Greinasafn

2017
 »aprķl

 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
„SOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

13.4.2009

Ķ LEIT AŠ LAUSNUM - svar til Kristjįns Torfa 2

“Hvorki ég né žś né helstu sérfręšingar heimsins vita hvaš er framundan. Gagnvart slķkri óvissu er heimskulegt aš vera meš stórkarlalegar yfirlżsingar um hvernig hlutirnir muni žróast.”

Kristjįn Torfi 2.

Viš getum oršiš sammįla um žetta vęnti ég. Žaš er skynsamlegt, žegar menn feršast um ókunnugt landsvęši – terra incognita – aš feta sig įfram af varfęrni. Flestar fjįrmįlakreppur, hingaš til, hafa veriš stašbundnar. Žegar Asķukreppan skall į breiddist hśn śt til Rśsslands og S-Amerķku, en Amerķka og Evrópa héldu velli. Žessi viršist ętla aš breišast śt um gjörvalla heimsbyggšina. Žaš er ekkert svęši – ekki einu sinni Kķna – sem heldur fullum dampi og gęti hugsanlega dregiš ašra aš landi. Žetta viršist žvķ ętla aš verša sannanleg heimskreppa. Žetta gerir hverju einstöku hagkerfi erfišara um vik aš nį sér į strik. Reyndar ekki fyrirfram vķst aš sama lausnin henti alls stašar.

Žaš er sitthvaš fleira sem viš erum reyndar sammįla um, žegar betur er aš gįš. Viš erum sammįla um žaš aš skattgreišendur eiga ekki aš borga skuldir óreišumanna. Og ég fę ekki betur séš, žegar kemur aš leit aš lausnum en aš viš séum sammįla um aš ķ kreppu eigi aš reka opinbera geirann meš halla – prenta peninga – til žess aš forša enn dżpri samdrętti og til žess aš halda uppi atvinnu og eftirspurn. Žetta er nś bara sķgildur Keynes, eins og ég lęrši ķ Edinborg ķ gamla daga. Žarna kemur margt til greina, fyrir utan innbyggša sveiflujöfnun velferšarkerfisins – nfl. aš lękka skatta og auka śtgjöld – og aš hvetja til fjįrfestinga meš lękkun vaxta og nišurfellingu skulda.

Lķtum fyrst į skuldasśpuna. Žaš er aušvelt aš villast ķ žeim frumskógi. Žegar Willem Buiter talar um eina og hįlfa landsframleišslu sem skuldir rķkisins, žį er hann aš tala um brśttóskuldir, erlendar og innlendar. Nettóskuldin mun lękka sem svarar söluandvirši eigna. Žaš er enn óžekkt stęrš. Mestu skiptir aš vita, hverjar eru erlendar skuldir rķkisins, nettó. Žar gefur IMF sér aš talan samsvari nokkurn veginn VFL. Er žaš heimsmet, eins og žś segir? Mér skilst aš svo sé ekki. Skuldugustu rķki innan Evrópusambandsins eins og t.d. Belgķa og Ķtalķa sitja upp meš skuldir sem samsvara u.ž.b. žjóšarframleišslu žeirra. Eru opinberar skuldir af žessari stęršargrįšu umfram greišslugetu skattgreišenda? Žótt ašrar žjóšir hafi oršiš aš bśa viš slķk harmkvęli (skert lķfskjör) mį vera aš žetta sé okkur ofviša žegar tekiš er tillit til žess, hve erlendar skuldir fyrirtękja og heimila eru miklar. Ég er sammįla žér um žaš, aš partur af lausninni į aš vera aš afskrifa innlendar skuldir fyrirtękja og heimila aš hluta. Til žess aš koma neyslu og eftirspurn ķ gang.

En hvaš meš skuldir óreišumannanna? Mér skilst aš skuldir bankanna og eigenda žeirra séu af stęršargrįšunni tķföld VLF., aš mestu ķ erlendum gjaldeyri. Viš erum žį aš tala um a.m.k. 14 žśs. milljarša ķkr. Žaš žarf enginn aš velkjst ķ vafa um, aš žetta er langt umfram greišslugetu ķslensks žjóšarbśs. Žaš į žvķ ekki aš koma til įlita aš rķkiš gangist ķ įbyrgš fyrir óreišumennina. Žeir tóku mikla įhęttu og hrepptu mikinn gróša, sem žeir hafa aš mestu fališ ķ eignarhaldsfélögum sķnum, handan lögsögu ķslenska rķkisins og utan seilingar skattyfirvalda. Žaš er svo sérstakt śrlausnarefni, hvernig unnt er aš gera fjįrflóttamenn skatt- og bótaskylda, vegna žess skaša sem žeir hafa valdiš samfélaginu. Alveg eins og gróšinn var žeirra, eiga skuldirnar aš vera žeirra. Gömlu bankarnir eru gjaldžrota. Žeir eru žrotabś ķ vörslu skiptarįšenda. Kröfuhafarnir, flesti erlendir bankar og sjóšir eiga kröfu ķ eignir žessara ašila, ef einhverjar verša, žegar upp er stašiš. Hvorki meira né minna. Žaš sem nżju bankarnir ķ eigu rķkisins tóku til sķn af innlendum eignum (innlįn ķ ķkr.) ber aš meta lįgt, enda hafa innlendir ašilar (sparifjįreigendur, ķbśšaeigendur og skattgreišendur) bešiš mikinn skaša af bankahruninu. Žar eru fįir undanskildir og sérdeilis ekki lķfeyrissjóšir almennings. Ég endurtek žvķ žaš, sem ég sagši ķ fyrra svari til žķn, aš skattgreišendur eiga ekki aš borga skuldir einkaašilia. Žaš er bęši löglaust og sišlaust. Žessu til įréttingar sendi ég žér hjįlagt erindi sem ég flutti viš žżskan hįskóla ķ lok nóvember, žar sem žessi sjónarmiš voru nįnar skżrš.

Ég fę ekki betur séš en viš séum ķ stórum drįttum sammįla um greininguna hingaš til. Og žį er komiš aš lausnunum. Žaš er gagnlegt aš skipta žeirri umręšu ķ tvennt: (1) Lausnir til skammms tķma, (2) Lausnir til lengri tķma litiš.

Til skamms tķma sżnast mér lausnirnar verši aš byggja į eftirfarandi: (1) Lįgt gengi (eftir hrun), (2) nišurfelling skulda aš hluta, (3) lękkun vaxta til aš örva eftirspurn, fjįrfestingu, atvinnusköpun og til aš létta skuldabyrši, (4) aukning peningamagns ķ umferš meš hallarekstri hins opinbera til aš örva atvinnulķfiš. Žetta er, eins og ég įšur sagši, bara klassķskur Keynes. Žarna stendur IMF/AGS okkur fyrir žrifum. Hįvaxtastefna žeirra er kolröng. Hśn sżgur žaš litla sem eftir er af eigin fé fyrirtękja śt śr žeim og skapar hęttu į višvarandi samdrętti (deflation). En getum viš rįšiš viš vandann einir, įn atbeina IMF og žį įn ašgengis aš erlendu lįnsfé? Žetta er spurning sem ég hef ekki enn gert upp viš mig. Ég er ekki alveg viss um, hvaša afleišingar žaš hefši fyrir žjóšarbśiš og atvinnulķfiš ef viš afžökkušum lįn IMF item Noršurlandažjóša og annarra. Žżšir žaš einfaldlega lokun fjįrmagnsmarkaša og jafnvel ófyrirséšar hindranir ķ utanrķkisverslun? Hvaša įhrif hefši žaš į lįnakjör vegna Icesave? Žaš getur numiš tugum milljarša į įri.

Til lengri tķma litiš tel ég aš tilrauninni meš ķslensku krónuna sem minnsta myntsvęši ķ heimi viš umhverfi alžjóšlegra fjįrmagnsmarkaša sé lokiš. Viš eigum aš leita halds og trausts innan stęrra myntsvęšis meš alžjóšlega gjaldgengan gjaldmišil aš vopni. Žetta žżšir ķ mķnum huga aš sękja um ašild aš Evrópusambandinu og stefna aš upptöku evru. Meginįstęšurnar fyrir žessari nišurstöšu minni eru pólitķskar og menningarlegar: Ķsland į aš skipa sér ķ sveit meš öšrum Noršurlandažjóšum ķ svęšisbundnu samstarfi innan Evrópusambandsins. Žetta er enn ljósara en įšur ķ mķnum huga vegna žess aš kerfishruniš hefur afhjśpaš djśpstęša veikleika ķ žjóšfélagsgerš okkar og stjórnskipan sem ég hef litla trś į aš verši lagfęršir, nema meš utanaškomandi aga og ašhaldi. Ég nefni sem dęmi innbyggša fįkeppni, sem rķkir į örmarkaši klķkusamfélagsins, og samsvarandi veikleika stjórnerkerfis og eftirlitsstofnana, sem hafa sżnt sig ķ aš vera óhęfar til aš gegna hlutverki sķnu. Viš žetta mį bęta rökum um utanrķkis- og öryggismįl, sem hnķga ķ sömu įtt.

Landbśnašur og sjįvarśtvegur munu ekki skapa žau störf sem yngri kynslóšir Ķslendinga eru menntašar til aš gegna og munu leita ķ, innanlands eša erlendis. Žessi seinasti skellur hefur endanlega fęrt forsvarsmönnum fyrirtękja į Ķslandi heim sanninn um žaš, aš ófyrirsjįanlegar sveiflur ķ tekjum og gjöldum og reyndar greišslubyrši skulda, sem hlżst af ónothęfum gjaldmišli og óvirkri peningamįlastjórn örrķkis, er óvišunandi til frambśšar. Sveiflur krónunnar żta undir įhęttusękni og skammtķmahugsun en torvelda alla įętlunaragerš og uppbyggingu til langs tķma.Sjįlfsagt veršur aš fórna einhverju fyrir žann stöšugleika, sem ašild aš stęrra myntsvęši getur veitt, a.m.k. til skamms tķma. Žaš er žį žaš verš sem viš veršum aš sętta okkur viš aš borga fyrir framtķšaruppbyggingu nśtķmaatvinnulķfs og til žess aš halda unga fólkinu ķ landinu. Hver vęri framtķšin įn žess?

Jón Baldvin Hannibalsson

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit