Greinasafn

2017
 »maķ

 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
„SOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

11.6.2009

AF SKŚRKUM OG FÓRNARLÖMBUM ICESAVE-MĮLSINS

VEI YŠUR, ŽÉR HRĘSNARAR.
Hvaš svo sem mönnum finnst um samningsnišurstöšuna ķ Icesave-mįlinu, žį er eitt vķst: Stjórnarandstöšuflokkarnir, Sjįlfstęšis- og Framsóknarflokkurinn, ęttu sķst af öllum aš žykjast žess umkomnir aš gagnrżna nśverandi rķkisstjórn, hvaš žį heldur nśv. fjįrmįlarįšherra, Steingrķm J. Sigfśsson, fyrir aš hafa haldiš illa į mįlum eša fyrir aš hafa lagt drįpsklyfjar į žjóšina aš ósekju.

Nśverandi rķkisstjórn hafši enga samningsstöšu ķ žessu mįli. Įbyrgšin į žessu klśšri er ekki hennar, heldur forvera hennar. Stjórnarandstašan (aš Borgarahreyfingunni undanskilinni) ętti žvķ aš sjį sóma sinn ķ aš žegja. Og aš hafa hęgt um sig į nęstunni.

Žegar menn gera upp hug sinn um samningsnišurstöšuna er naušsynlegt aš hafa ķ huga eftirfarandi ašalatriši mįlsins:

1. Hver var įbyrgš rķkisins lögum samkvęmt? Meš neyšarlögunum sem samžykkt voru į Alžingi 6. október, 2008, tók rķkisstjórn Sjįlfstęšisflokks og Samfylkingar, undir forystu Geirs H. Haarde og Ingibjargar Sólrśnar Gķsladóttur, fulla og ótakmarkaša įbyrgš į sparifjįrinnistęšum ķslenskra banka. Žetta var gert til aš afstżra “run on the banks”, ž.e. til aš koma ķ veg fyrir aš sparifjįreigendur myndu tęma bankana. Žessi lög giltu um alla ķslensku bankana og ž.m.t. śtibś žeirra, hvar svo sem žau voru stašsett. Hafi nokkur vafi leikiš į um įbyrgš rķkisins į sparifjįrinnistęšum ķ ķslenskum bönkum įšur, žį var žeim vafa eytt aš fullu og öllu meš neyšarlögunum.

2. Jś, en hafa ekki nafngreindir ķslenskir lögfręšingar fullyrt, aš skv. EES-samningnum takmarkist įbyrgš rķkisins viš žį upphęš sem er aš finna ķ tryggingasjóši innistęšueigenda? Žessi lagaskżring er vęgast sagt ómarktęk, ž.e.a.s. žeir ašilar fyrirfinnast ekki innan lands né utan, sem taka mark į henni. Sį dómstóll er heldur ekki fyrirfinnanlegur, sem myndi taka mark į svona rökstušningi. Įstęšurnar eru margar, en žessar helstar:

•Reglur Evrópusambandsins(sem einnig gilda į EES-svęšinu) kveša į um innistęšutryggingu sparifjįreigenda aš upphęš 20.887 evrur. Einstök ašildarrķki mega ganga lengra, en žetta er lįgmark. Sś ófrįvikjanlega grundvallarregla gildir innan Evrópusambandsins, aš óheimilt er meš öllu aš mismuna einstaklingum eša lögašilum į grundvelli žjóšernis. Į žessu leikur ekki minnsti vafi. Aš settum neyšarlögum var žaš žvķ frį upphafi hafiš yfir allan vafa, aš ķslenska rķkiš vęri įbyrgt fyrir sparifjįrtryggingu ķslenskra banka, hvar svo sem žeir vęru starfandi. Žaš hefur aldrei leikiš nokkur vafi į žessu grundvallaratriši. Forstöšumönnum Lansbankans og ķslenskum stjórnvöldum var žetta fullkomlega ljóst frį upphafi.

3. Er žaš rétt aš meš EES-samningnum hafi ķslensk stjórnvöld fyrst skuldbundiš sig til aš veita sparifjįreigendum innistęšutryggingu? Nįnast allar žjóšir hafa lögleitt einhvers konar innistęšutryggingu sparifjįreigenda. Žaš regluverk, sem Ķslendingar yfirtóku meš EES-samningnum, kvešur m.a. į um eftirfarandi: Lįgmarksinnistęšutrygging sparifjįreigenda (20.887 evrur) er ķ gildi į svęšinu öllu. Innistęšutryggingin er į įbyrgš heimalandsins en ekki gistirķkisins. Śtibś Landsbankans voru samkvęmt žessu į ķslensku bankaleyfi, undir eftirliti ķslenska Fjįrmįlaeftirlitsins og meš innistęšutryggingu ķslenska rķkisins, lögum samkvęmt. Į žessu lék aldrei neinn vafi. Bankastjórar Landsbankans vissu žaš, žegar žeir stofnušu Icesave ķ Bretlandi 10. okt. 2006. Žeir hefšu getaš opnaš Icesave ķ dótturfélagi sķnu ķ London, en kusu af įsettu rįši og vitandi vits aš gera žaš ekki. Žeir vissu žvķ allan tķmann aš įbyrgšin vęri ķslenska rķkisins (les: skattgreišenda).

Fjįrmįlaeftirlitiš vissi žaš. Sešlabankinn vissi žaš. Višskiptarįšuneytiš vissi žaš. Forsętis- og fjįrmįlarįšherra gįtu ekki annaš en vitaš žaš. Žaš er fullkomlega śt ķ hött aš reyna aš kenna reglum ESB um ófarir Ķslendinga ķ Icesave-mįlinu. Ķslensk stjórnvöld veittu bankaleyfiš. Žaš var į žeirra valdi frį upphafi aš krefjast žess aš Icesave yrši ķ formi dótturfélags en ekki śtibśs og vęri žar meš undir eftirliti og meš tryggingaįbyrgš breska rķkisins. Fjįfmįlaeftirlitiš reyndi į įrinu 2008 aš forša slysinu meš žvķ aš krefjast žess aš Landsbankinn breytti žessari innlįnsstarfsemi sinni ķ dótturfélag. Bankastjórar Landsbankans žversköllušust viš og FME fylgdi mįlinu ekki eftir af nęgilegri hörku ķ tęka tķš.

4. Hvernig lķtur mįliš śt, ef viš reynum aš setja okkur ķ fótspor breskra og hollenskra sparifjįreigenda? Žį er ljóst aš fórnarlömbin ķ mįlinu eru breskir og hollenskir sparifjįreigendur og ķslenskir skattgreišendur. Skśrkarnir ķ mįlinu eru ótvķrętt bankastjórar og bankarįšsformenn Landsbankans.

Ólafur Arnarson, hagfręšingur, höfundur bókarinnar Sofandi aš feigšarósi, segir um žetta mįl eftirfarandi:

“Geir H. Haarde sagši ķ samtali viš undirbśning bókarinnar, aš fyrirkomulag Icesave-reikninganna og sś töf sem varš į aš koma žeim yfir ķ dótturfélag, sé eitthvert mesta böl, sem ķslensk stjórnvöld hafa nokkurn tķma žurft aš glķma viš. Žaš hafi veriš ófyrirgefanlegt af hįlfu Landsbankans aš opna Icesave-reikninga sķna ķ śtibśi ķ Bretlandi. Žaš hafi ekki veriš tilviljun, heldur hafi aš baki legiš fyrirętlanir um aš geta notaš žį peninga, sem kęmu inn ķ Icesave, rétt eins og žeir kęmu śr ķslensku śtibśi.”

Žeir menn sem tóku žessa “ófyrirgefanlegu” įkvöršun aš mati fv. forsętisrįšherra og formanns Sjįlfstęšisflokksins eša bera įbyrgš į henni, heita: Halldór J.Kristjįnsson og Sigurjón Ž. Įrnason, bankastjórar; og Björgólfur Gušmundsson og Kjartan Gunnarsson, formašur og varaformašur bankarįšsins.

5. Vissu žessir menn, hvaša įhęttu žeir vęru aš taka, į įbyrgš ķslenskra skattgreišenda? Žaš er sérstök įstęša til aš ętla, aš žeim hafi mįtt vera žessi įbyrgš fullljós. Žann 18. aprķl fengu žeir ķ hendur skżrslu um stöšu og framtķšarhorfur ķslenska bankakerfisins, sem žeir höfšu sjįlfir pantaš.

Skżrsluhöfundar eru Willem Buiter og Ann Sibert, en sś sķšarnefnda situr nś ķ peningastefnurįši Sešlabankans.Nišurstöšur žessara sérfręšpinga voru hrollvekjandi. Framundan blasti viš hrun bankanna. Žaš var ekki spurning um hvort, heldur hvenęr. Helstu įstęšur voru ofvöxtur bankanna og skuldsetning ķ erlendum gjaldeyri, hvort tveggja langt umfram getu ķslenska sešlabankans og ķslenska rķkisins (les skattgreišenda) til aš bjarga bönkunum frį falli, žegar į reyndi ķ lausafjįrskorti vegna endurfjįrmögnunar skulda.

Skżrsluhöfundar hvöttu til žess aš žegar ķ staš yrši gripiš til fyrirbyggjandi varśšarrįšstafana. Žar į mešal var aš flytja “lögheimili og varnaržing” bankanna til śtlanda undir eftirlit og įbyrgš žarlendra yfirvalda, sem hefšu burši til aš forša žeim frį falli.

Hvernig brugšust stjórnendur Landsbanka Ķslands vš žessum višvörunum? Ķ staš žess aš lįta višvaranir sérfręšinganna sér aš kenningu verša, brugšust žeir žveröfugt viš. Mįnuši seinna eša 29. maķ, 2008 opnušu žeir nżtt śtibś ķ Hollandi meš žaš aš yfirlżstu markmiši aš nį inn 500 milljónum evra fyrir įrslok.Žessir menn geta žvķ meš engum rökum haldiš žvķ fram, aš žeir hafi veriš ķ góšri trś eša óvitandi um žį įhęttu, sem žeir voru aš baka ķslenskum skattgreišendum. Undir lokin höfšu žeir tekiš viš innistęšum 343 žśsunda sparifjįreigenda aš upphęš 1.156 milljarša króna, žar sem lįgmarkstryggingin lögum samkvęmt nam 650 milljöršum króna. Žaš er sś upphęš, sem ķslenskir skattgreišendur bera įbyrgš į, lögum samkvęmt.

6. Er réttmętt aš lķta į geršir žessara manna sem efnahagsleg hryšjuverk? Bandarķkjamenn lķta svo į aš hópur manna sem gerši įrįs į tķvburaturnana ķ New York 11. september 2001, séu skilgreindir af alžjóšasamfélaginu sem hryšjuverkamenn. Bandarķkjamenn hafa beitt sér fyrir žvķ, aš slķkum mönnum sé hvergi vęrt og aš eignir žeirra, ž.m.t.bankareikningar, séu geršir upptękir, hvar sem til žeirra nęst. Öll samlķking viš hryšjuverkamennina frį Saudi-Arabķu er aš žvķ leyti frįleit, aš ķ žeirra tilviki var saklausum mannslķfum fórnaš. Samt leikur į žvķ enginn vafi, aš efnahagsleg hryšjuverk eigenda og stjórnenda ķslensku bankanna hafa haft miklu vķštękari įhrif į lķfskjör fjölda fólks į Ķslandi en 11. september hafši ķ Bandarķkjunum, sé žaš męlt ķ atvinnuleysi, eignamissi og lķfskjarahruni fjölda fólks. Žess vegna er ešlilegt aš spurt sé: Hvers vegna hefur enginn žessara manna veriš lįtinn svara til saka frammi fyrir dómstóli, nś įtta mįnušum eftir hrun hagkerfisins? Hvers vegna hafa engar rįšstafanir veriš geršar til aš leggja hald į eignir žessara manna, til tryggingar fyrir greišslu žeirra skulda, sem žeir hafa vķsvitandi lįtiš falla į almenning?

7. Hvers vegna hafa stjórnvöld ekki lagt öll spilin į boršiš ķ žessu mįli? Įbyrgš rķkisins ķ formi innistęšutryggingar vegna Icesave aš upphęš 650 milljaršar króna lį fyrir, žegar į nęstu dögum eftir hrun Landsbankans. Upphęšin hefur ekkert breyst. Hvaš hefur nįšst fram meš įtta mįnaša samningažófi? Viš mat į žvķ ber aš hafa ķ huga, aš rķkisstjórn Geirs Haarde og Ingibjargar Sólrśnar Gķsladóttur hafši samžykkt įbyrgš ķslenska rķkisins į sparifjįrinnistęšum hollenska Icesave og fallist į lįntöku ķ žvķ skyni meš 6.7% vöxtum til tķu įra. Žetta spillti samningsstöšu Ķslands stórlega.

8. Meš samningsnišurstöšunni nś hefur eftirfarandi įunnist: Lįnstķminn veršur 15 įr; sjö fyrstu įrin verša afborgunarlaus; į žessu įrabili lękkar höfustóllinn eftir žvķ sem eignum Landsbankans ķ Bretlandi veršur komiš ķ verš; į mešan ber höfušstóllinn 5.5% vexti. Vęntanlega mį endurfjįrmagna eftirstöšvarnar į įrunum 2016 til 2024 į hagstęšari kjörum. Žaš er įhętta sem Ķslendingar taka og enginn kann aš meta af raunsęi į žessari stundu.

9. Eftir standa veigamiklar spurningar, sem stjórnvöld verša aš skżra betur fyrir almenningi. Sešlabankar heimsins hafa ķ rķkjandi kreppuįstandi keppst viš aš lękka stżrivexti. Stżrivextir Bank of England eru aš nįlgast nślliš. Śtistandandi eignir Landsbankans (lįnasöfn?) ķ Bretlandi, žau sem eru vaxtaberandi, bera vęntanlega vexti ķ samręmi viš žetta. Hvers vegna nįšust žį ekki fram lęgri vextir į höfušstól lįnsins, žegar žess er lķka gętt, aš lįniš ber rķkisįbyrgš? Lįnshęfismat ķslenska rķkisins er aš vķsu ekki beysiš nśna, en viš erum aš tala um afborganir eftir 8-15 įr. Ber aš skilja žetta vaxtastig sem vantraust į framtķšarhorfur Ķslands? Og varasamt fordęmi? Er ekki įstęša til aš gera nįnari grein fyrir įętlušu eignaveršmęti Landsbankans? Hversu raunsętt er įhęttumatiš sem aš baki bżr um aš eignir geti aš lokum stašiš undir allt aš 90% žessara skuldbindinga? Ef rétt er aš Bretar hafi heitiš stušningi viš öflun upplżsinga um faldar eignir ķ skattaparadķsum undir breskri vernd ķ Karķbahafi, var žį ekki lķka įstęša til aš leita ašstošar breskra yfirvalda viš aš leggja hald į eignir eigenda Landsbankans ķ öšrum félögum, sem skrįš eru ķ breskri lögsögu? Ķslenskir skattgreišendur eiga kröfu į aš fį svör viš spurningum af žessu tagi.

10. Hverjir bera alla įbyrgš į žeim skaša sem ķslenskir skattgreišendur og ķslenskt efnahagslķf hafa oršiš fyrir vegna žessa mįls? Žaš eru ķ fyrsta lagi žeir nafngreindu einstaklingar sem įttu og stjórnušu Landsbanka Ķslands, og tóku įkvaršanir um stofnun śtibśa Landsbankans erlendir, vitandi vits um žį įhęttu sem skattgreišendum var bśin af žeim sökum. Žeir įttu žess kost aš hafa žessa starfsemi ķ formi dótturfyrirtękja, įn įbyrgšar ķslenska rķkisins, en völdu af įsettu rįši aš gera žaš ekki. Žessi starfsemi hófst įriš 2006 į įbyrgš rķkisstjórnar Sjįlfstęšisflokks og Framsóknarflokks. Žessir flokkar fóru meš forsętis- og fjįrmįlarįšuneytiš sem og višskiptarįšuneytiš. Žessir flokkar, nśverandi stjórnarandstöšuflokkar, bera žvķ alla įbyrgš į Icesave-mįlinu.

11. Rķkisstsjórn Sjįlfstęšiflokks og Samfylkingar ber įbyrgš į žvķ aš heimila starfrękslu Icesave ķ Hollandi, žrįtt fyrir aš hafa fengiš trśveršugar višvaranir um, aš ķslenska bankakerfiš vęri aš hruni komiš. Žessi sama rķkisstjórn stórspillti samningsstöšu Ķslands meš samkomulagi viš hollensk stjórnvöld um lįntöku vegna innistęšutrygginga žar ķ landi į óvišunandi kjörum, žegar haustiš 2008. Engum žessara ašila, sem bera fulla įbyrgš į žvķ hvernig komiš er, ferst aš gagnrżna žį samningsnišurstöšu sem nś liggur fyrir. Allra sķst ferst žessum mönnum aš įlasa nśverandi fjįrmįlarįšherra, Steingrķmi J. Sigfśssyni, fyrir aš hafa ekki nįš hagstęšari nišurstöšu. Samninganefnd undir forystu Svavars Gestssonar og į įbyrgš Steingrķms J. Sķgfśssonar, hefur einfaldlega bjargaš žvķ sem bjargaš varš. Žeir sem sjįlfir lögšu žennan skuldaklafa į heršar ķslensku žjóšinni ęttu aš sjį sóma sinn ķ žvķ aš hafa hljótt um sig aš minnsta kosti svo lengi sem žjóšin er aš borga skuldirnar, sem žeir stofnušu til eša bįru įbyrgš į.

Jón Baldvin Hannibalsson (Höfundur var fjįrmįlarįšherra 1987-88)

Deila į Facebook

Ummęli viš grein

13.6.2009 11:18:11
Rśnar Vernharšsson
Sęll Jón,
Flott grein eins og vęnta mįtti.
En er ekki hlutur endurskošenda og rķkisapparatsins mikill ?
Hvers vegna er ekki bśiš aš draga žessa hįlfvita fyrir dóm ?
Stendur embęttirmannakerfiš į móti žvķ ?
Žar eru flestir innmśrašir SjįlfstęšisFramsóknarmenn. Śtlitiš er ekki bjart fyrir Ķsland.
Bestu kvešjur Rśnar.
15.6.2009 08:20:15
Margrét
Mér finnst alltaf dįlķtiš skrżtiš žegar fólk skammast śt af įbyrgš okkar af Icesave.
Talar eins og Icesave hefši veriš allt ķ lagi - BARA ef žaš hefši EKKI veriš į okkar įbyrgš. Žį hefši veriš ķ lagi aš stela vķsvitandi milljöršum af almenningi ķ žessum löndum meš gyllibošum sem vitaš var aš stęšust engan veginn.
Ķ himnalagi - BARA EKKI Į OKKAR ĮBYRGŠ.

Žaš er mikiš talaš um įbyrgš eftirlitsstofnana og pólitķkusa en žaš segir engin ķ raun AFHVERJU žetta višgekkst.
Jś - af žvķ aš ettikettur og prótokolin eru slķk į milli stjórnmįlamanna m.a., og yfirmanna fyrirtękja eša stofnunna aš žaš mį aldrei segja sannleikann umbśšarlaust. Allt veršur aš segjast undir rós.
Engin mį berja ķ boršiš og segja yfirmanni einhverrar stofnunar aš hann sé aš gera rangt.

Ef stjórnmįlamenn og bankastjórar Sešlabanka hefšu haft döngun og dug ķ sér til aš kalla bankastjóra og formann bankarįšs Landsbankann į sinn fund, bent žeim haršlega į hversu sviksamlegir žessir Icesave reikningar voru, hvort sem į okkar įbyrgš eša annarra, žeim og landinu til vansa, hefši kannski fariš öšru vķsi.
Helst hefšu žeir sķšan įtt aš lįta blašamenn vita af žessum fundi og śt į hvaš hann gekk.
En NEI - žaš mį ekki. Hér žarf aš tipla į tįnum ķ kring um "fina menn" og allar ašvaranir žarf aš hafa undir rós og žannig oršašar aš engin móšgist nś eša taki til sķn neitt sem sagt er.
Žaš er žessi pempķuhįttur ķslenskra valdhafa sem hefur oftar en ekki komiš okkur į kaldan klaka. Nśna er hann kaldari en žjóšin vill og kannski getur boriš.
Žaš er skammarlegt aš rįšamenn hafi ekki žoraš aš setja mafķunni stólinn fyrir dyrnar žvķ ekki mįtti móšga neinn eša tala hreint śt um hlutina.
Hluti sem žessir sömu rįšamenn žó grunušu og vörušu pent viš aš mundu keyra hér allt ķ žrot.
Svei žessu fólki sem gat bjargaš okkur en ekki žorši
Svei žessu fólki sem bugtar sig og beygir fyrir fólki ķ valdastöšum.
Svei ķslenskum rįšamönnum fyrir undirlęgjuhįttinn og žręlslundina.

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit