kemur okkur sagan vi? spyrja eir. Horfum til framtar. Margir hafa eflaust sektarkennd. En segir ekki einhvers staar: s sem ekki ekkir fortina, enga framt? Svo eru arir sem r a f a tj sig yrkja lj, tala tnum, mla myndir, segja sgur.

Ruta Sepetys er ein eirra. Hn er nnur kynsl brottfluttra Litha, lst upp Michigan, en sneri aftur til a skrifa sgu forfera sinna. Bkin, sem heitir ensku Between Shades of Gray (Penguin Books), kom t fyrir tveimur rum (2011), en er n metslubk og hefur veri dd yfir fjrutu tunguml. g gat ekki sliti mig fr bkinni, fyrr g hafi lesi hana alla grtandi.

nnur nleg bk (2009), sem er talin ein merkilegasta heimild um essa tma, er Forest Brothers (Central European University Press, Budapest) . Hn er tarleg frsgn af atburum lfi jar eftir 1945, egar Bolsjevkar rast til atlgu gegn Eystrasaltslndum, og lithiska andspyrnuhreyfingin verur til. Hfundurinn, Juozas Luksa, var einn af hrifamestu flgum hreyfingarinnar. Hann var tvisvar sinnum sendur gangandi yfir landamri Pllands til a leita astoar vestri. En enginn vildi hlusta hann. Hann skrifai bi til Sameinuu janna og pfans Rm latnu. Lklega tri honum enginn ea vildi ekki tra. Luksa fll a lokum fyrir hendi Bolsjevika heimalandi snu.

Bar essar bkur hefu veri bannaar fyrir nokkrum rum. En n er allt frjlst og engum hlft.

g tek eftir v, a sfnin og listagallerin eru a sna verk, sem opna gttir til fortarinnar. Marija Teresa Rozanskait er ein essara lofsngvara lfsins, sem lifu af nauungarvistun gulaginu. N skipar hn heiursess jarlistasafni Litha. Myndir hennar lsa hryllingnum reynslu fr barnsku, sem aldrei lei henni r minni. Verk Mariju Teresu voru bannfr alveg fram tunda ratuginn.

Jafnvel hinn bannfri Sjostakovits er binn a leggja undir sig Flharmnuna, og Shakespeare og Chekov, hmaniskir skldjfrar, fylla jleikhsi kvld eftir kvld.

Lithar eru fleygifer inn ntmann. a er engu lkara en a eir su a reyna a bta sr upp allt a, sem fyrri kynslir fru mis vi, feur og mur, afar og mmur. eir lifa hratt og vilja helst gera allt gr. Hinir kguu rsa upp og fagna frelsi, taka v opnum rmum og vilja njta ess botn.

J, sumir njta, arir ekki. a er augljst. Hrainn lsir sr til dmis umferinni. Sumir strir strkar virast ekki geta hami sig, fyrr en eir hafa milli handanna ausveipt stri glnjum porche ea ferrari jafnvel rolls royce. Svei mr , g hef aldrei vinni s glsilegri blaskara en hr gtum Vilniusar srstaklega lok vinnudags, egar skrifstofudmur og bankaskvsur streyma t gturnar me slegi hr, nrngum pilsum og tuttugu sentimetra hum hlum til hva sem er!

En egar hrainn er svona ofsafenginn, hva verur um alla hina, sem nenna ekki ea geta ekki teki tt kapphlaupinu? eir sitja eftir og lepja dauann r skel. eir sitja kannski gangstttinni vi dyrnar hj mr og horfa mig bnaraugum. Gamlar konur, sem aldrei ttu ess kost a vinna utan heimilis, ekkjur sem vera a treysta ara sr til viurvris.

Og egar g rtti konunni nokkrar ltur (rfar krnur), grtur hn af akklti og biur gu a blessa mig. g skil ekki orin, en g s a augunum henni.

Brynds Schram

Deila Facebook

Skrifa ummli

Nafn
Netfang
Skilabo
Skru inn etta or
ennan reit