Greinasafn

2017
 »jśnķ

 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

18.4.2009

Efnahagslegt fjöldasjįlfsmorš

Vegna ummęla Ragnars Arnalds ķ žętti Hjįlmars Sveinssonar, - Krossgötur - sem fluttur var ķ rķkisśtvarpinu eftir hįdegi ķ dag, og ég tók žįtt ķ, langar mig til aš endurbirta hluta śr grein sem ég skrifaši fyrir meira en mįnuši um amerķska frjįlshyggjuhagfręšinginn, Kenneth Rogoff, sem Ragnar Heimssżnarformašur vitnaši ķ sér til halds og trausts.

....Rogoff birti varnašarorš sķn ķ vištali viš Boga Įgśstsson hjį RŚV. Hann notaši lķka stór orš – gott ef hann sagši ekki lķka “sjįlfsmoršstilraun.” Um žetta mį ķ besta falli segja aš betra er illt umtal (ķ śtlöndum) en ekkert.
Eftir stóryršin fór žaš hins vegar fram hjį flestum aš Rogoff taldi öšru mįli gegna, ef Ķsland hefši veriš ķ Evrópusambandinu og evrusamstarfinu um skeiš. Žaš stašfestir aš prófessornum er, žrįtt fyrir allt, ekki alls varnaš. Rogoff var tķšrętt um aš heimskreppan, sem įtti uppruna sinn ķ frjįlshyggjutilrauninni amerķsku, vęri aš breišast śt um heiminn og aš ašildarķki Evrópusambandsins hefšu ekki fariš varhluta af žvķ. Hins vegar hefur lįšst aš upplżsa manninn um žaš, aš af žeim 30 žjóšum, sem ašild eiga aš evrópska efnahagssvęšinu (27+3) , er ašeins ein, sem lent hefur ķ kerfishruni. Žar fer saman allt ķ senn: Hrun gjaldmišilsins, hrun fjįmįlakerfisins og stjórnmįlakreppa, sem sumir segja aš nįlgist aš vera stjórnkerfiskreppa. Žetta land er Ķsland.

Įn žess aš gera sig sekan um aš vilja telja hrekklausu fólki trś um aš Evrópusambandsašild meš evru sé pólitķsk allrameinabót er engu aš sķšur óhjįkvęmilegt, ķ žessu samhengi, aš benda į, aš hefši Ķsland veriš ašili aš Evrópusambandinu og evrusvęšinu, einhvern tķma į tķmabilinu frį einkavęšingu banka fram aš hruni – žį vęri ólķkt umhorfs ķ ķslensku žjóšfélagi hjį žvķ sem er ķ dag. Lķtiš į eftirfarandi stašreyndir:


Evran hefši haldiš velli. Žaš hefši ekki oršiš gengishrun.

Erlendar skuldir fyrirtękja og heimila hefšu ž.a.l. ekki tvöfaldast.

70% fyrirtękja vęru žį ekki “tęknilega gjaldžrota.”

Veršbólga vęri žį ekki ķ tveggja stafa tölu og stżrivextir vęru ekki 18%. Vextir fęru žį reyndar hrašlękkandi eins og annars stašar į evrusvęšinu.

Meš upptöku evru vęri verštrygging aflögš.

Ķslensk heimili stęšu žį ekki frammi fyrir hótun um eignamissi vegna gengis- og verštryggšra skulda.

Ķslensku bankarnir hefšu žį veriš starfandi į einu stęrsta myntsvęši heimsins . Žeir hefšu įtt sķn višskipti ķ evrum og ķslenski sešlabankinn veriš hluti af sešlabanka Evrópu sem lįnveitanda til žrautavara.

Vel mį vera aš einstakar fjįrmįlastofnanir hefšu žurft į ašstoš aš halda en įstęšulaust er aš ętla aš fjįrmįlakerfi žjóšarinnar ķ heild hefši hruniš.

Skuldabyrši rķkissjóšs hefši įreišanlega veriš léttvęgari en nś er oršiš.

Žrįtt fyrir erfišleika hefši rķkissjóšur ekki stašiš frammi fyrir naušsyn nišurskuršar į velferšarśtgjöldum inn aš beini og verulegum skattahękkunum į nęstu įrum.


Žaš er nokkuš kaldranalegt hjį frjįlshyggjuhagfręšingnum aš vara okkur Ķslendinga viš slysum žar sem viš liggjum nś ķ sįrum okkar į slysstašnum og getum okkur enga björg veitt, įn ašstošar erlendra hjįlparstofnana. Žótt Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn reyni nś hjįlp ķ višlögum, getur hann hvorki leyst skuldavandann né gjaldmišilsskortinn. Hvorugt žessara vandamįla verša leyst įn samninga viš Evrópusambandiš og ašildarrķki žess um greišlsukjör į skuldum og upptöku gjaldmišils, sem unnt er aš treysta ķ millirķkjavišskiptum.

Fyrir fįum įrum gaf ašsópsmesti talsmašur frjįlshyggjutrśbošsins hér į landi śt bók um žaš, hvernig Ķslendingar gętu oršiš rķkasta žjóš ķ heimi, ef žeir ašeins féllu fram og tilbęšu Guš markašarins (Upplag žessarar bókar fęst nś į brunaśtsölu į bókamarkašnum ķ Perlunni). Ašferšin įtti aš vera sś aš gera Ķsland aš alžjóšlegri fjįrmįlamišstöš. Žaš tókst aš nokkru leyti – meš žeim fyrirvara žó aš fjįrmįlamišstöšin heitir Tortola og er ķ Karabķska hafinu. Žar geigaši nokkru.

Michael Lewis hjį Vanity Fair er sżnilega betur upplżstur en Harvard prófessorinn um stöšu mįla į Ķslandi. Hann veit sem er aš žaš var einmitt žessi frjįlshyggjutilraun meš Ķsland sem kom žvķ į vonarvöl. Uppbyggingarstarfiš sem framundan er getur žvķ ašeins tekist aš Ķslendingar gerist ašilar aš myntsvęši sem getur stašiš af sér sjįlfsmoršsįrįsir frjįlshyggjukapitalismans.

Ķrski forsętisrįšherrann, Brian Cowen, skilur žetta aš fenginni reynslu. Žaš var margt sameiginlegt meš Ķrlandi og Ķslandi ķ uppsveiflunni: Ör hagvöxtur, innstreymi erlends fjįrmagns, vöxtur fjįrmįlastofnana, eignaveršbóga og fasteignabóla. Einstaka fjįrmįlastofnanir riša til falls. Ķrar standa nś frammi fyrir samdrętti ķ efnahagslķfinu og vaxandi atvinnuleysi. Allt er žetta kunnuglegt. En öfugt viš Ķsland er Ķrland ekki hruniš. “Serious – but not fatal,” alvarlegt en ekki banvęnt er lżsingin į įstandinu ķ leišara Irish Times. Eša hvaš sagši ķrski forsętisrįšherrann aftur: “Guši sé lof aš viš Ķrar erum ķ Evrópusambandinu og höfum evruna aš gjaldmišli. Ella vęri trślega jafnhörmulega fyrir okkur komiš og Ķslandi.”

Jón Baldvin Hannibalsson

Deila į Facebook

Ummęli viš grein

19.4.2009 13:01:35
Kristjįn Torfi
Allur heimurinn hefur oršiš fyrir kerfishruni. Hvergi ķ heiminum virkar bankakerfiš (nema kannski ķ Kķna). Evrópskir og bandarķskir bankar eru ašeins bankar aš nafninu til ķ dag - bankar lįna peninga sem žessir bankar gera ekki. Ef ekki hefši veriš fyrir óskiljanlega kostnašarsamar björgunarašgeršir (fyrst og fremst ķ Bandarķkjunum) žį hefši kerfiš hruniš algjörlega og alžjóšleg višskipti hefšu stöšvast. Afleišingarnar eru óhugsandi..

Ķslenska bankakerfiš hrundi ekki vegna krónunnar. Žaš hrundi vegna skulda. Skuldir fjįrmįlakerfisins voru tķu sinnu hęrri en VLF Ķslands. Žeir sem komu nęstir okkur ķ skuldasöfnun eru Ķrar žar sem er bankakerfiš fjórum sinnum meiri en VLF. Munar nś um minna. Ekkert ķ ESB hefši komiš ķ veg fyrir žessa skuldasöfnun. Skuldirnar hlóšust upp ķ Evrópu ķ evrópskum gjaldmišlum skv. evrópskum reglum.

Varšandi samaburšinn viš Ķrland žį skulum viš spyrja aš leikslokum. Ķ hverri viku berast vondar fréttir af efnahagsįstandinu hjį nįgrönnum okkar. Orš ķrska forsętisrįšherrans gętu aušveldlega oršiš famous last words. Allavega hefur įstandiš versnaš dag frį degi frį žvķ hann lét žessi orš falla.

Žś segir: "Žrįtt fyrir erfišleika hefši rķkissjóšur ekki stašiš frammi fyrir naušsyn nišurskuršar į velferšarśtgjöldum inn aš beini og verulegum skattahękkunum į nęstu įrum."

Ķrland ķ dag: Rķkisstjórnin hefur bošaš verulegan nišurskurš į barnabótum og atvinnuleysisbótum til ungs fólks, įsamt nęr öllum öšrum śtgjalda lišum ķ "the bugde from hell", eins og fjįrlaga frumvarpiš nżja er kallaš. Rétt eins og į Ķslandi eru erlendir fjįrmagnsmarkašir lokašir og fyrirséš aš landiš verši aš leita til AGS til žess aš fjįrmagna fyrirséšan halla į rķkissjóši (sem er meira en tvöfalt meiri en reglur ESB kveša į um) og endurfjįrmagna skuldir bankakerfisins.

Žetta er rétt: "Evran hefši haldiš velli. Žaš hefši ekki oršiš gengishrun. Erlendar skuldir fyrirtękja og heimila hefšu ž.a.l. ekki tvöfaldast."
Hér ber žó aš athuga aš samkeppnisstaša Ķslenskt atvinnulķfs hefši versnaš til muna ef viš vęrum meš evru, eins og tilfelliš er ķ Ķrlandi (sem flytur ašalega śt vörur til Bretlands fyrir pund). Žaš er žvķ mjög lķklegt aš "70% fyrirtękja vęru tęknilega gjaldžrota". Gengisfellingin hefur styrkt til muna innlenda framleišslu į Ķslandi sem vekur von um aš hjólin fari aftur aš snśast.

Žetta er ekki rétt: "Veršbólga vęri žį ekki ķ tveggja stafa tölu og stżrivextir vęru ekki 18%. Vextir fęru žį reyndar hrašlękkandi eins og annars stašar į evrusvęšinu. Meš upptöku evru vęri verštrygging aflögš."

Fyrir žaš fyrsta er engin naušsyn aš vextir séu hér hįir og verštryggingin viš lķši. Viš getum hęglega lękkaš vexti og afnumiš verštrygginguna į morgun ef viljinn vęri fyrir hendi. Aš sękjum um ESB til žess aš losna viš žessa vitleysu er ótrślega flókin, ótrygg og seinvirk leiš til žess aš nį žessum sjįlfsögšu markmišum. Ķrland stendur frammi fyrir "skulda-veršhjöšnun" (dept deflation) sem žżšir aš raunvextir fara hratt hękkandi. Skv. hagfręšinginum Irving Fisher (og flestir eru sammįla honum, m.a. Bernanke) var Kreppan mikla afleišing dept deflation.

Žį er žetta ekki rétt: "Skuldabyrši rķkissjóšs hefši įreišanlega veriš léttvęgari en nś er oršiš."

Viš stęšum įn efa frammi fyrir grķšarlegum fjįrlagahalla og kostnaši viš ķturvaxiš bankakerfi žótt viš vęrum meš evru. Ef viš vęrum meš evrur gętum viš hins vegar ekki lįtiš sešlabankann fjįrmagna fjįrlagahallann eša kaupa ķslenskar skuldir til afskrifta. Ķ žessu felst okkar eina von. Vęri ekki nęr aš snśa okkur aš raunverulegum verkefnum dagsins. Žessir ķdealķsku draumar um sérfręšingastörf ķ ESB og menningartengsl viš Evrópu eru ķ besta falli ótķmabęrir.

Bestu kvešjur

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit