Greinasafn

2019
 »maķ

 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2018
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008

Articles in English

6.5.2015
My dear Erin Olivia.

Read more

3.3.2015
Mi querida Andrea.

Read more

29.5.2014
DE PROFUNDIS : THE VOICE OF ANDALUCIA

Read more

23.4.2013
Curriculum BS

Read more

16.1.2010

Faust: Eru lögfręšingar (lķka) ķ helvķti?

FAUST, leikverkiš er byggt į skįlverki Goethes.
Frumsżnt ķ Borgarleikhśsinu 15. janśar 2010

Höfundar:
Björn Hlynur Haraldsson
Gķsli Örn Garšarsson
Nķna Dögg Filippusdóttir
Vķkingur Kristjįnsson og Carl Grose

Leikstjóri: Gķsli Örn Garšarsson
Leikmynd: Axel Hallkell Jóhannesson
Bśningar: Filippķa Elķsdóttir
Lżsing: Žóššur Orri Pétursson
Hljóšmynd: Thorbjörn Knudsen og Frank Hall
Leikgervi: Sigrķšur Rósa Bjarnadótti


Frį Borgarleikhśsinu


„Geggjuš flott sżning”, sagši gelgjan viš hlišina į mér, um leiš og hśn stóš upp aš lokinni forsżningu, sem ég sótti til aš undirbśa mig. „Kjaftęšiš ķ kallinum var aš vķsu hundleišinlegt, en loftfimleikarnir voru cool.”

Einhvern veginn svona komst hśn aš orši, stelpan. Og ég fór aš hugsa um žaš į leišinni heim, aš lķklega vęri žetta einmitt rétta leišin til aš pranga heimsbókmenntunum upp į gelgjur og göslara nśtķmans. Beita žau sömu ašferšum og ķ leikskólanum? Gera nįmiš aš leik? Og įšur en žau vita af, hafa žau fengiš įhuga į heimspekilegum vangaveltum Goethes – ég tala nś ekki um allra hinna, Shakespeares, Schiller eša Ibsens. Og žessi ašferš į aušvitaš rétt į sér, ef hśn nęr tilętlušum įrangri.

Atli Heimir vinur minn segir mér, aš allir mögnušustu tónsnillingar veraldarinnar hafi selt sįlu sķna til žess aš lįta drauminn rętast um fullkomnun ķ list sinni. Tölum viš ekki um himneska fegurš? Žaš fegursta ķ hinni ęšstu list, tónlistinni, er af žvķ taginu. Žaš brżtur bošorš mennskrar tilveru, žaš er yfirskilvitlegt, ofurmannlegt. Žašan kemur oršatiltękiš: listamašur af Gušsnįš ? En ef forsjónin neitar žér um nįšargįfuna, hvaš er žį til rįša? Aš semja viš keppinautinn, hśsbóndann ķ Nešra.

Fabślan um Faust er ęvaforn. Hśn byrjar žar sem freistarinn leišir frelsarann upp į ofurhįtt fjall og sżnir honum dżrš heimsins og segir: Allt žetta skal veitast žér – ef žś fellur fram og tilbišur mig? Frelsarinn vķsar freistingunni į bug meš oršunum: Vķk frį mér, Satan.
En frelsarinn var ekki venjulegur mašur. Hann var sonur Gušs – sendur nišur ķ Tįradal mannlķfsins til žess aš bera syndir heimsins. Vald hans var ekki af žessum heimi. Meš Guš aš bakhjarli gat hann unniš kraftaverk. Haltir og lamašir gengu sem heilir vęru og blindir fengu sżn. Er nema von, aš venjulegir daušlegir menn freistist til žess aš vilja nį slķku valdi į tilverunni?

En getur žaš gerst įn fórna? Hverju viltu fórna fyrir žaš aš losna śr įlögum mennskrar tilveru? Til žess aš rķsa upp yfir mennsk takmörk, til aš öšlast hlutdeild ķ himnesku valdi? Vķsindamašurinn sem vill skilja gangverk nįttśrunnar (sköpunarverk Gušs)? Valdsmašurinn sem vill beygja ašra undir vilja sinn? Auškżfingurinn sem ķ krafti peninganna vill kaupa sér völd (og jafnvel hamingju)?

Allt vald spillir. Alręšisvald spillir algerlega. Žetta er mannkynssagan. Žetta er samtķminn. Žetta er Doktor Faustus – dęmisagan um fórnarkostnaš žess aš reyna aš brjóta af sér hlekki mannlegra takmarka.

Fabślan sem Goethe byggši į, er sögš vera žżsk frį 16. öld. Žaš tók hann 60 įr aš reka smišshöggiš į žetta meistaraverk sitt, sem jafnframt er eitt af öndvegisverkum heimsbókmenntanna. Hann var rśmlega tvķtugur žegar hann lagši fyrstu drög aš verkinu, en lauk žvķ rétt fyrir andlįtiš, 83 įra aš aldri. Žetta var ęviverk hans. Meistaraverk hins žżska žjóšskįlds. Eiginlega er žetta ekki leikrit (žaš tekur um 22 klukkustundir ķ flutningi), heldur heimspekirit ķ ljóšstaf. Žeir fįu sem hafa lesiš žaš, hafa sumir hverjir aldrei oršiš samir eftir. Ótal skįld hafa reynt sig viš žessa sķgildu dęmisögu meš misjöfnum įrangri, en Faust Goethes er tindurinn sem gnęfir yfir alla.

Žeir sem leggja leiš sķna ķ Borgarleikhśsiš til aš upplifa Faust eftir höfundateymi undir stjórn Gķsla Arnar Garšarsonar žurfa ekki aš óttast aš falla į prófi ķ žżskri heimspeki. Žetta er ekki Faust Goethes, en samkvęmt leikskrįnni er žetta verk innblįsiš af honum

Gamall leikari, sem lent hefur inni į elliheimili aš loknum glęstum leikferli er žrįtt fyrir forna fręgš sokkinn ķ žunglyndi og efast um allt og allt. Til hvers er žetta lķf? Vanitas vanitatis – allt er žetta helber hégómi. Af einhverjum įstęšum hafši hann aldrei lagt ķ aš leika Faust. En sęta hjśkkan į elliheimilinu og ašrir ašdįendur stórleikarans mana hann upp ķ aš gefa rullunni lķf hér og nś. Og hann byrjar. Žetta er magnašur texti og mašur hugsar gott til glóšarinnar til žess sem ķ vęndum er: Sannleikurinn mun gera yšur frjįlsa… Žannig byrjar žetta. Og byrjar ansi vel. Žaš sem mįli skiptir kemst til skila: Fįnżti mannlegs lķfs, hégómleiki, sjįlfsblekking, vanmįttur, vonleysi, uppgjöf, bölmóšur.

En einmitt žegar textinn er aš byrja aš hrķfa okkur meš, birtist gęslumašur ellinnar og rżfur flutninginn meš eurovision lagi innihaldslausrar bjartsżni. Alvaran, angistin, örvęntingin, tilvistarkreppan hverfur śt ķ buskann og ömurleg rśtķna gamalmennahęlisins tekur viš. Gęslumašur klappar saman lófunum, “heimsóknartķma lokiš, smįęfingar ķ hjólastólunum, svo allir aš hįtta og lślla.” Žetta endurtekur sig svo aftur og aftur allan leikinn ķ gegn. Viš erum żmist ķ skįldlegu algleymi eša lķtilsviršandi andrśmi hęlisins.Viš og leikendur eru hrifin į brott śr ķmyndašri veröld inn ķ raunveruleikann. Sum okkar neita aš horfast ķ augu viš stašreyndir.

Hinn hryssingslegi raunveruleiki er sį, aš žegar fólk eldist, er tilhneigingin sś aš umgangast žaš eins og börn. Tala nišur til žess, hugsa fyrir žaš og gera žvķ upp einhvern stašlašan hugarheim, žröngan og fįtęklegan. Óžolandi! Žessi framkoma er undirstrikuš ķ leikritinu og veršur enn afkįralegri og ógešfelldari einmitt vegna žess aš eldra fólkiš, vistmenn hęlisins, bera af ķ andlegu atgervi, hugsa hįtt og er enn aš lįta sig dreyma. Žaš er sagt: tvisvar veršur gamall mašur barn – en sumir verša aldrei annaš en börn

Rśnar Freyr Gķslason er nęstum fullkominn ķ hlutverki gęslumannsins (bróšur Grétu). Śtlit, framkoma og talsmįti hins hversdaglega gęslumanns veršur svo ótrślega fyndiš ķ mešförum Rśnars. Į sinn lįtlausa hįtt trešur hann ömurlegheitunum miskunnarlaust onķ kokiš į okkur – heimsóknartķma er lokiš.

Žaš mį eiginlega segja, aš nokkurn veginn hiš sama gildi um restina af leikhópnum. Žegar fólk er bśiš aš vinna svona lengi og nįiš saman og hefur ętķš sett markiš hįtt, ętķš vališ krefjandi verkefni og vęntanlega pęlt dag og nótt, etiš saman, rķfist og hlegiš, og jafnvel sofiš saman - žį skyldi mašur ętla, aš fullkomnun vęri į nęsta leyti.

Björn Hlynur og Nķna Dögg ķ kompanķi viš Hilmi Snę (sem er nżr ķ hópnum) eru ógleymanlegt trķó. Lķkamlegt atgervi, fimi žeirra, fjör og lęvķs gamansemi er rauši žrįšurinn ķ leikverkinu og heldur dampi allan tķmann. Samdrįttur Björns Hlyns og Unnar Aspar kom mér fyrir sjónir hvaš eftir annaš eins og bernsk mįlverk Chagalls, einkum žegar žau sigla meš himinskautum ķ alsęlu įstarinnar. En kannski var žetta einmitt of englapķkulegt til žess aš vera trśveršugt. Til hvers hafši öldungurinn selt sįlu sķna um alla eilķfš? Til žess aš mega upplifa ofsafengna įstrķšu ęskuįstarinnar, žótt ekki vęri nema eitt augnablik. Žarna vantaši aš gefa frumstęšum - eigum aš segja jaršneskum - kenndum lausan tauminn, erótķk, losta…
Vķkingur er einlęgur og lķtillįtur rithöfundur, en bestur ķ glķmu sinni viš hjólastólinn, flęktur ķ netinu ofar höfšum įhorfenda. Hanna Marķa Karlsdóttir bregst ekki frekar en fyrri daginn. Hęšni og svartur hśmor klęša hana vel, samt róleg og yfirveguš eins og konum į hennar aldri hęfir. Ofjarl flestra karlanna.

Žį er bara eftir aš geta Žorsteins Gunnarssonar, sem ekki hefur sést į sviši įrum saman. En hann hefur engu gleymt, og framsögn hans bar af, hvert orš heyršist um allan sal. Žorsteini tekst aš vekja samśš meš gamla manninum. Eftirsjį hans, vonbrigši og löngun nķsta merg og bein. Öllu žessu tekst Žorsteini aš koma til skila.

Engu aš sķšur er ég ekki sįtt viš endi verksins, sem er ekki sök Žorsteins heldur höfunda. Gamli mašurinn er lįtinn leggjast į bęn og bišja guš um miskunn. Og žar meš fellur tjaldiš. Bęninni er ósvaraš. Heldur dauflegur endir, meira ķ ętt viš kritniboš, sem er ekki beint ķ anda verksins. Hugmyndir Goethes voru miklu róttękari. Stundin er aš renna upp. Hliš helvķtis opnast og gamli mašurinn į engrar undankomu aušiš. Hann brennur ķ logum vķtis og žannig endar lķf hans. Mér hefši fundist žaš rökrétt framhald og endir į magnžrunginni sżningu. Žaš er einum of billeg lausn aš lįta sjįlfan Faustus leita athvarfs hjį Gunnari ķ Krossinum.

Sżningin var magnžrungin ekki sķst fyrir beitingu ljósa, rimla, neta og hengilįsa, sem hvirflušust um salinn og brutu nišur hin hefšbundnu mörk leikhśssins. Leikendur ęddu um hvolfiš yfir höfšum okkar, dunkušu ķ netiš eins og skotnar gęsir eša eins og pśkar į fjósbita. Žaš hefši mįtt halda, aš žeir vęru allir ballettdansarar eša hefšu unniš ķ sirkus frį barnsaldri. Žarna voru ķ hópnum aš vķsu tveir ķžróttamenn, sem sżndu framśrskarandi fimi, žau Svava Björg Örlygsdóttir og Jóhannes Nķels Siguršsson.

Žaš er ekki hęgt aš ljśka žessum pistli um Faust ķ Borgarleikhśsinu įn žess aš fara oršum um umgeršina alla, ašbśnašinn, bśninga, hljóš og lżsingu. Manni skilst, aš žaš sé annaš leikrit ķ gangi baksvišs, žar sem svišsmenn leika ķ myrkrinu į móti leikurunum og sjį um, aš ekkert fari śrskeišis. Žaš er ekki lķtiš traust, sem žeim er sżnt viš žessar ašstęšur. Og ekkert klikkaši į frumsżningu. Allt rann hnökralaust, jafnvel ljśflega.

Leikmynd Axels Hallkels er eins konar framhald af netinu ķ lofti ašalsalar. Netiš afmarkar hęlisveggina, svart myrkriš aš baki ķtrekar einangrunina og innilokun hęlisfólksins. Gluggarnir standa hįtt, fangelsi. Lżsing Žóršar Orra er óskiljanlegt vķravirki og nęr inn ķ hvern krók og kima įn žess aš vera yfiržyrmandi. Filippķa hefur bśninga ellinnar grįa og hversdagslega eins og vera ber, en Djöfullinn og fylgdarliš hans klęšast skartklęšum ķ anda pönkara og annarra stertimenna. Leikgervin eru frįbęr og į Sigrķšur Rósa hrós skiliš fyrir karaktera sķna. Ég hefši viljaš sitja nęr svišinu til aš geta séš betur framan ķ leikendur. Žaš hefši gefiš verkinu nżja dżpt, er ég viss um.

Og ekki mį gleyma tónlistinni, sem var samin sérstaklega fyrir žessa uppfęrslu, aš mér skilst. Tónlist sem uppfylling eša til įherslu hefur nokkra sérstöšu. Hśn mį ekki vera of yfiržyrmandi, stela sjóinu, en hśn mį heldur ekki fletjast śt undir verkinu. Sumum snillingum tekst aš žręša žennan milliveg. Nick Cave og Warren Ellins (sem ég žekki hvorugan) eru augljóslega ķ žeim hópi. Hvaš eftir annaš rann kalt vatn milli skinns og hörunds, Tónarnir fylgdu oršunum, gįfu žeim óvęnt vęgi og örvušu ķmyndunarafl njótenda.

Žaš var ekki annaš aš heyra ķ gęrkvöldi en aš Faust undir stjórn Gķsla Arnar Garšarssonar hefši algerlega slegiš ķ gegn. Meirihluti įhorfenda var ungt fólk, og sżningu var ekki fyrr lokiš en allir višstaddir stóšu upp og köllušu leikara fram hvaš eftir annaš. Žaš var enn glešiglampi ķ augum, žar sem gestir streymdu śt ķ nżįrssuddann, ögn dasašir eftir spennu og tilhlökkun kvöldsins.

Žetta var geggjuš flott sżning, eins og gelgjan sagši. Og hvaš viljiš žiš meira?

Bryndķs Schram


Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit