Greinasafn

2017
 »jśnķ

 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

8.4.2009

NÓBELSVERŠLAUNA VIRŠI?

Į fundi Framsóknarfélaganna ķ Reykjavķk į Grand Hótel s.l. mįnudagskvöld sagši Gunnar Tómasson, hagfręšingur, aš verštryggingin vęri mestu hagstjórnarmistök Ķslandssögunnar. Ef veitt vęru Nóbelsveršlaun fyrir vitlausar hugmyndir ķ hagfręši, (sem gerist alltaf öšru hverju) ętti höfundur hennar Nóbelsveršlaunin skilin.

Žetta var réttur stašur og stund til aš kom žessum skilabošum į framfęri žvķ aš skv. lögbókinni er Ólafur Jóhannesson, fv. formašur Framsóknarflokksins, höfundur verštryggingarinnar. Verštryggingin var leidd ķ lög snemma įrs 1979 og lögin jafnan kennd viš höfund sinn – kölluš Ólafslög – enda kvašst Ólafur hafa samiš frumvarpiš “viš eldhśsboršiš heima hjį sér.” Žótt bęši ég og ašrir hafi véfengt höfundarrétt lagaprófessorsins aš žessari frumvarpssmķš, hefur žaš lķtinn įrangur boriš.

Nś vilja flestir gleyma žvķ af hverju meirihluti alžķngis greip til žess neyšarśrręšis į “framsóknarįratugnum” aš lögleiša verštryggingu fjįrskuldbindinga. Skżringin er einföld. Meš višvarandi 25-30% veršbólgu var žjóšargjaldmišillinn – ķslenska krónan – oršin ónothęf ķ višskiptum. Enginn vildi spara. Nżstofnašir lķfeyrissjóšir brunnu į veršbólgubįlinu. Lįn bįru neikvęša vexti og voru aš hluta styrkir til skjólstęšinga bankakerfis, sem var rekiš af samtryggingarkerfi flokkanna. Žar af leišandi var enginn nothęfur męlikvarši į aršsemi fjįrfestinga. Allt borgaši sig af žvķ aš lįn voru aš hluta gjafafé.

Tķmabundin rįšstöfun

Eignatilfęrslan var stöšug frį sparifjįreigendum til skuldara. Verštryggingin var į sķnum tķma harkaleg ašgerš. Hśn žjónaši žeim žrķeina tilgangi aš örva sparnaš, draga śr lįnsfjįreftirspurn og auka aršsemi fjįrfestinga. Žaš sem meira var. Hśn skilaši tķmabundnum įrangri. Žaš dró śr veršbólgu, Aršsemi fjįrfestinga jókst. Meš verštryggingarkrónu var hęgt aš veita lįn til langs tķma, sem hefši veriš śtilokaš meš 30-40% nafnvöxtum.

En žótt Ólafi Jóhannessyni, Fljótamanni og formanni Framsóknarflokksins, hafi įreišanlega gengiš gott eitt til meš setningu Ólafslaga, var lausnin ekki gallalaus. Reyndar įtti žetta ęvinlega aš vera tķmabundin rįšstöfun. Verštryggingin įtti aš vera eitt af hjįlpartękjum okkar til aš kveša nišur veršbólgu. Annaš hjįlpartęki var žjóšarsįtt um launahękkanir innan marka framleišniaukningar. Žrišja hjįlpartękiš var EES-samningurinn frį 1994.

EES-samningurinn bętti samkeppnisstöšu ķslensks atvinnulķfs meš stękkun heimamarkašar, samręmdum samkeppnisreglum og greišara ašgengi aš fjįrmagnsmörkušum. Žį vantaši fyrst og fremst eitt til višbótar: Ašgengi aš traustum, alžjóšlegum gjaldmišli. Žaš hefši samkvęmt skilgreiningu žżtt afnįm verštryggingar. Af žvķ aš verštryggingin var upphaflega tilkomin vegna žess aš viš réšum ekki yfir gjaldmišli, sem var nothęfur ķ vķšskiptum.

Žaš er žetta seinasta sem brįst. Frį og meš gildistöku EES-samningsins 1994 hófst vaxtarskeiš ķ ķslensku efnahagslķfi, framan af viš tiltölulega lįga veršbólgu og stöšugleika. Į žessum įrum, upp śr 1995 fram aš einkavęšingu rķkisbanka 2002, uppfylltum viš Ķslendingar öll skilyrši fyrir žįtttöku ķ evrópska myndsvęšinu, ķ framhaldi af ašgengi okkar aš hinum sameiginlega innri markaši. Veršbólgan var lįg. Rķkisfjįrmįlin voru ķ lagi. Skuldir hins opinbera voru innan marka. Vextir voru innan settra marka. Veikleikinn var óstöšugleiki ķ gengi krónunnar sem hefši žó veriš haminn innan vikmarka ERM-kerfisins.

Öfganna į milli

Žvķ mišur sofnaši žjóšin į veršinum. Velgengnin steig forrįšamönnum lands og žjóšar til höfušs svo aš žeir fylltust drembilęti og hroka. Menn töldu sér trś um aš fölsk lķfskjör, byggš į erlendum lįntökum og hóflausri skuldsetningu, vęri til marks um mešfędda yfirburši og eigiš įgęti. Fyrirhyggja, byggš į dżrkeyptri reynslu, var lįtin lönd og leiš. Menn töldu sér trś um aš žrjś hundruš žśsund manna žjóš gęti haldiš uppi sjįlfstęšu myntsvęši ķ alžjóšavęddu fjįrmįlakerfi. Sś hugmynd var frį upphafi galin. Ef hruniš hefur kennt okkur eina lexķu, sem viš megum aldrei gleyma, žį er hśn žessi: Aldrei aftur. Etjum ekki žjóšinni aftur śt ķ feigšarflan af žessu tagi meš ónothęfan gjaldmišil sem flotholt. Žį er vošinn vķs.

Hvaš mį af žessu lęra? Verštryggingunni var komiš į af illri naušsyn į sķnum tķma. Žetta įtti aš vera skammtķmarįšstöfun. Žaš var vanrękslusynd aš lįta hana festast ķ sessi. Aukaverkanirnar eru farnar aš valda verulegum žjįningum. Rķkisstjórnir komast upp meš glapręši ķ hagstjórn af žvķ aš afleišingunum er sópaš undir teppi verštryggingarinnar. Slegiš į frest. Ķ staš žess aš draga śr lįnsfjįreftirspurn og veršbólgu żtir hśn nś oršiš undir hvort tveggja. En žaš versta er aš viš höfum sveiflast śr einum öfgum ķ ašrar. Įšur voru hagsmunir sparifjįreigenda gersamlega fyrir borš bornir. Skuldarar žurftu ekki aš borga lįn sķn til baka nema aš hluta. Kerfiš żtti undir feilfjįrfestingar, litla framleišni og lélega aršsemi.

Meš verštryggingunni var dęminu snśiš viš. Fjįrmagnseigendur (ž.m.t. fjįrmįlastofnanir og lķfeyrissjóšir) hafa allt sitt į žurru.Žeir taka nįnast enga įhęttu.Žaš žarf alla vega kerfishrun til aš hagsmunum žeirra sé ógnaš. En hvort heldur er ytri įföll eša veršbólguskellir bitna meš fullum žunga į skuldurum. Greišslubyrši žeirra er oršin svo žung aš žaš er lķtiš aflögu til fjįrfestingar, umfram lįgmarksneyslu. Žaš er žess vegna sem hagkerfiš er aš skreppa saman. Viš erum aš stefna ķ veršhjöšnun ķ staš verbólgu. Žaš er óžekkt landsvęši – terra incognita – mišaš viš fyrri reynslu veršbólgužjóšfélagsins.

Er žį kominn rétti tķminn til aš losa okkur śt śr vķtahring verštryggingarinnar og jafna įhęttu og byršum milli lįnardrottna og skuldara? Eša er verkefniš einfaldlega svo stórt aš viš žaš verši ekki rįšiš, nema meš žvķ aš skipta um gjaldmišil – leita skjóls innan virkisveggja stęrra myntsvęšis? Žetta er stóra spurningin um peningamįlastefnu til framtķšar, ķ staš žeirrar sem hrundi. Stjórnmįlaflokkar, sem skila aušu varšandi žessa spurningu fyrir kosningar, eru ekki į vetur setjandi eftir kosningar.

(Höf. hefur starfaš ķ rķkisstjórnum meš Alžżšubandalagi, Framsóknarflokki og Sjįlfstęšisflokki

Jón Baldvin Hannibalsson

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit