Greinasafn

2019
 »maí

 »apríl
 »mars
 »febrúar
 »janúar
2018
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »ágúst
 »júlí
 »júní
 »maí
 »apríl
 »mars
 »febrúar
 »janúar
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008

Articles in English

6.5.2015
My dear Erin Olivia.

Read more

3.3.2015
Mi querida Andrea.

Read more

29.5.2014
DE PROFUNDIS : THE VOICE OF ANDALUCIA

Read more

23.4.2013
Curriculum BS

Read more

27.12.2009

Oliver!: Um ţjófa, hórur og herramenn

Ţýđing: Ţórarinn Eldjárn
Ţýđing söngtexta: Jóhann G. Jóhannsson
Leikstjórn: Selma Björnsdóttir
Tónlistarstjórn: Jóhann G. Jóhannsson
Danshöfundur: Alette Collins
Leikmynd: Vytautas Narbutas
Búningar: María Ólafsdóttir
Lýsing: Lárus Björnsson og Ólafur Ágúst Stefánsson
Hljóđstjórn: Ísleifur Birgisson og Tómas Freyr Hjaltason
Sýningarstjóri: Kristín Hauksdótti


Óliver!


Ţó ađ mér hafi ekki enn tekist ađ skilja, hvernig Selmu Björnsdóttur, tókst ađ sannfćra Ţjóđleikhússtjóra um, ađ hundgamall söngleikur, sem búiđ er ađ teygja og toga árum saman endalaust í útvarpi, sjónvarpi, leikhúsum og kvikmyndasölum um alla heimsbyggđina, skyldi verđa jólasýning hér uppi á Íslandi eina ferđina enn, ţá verđ ég ađ viđurkenna, ađ ég dáist ađ fagmennsku, vandvirkni, smekkvísi og krafti ţessarar ungu konu, sem lćtur sér greinilega ekki allt fyrir brjósti brenna. Ţađ er töggur í Selmu Björnsdóttur og full ástćđa til ađ byrja á ţví ađ óska henni til hamingju međ fjörlega og vandađa sýningu.

Skyldu ţćr hafa valiđ Oliver Twist, af ţví ađ nú er kreppa á Íslandi? En nota bene, kreppa er bara tímabundiđ ástand, sem varir ekki ađ eilífu – vonandi. Líf fátćklinga í göturćsum stórborga nítjándu aldarinnar var varanlegt ástand. Ţađ voru örlög meirihluta ţjóđa. Enn voru engar almannatryggingar komnar til sögunnar, engin samárbyrgđ, engin von. Ţađ var ekkert ţjóđfélag til, (eins og Maggie Thatcher komst eitt sinn ađ orđi) – bara einstaklingar, hver fyrir sig.

Ţađ var örfámenn yfirstétt, sem fćddist međ silfurskeiđ í munninum. Auđurinn var geymdur í bankahólfum, í landaeignum eđa í skartgripum. Hann gekk i arf. Peningarnir uxu á trjánum og lífiđ var leikur frá upphafi til enda.

Fyrir misskilning lendir Oliver í röngum hópi viđ fćđingu. Hann er alinn upp á munađarleysingjahćli og síđan á götunni. Hann kynnist kjörum hinna verst settu - en ţađ var augljóst frá upphafi, ađ hann tilheyrđi ekki. Hann var öđru vísi, háttvís og tillitssamur. Ađ lokum er misskilningurinn leiđréttur, og hann ratar aftur heim, inn fyrir múra auđs og forréttinda. Og ţá er bara spurningin: Hefur hann lćrt af reynslunni? Mun hann reyna í framtíđinni ađ rétta hlut smćlingjanna, minnugur ćskuáranna? Viđ fáum aldrei svör viđ ţeim spurningum, ţví ađ bók Charles Dickens endar, ţar sem Oliver snýr aftur í fađm fjölskyldunnar og fćr vitneskju um arfinn, sem honum ber.

Viđ lestur bókarinnar um Oliver Twist grét mađur hvađ eftir annađ ofan í koddann sinn yfir grimmd og miskunnarleysi mannskepnunnar gagnvart ţeim, sem minna mega sín og eiga enga málsvara í hörđum heimi. Mađur grćtur ekki á söngleik, enda er ekki ćtlast til ţess. Sagan er stytt og einfölduđ, flóknir útúrdúrar skornir af og skemmtanagildiđ sett í öndvegi. Tónlistin, söngurinn og dansarnir eru ţađ sem halda sýningunni á lofti, sagan víkur og verđur vćmnari á sviđinu en í sögunni, ádeilan dofnar, höfundurinn dólar í bakgrunninum. Niđurstađan er meira ađ segja sú, ađ mađur er í lokin ekki viss hvort er meira ađlađandi – miskunnarlausir og grimmúđlegir undirheimar glćpaklíkunnar eđa smáborgaraleg hversdagsveröld yfirstéttarinnar. Söngleikurinn er saminn níutíu árum eftir dauđa Dickens, ţannig ađ höfundur hafđi löngu fyrirgert rétti sínum til áhrifa. En hefđi hann sćtt sig viđ ţađ ađ láta valta yfir bođskap bókarinnar og ţynna hana út í ekki neitt?

Ţađ sem hreif mig mest á á sýningunni um Oliver Twist frumsýningarkvöldiđ voru börnin og framlag ţeirra. Ţađ er ótrúlegt, hvađ ţau voru fagmannleg, frjálsleg, glöđ, fim, skýrmćlt og tónviss. Ţađ var engu líkara en ţau hefđu unniđ í leikhúsi frá fćđingu og hefđu ađ baki áralanga ţjálfun. Strax í upphafsatriđinu slógu ţau rétta tóninn og eftir ţađ áttu ţau hug og hjörtu áhorfenda. Dansarnir voru mátulega einfaldir, en samt ţokkafullir, söngurinn bjartur og agađur. Og bara leikgleđin ein og sér var eins og hressandi andvari á ţessum síđustu og verstu tímum vonleysis og svartsýni. Ég ţekki ekki til Alette Collins, dansahöfundarins, en hún kann greinilega á sitt fólk, veit takmörk ţess og spinnur skynsamlega úr hćfileikum ţess. Allir fengu ađ njóta sín, ekki bara börnin, heldur fullorđnir líka. Dansarnir voru augnayndi sýninguna í gegn.

Jóhann G. Jóhannsson hefur unniđ árum saman í leikhúsinu og klikkar aldrei. Hinn agađi söngur barnanna segir allt um vandvirkni og metnađ Jóhanns í starfi. Og sama verđur sagt um framlag hans í gryfjunni, ţar sem faldir voru snillingar á flautu og klarínett, fagott og horn, trompeta og básúnur og ég veit ekki meira upp ađ telja. Auđvitađ allir ómissandi og gefandi fólk, bćđi fyrir okkur í salnum og á sviđinu.

Nćst á eftir börnunum - sem voru stjörnur kvöldsins – langar mig ađ nefna leikmynd og búninga. Umgerđin getur skipt sköpum um velgengni sýningar. Vytautas Narbutas hefur valiđ ađ búa Oliver natúraliska leikmynd, sem endurspeglar umhverfi og tíđaranda á öld Dickens. Hann nýtir sér hringsviđiđ skynsamlega, ţannig ađ skiptingar er snöggar og einfaldar. Í bakgrunni er brugđiđ upp margvíslegu myndefni, sem flikkar upp á sýninguna. Leikmyndin og lýsing Lárusar Björnssonar og Ólafs Ágústs Stefánssonar spila skemmtilega saman. Afkimar stórborgarinnar, sem hýsa dreggjar mannlífsins, ţjófagengi, hórur og misyndismenn, allra handa, virkar eins og spennandi ćvintýraveröld í samanburđi viđ formfasta en daufgerđa umgjörđ betri borgaranna. Svona fegrar söngleikurinn sorann, en slćvir bođskap höfundar í leiđinni.

Ekki má ég gleyma ađ geta búninganna hennar Maríu Ólafsdóttur, sem voru aldeilis í takt viđ umgerđina, bćđi í litum og ađ gerđ – hún vék í engu frá hefđbundinni notkun tweed ullarinnar ađ breskum siđ. Mađur gat ekki slitiđ augun af smekklegu litavali í búningum margra kvennanna, sem voru hver annarri eftirminnilegri, jafnvel í smáhlutverkum.

Ţađ ţriđja sem mig langar til ađ nefna er leikur Eggerts Ţorleifssonar í hlutverki hins frćga Fagins. Fagin er skúrkurinn í verkinu sem notfćrir sér neyđ munađarlausra barna til misyndisverka. Hann gerir ţau út til ađ rćna vegfarendur og liggur síđan á ránsfengnum eins og ormur á gulli. (Í rauninni var Fagin ekki persóna í skáldsögu heldur ţekktur mađur samtíma höfundi. Uppljóstrun um starfsemi hans í miđborg Lundúna var mikill skandall á sínum tíma).

Eggert hefur um árabil veriđ einn helsti gamanleikari ţjóđarinnar og nýtur mikilla vinsćlda sem slíkur. En Fagin er ekki bara grínpersóna. Hann er margslunginn og flókinn karakter. Djúpt í vitund hans bćrist óvćnt mennska, sem hlýtur ađ vera ögrandi fyrir hćfileikaríkan leikara ađ fást viđ. Eggert tekst međ sköpunarkrafti sínum ađ vekja samúđ međ skúrknum, jafnvel ađdáun. Ţađ er ekki laust viđ, ađ mađur finni til, ţegar hann í óđagoti glutrar niđur öllu ţýfinu, sem átti ađ verđa honum lífeyrissjóđur í umkomulausri elli. Eggert hefur mjög góđa fysík, eins og sagt er, sem hann nýtir til fulls í átökum sínum viđ skúrkinn. - Og svo syngur hann eins og engill! Klezmer söngurinn hljómađi seiđandi og ekta.

Ţađ eru tveir strákar, sem skipta međ sér hlutverki Olivers, ţeir Ari Ólafsson og Sigurbergur Hákonarson. Ţví miđur hef ég bara séđ annan ţeirra leika, Ara Ólafsson, en ég efast ekki um, ađ Sigurbergur sé líka fallegur , ljúfur, ljóshćrđur og lagvís eins og Ari. Ari hefur undurfagra rödd, sem á augabragđi tekst ađ brćđa hvers manns hjarta og heilla konur upp úr skónum. Alla vega tókst honum ţađ samstundis á sviđinu í Ţjóđleikhúsinu. Ţćr Nansý, öđru nafni Vigdís Hrefna Pálsdóttir, og Beta, öđru nafni Ólöf Jara Skagfjörđ, féllu fyrir Oliver viđ fyrstu kynni og reyndust honum sannir vinir, ţegar á reyndi. Ţetta eru viđkunnalegar stelpur, syngja og dansa eins og ţćr hafi aldrei gert annađ, og má eiginlega segja, ađ Vigdís Hrefna hafi slegiđ í gegn í sínum rauđa kjól, glćsileg og sjálfsörugg. Og ţađ er varla hćgt ađ geta Nansýar án ţess ađ nefna Bill Sikes, ástmann hennar og banamann. Í bókinni er Bill mikill skelfir, hann er hinn hćttulegi glćpamađur, grimmari og óţolinmóđari en sjálfur Fagin. Mér fannst Ţórir Sćmundsson ekki blása nógu miklu lífi í töffarann, vera hikandi í túlkun sinni, ekki nógu ógnvekjandi. Mćtti ekki bćta úr ţví?

Ekki má gleyma ađ geta Hrapps, Tryggva Björnssonar, sem heillađi salinn međ fagmannlegri sviđsframkomu og glćsilegum söng. Valgeir Hrafn Skagfjörđ leikur til skiptis viđ Tryggva, og efast ég ekki um, ađ hann sé ekki síđri. Börn eru til alls vís, ađ ţví er virđist.

Mörg smćrri hlutverk eru í verkinu. Ţau eiga ţađ öll sammerkt ađ vera mjög vel útfćrđ og allrar athygli verđ. Til dćmis eru ţau Bergţór Pálsson og Ţórunn Lárusdóttir ógleymanleg sem illmennin Bumble og frú Corney. Fúllyndi ţeirra og kraftmikill söngur syngur enn í eyrum.

Ţađ voru viđbrigđi ađ sjá tvo öndvegisleikara, ţau Arnar Jónsson og Ragnheiđi Steinţórsdóttur, í sterílum hlutverkum betri borgaranna, sem voru eins og sótthreinsuđ af leiđindum. Jafnvel Dickens sjálfum var um megn ađ glćđa ţessar peresónur lífi og lit. Enn eitt pariđ kemur í hugann, ţau Friđrik Friđriksson, útfararstjóri og Esther Talía Casey (hefur greinilega veriđ helguđ leiklistinni frá upphafi) kona hans drógu upp skýra mynd af millistéttarfólki, sem er miskunnarlausara gagnvart smćlingjunum en allir ađrir. Álfrún Örnólfsdóttir var sćtari en sćtasti sykurmoli sem dóttirin í húsinu og ástkona Nóa, Ívars Helgasonar, lćrlingsins. Ţeirra saga er miklu ýtarlegri i í bókinni og hefđi alveg mátt segjast öll. Ţessi tvö hefđu vissulega ráđiđ viđ ţađ. Baldur Trausti var sléttur og felldur sem Grimwig lćknir. Hann hafđi ekki úr miklu ađ mođa, en gerđi ţađ sem hann gat. Sama er ađ segja um kráareigandann, Val Frey Einarsson.

Ţá er bara eftir ađ geta tveggja kvenna, sem fóru međ lítil hlutverk en gerđu ţeim ógleymanleg skil. Ţetta eru ţćr Edda Arnljótsdóttir og Lilja Guđrún Ţorvaldsdóttir. Mikiđ lifandis ósköp gerđu ţćr mikiđ úr litlu. Hvort sem Edda birtist sem hortug matráđskona eđa blindfull móđir á pöbbarölti, gaf hún sig alla í hlutverkiđ. Og Lilja Guđrún sem Sally gamla međ leyndarmál Olivers viđ brjóst sér! Ekki var hún síđri. Lítil hlutverk, en stór í túlkun Eddu og Lilju Guđrúnar.

Ţađ er til marks um frábćra ţýđingu Ţórarins Eldjárn, ađ hún virtist mjög töm á tungu ungviđsins, stóđ hvergi í barnungu fólkinu. Hvert orđ heyrđist, skýrt og klárt, fram í salinn. Mćttu margir eldri leikarar taka sér ţađ til fyrirmyndar – eđa var ţetta kannski hljóđstjórn ţeirra Ísleifs Birgissonar og Tómasar Freys ađ ţakka?

Ég geri ráđ fyrir, ađ sú sem hélt í alla ţrćđi, hafđi augun alls stađar, gćtti ţess ađ sviđiđ íđađi af lífi frá upphafi til enda, ađ hvergi vćri dauđur punktur, áminnti fólk um lifa međ verkinu og einbeita sér, heiti Selma Björnsdóttir. Endanlega ber hún ábyrgđina, sem byggist á ţví, ađ allir leggi sig fram og hlýđi. Í okkar agalausa samfélagi, ţar sem allt er á hverfanda hveli og enginn aktar hver annan, er ţessi sýning léttir og huggun, skemmtileg afţreying og ekki of íţyngjandi fyrir andann.

Bryndís Schram


Deila á Facebook

Skrifa ummćli

Nafn
Netfang
Skilabođ
Skráđu inn ţetta orđ
í ţennan reit