Greinasafn

2017
 »ma

 »aprl
 »mars
 »febrar
 »janar
2016
 »desember
 »nvember
 »oktber
 »september
 »gst
 »jl
 »jn
 »ma
 »aprl
 »mars
 »febrar
 »janar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHATS WRONG WITH EUROPE AND WHY DONT YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

2.10.2010

tilefni 40 ra afmlis Menntasklans safiri: A GJALDA FSTURGJLDIN

g aftanskini ttasleginn lt
ef ekki dagsins prf g staist get,
a mjakast hafi enn t um fet
ess akurlendis jarar sem g brt.

(Jn Helgason: A morgni)

1.
Ef mr skjtlast ekki v meir, byrjai etta vintri fyrir 40 rum me v a kaupa skringaftu og vottalg hvort ht hann ajax ea handyandy? ti Bjrnsb. Stebbi strsmiur, fyrsti starfsmaur M, fyrir utan sjlfan mig, og fair verandi stdenta fr essum skla, hafi lagt sig lma vi a breyta gamla barnasklahsinu til a ba a undir ntt hlutverk. Fram a essu var etta ga hs snii a rfum smflksins. N st til a hleypa ar inn gn fyrirferarmeira flki. ess vegna urfti a spa upp og skrbba eftir smiinn, svo a allt liti etta okkalega t, egar agangsharir umskjendur um sklavist fru a knja dyra.

etta kom sr vel, egar blmvndurinn barst fr henni fr Hertu Schenk Lesson. Skringafata getur nefnilega lka na sem blmavasi, egar maur er ftkur og hamingjusamur, .e.a.s. ngjusamur. Fr Herta blessu s minning hennar hafi reyndar prvat og persnulega bi fjlda vestfirskra ungmenna undir sdentsprf latnu og frnsku og skum kltr kaupbti. g leit blmvndinn fr henni sem snilegt tkn um velknun forsjnarinnar fyrirtkinu. g var svo sem ekki s fyrsti, sem byrjai me tvr hendur tmar. Og mr fannst vel vi hfi, a g byrjai sem hvort tveggja, kltrkommissar og rstitknir, vi etta verandi lrdmssetur, sem essum tmapnkti tti bara eina skringaftu.

2.
J vel minnst umskjendur um sklavist. egar hr var komi sgu var umsknarfrestur um sklavist framhaldssklum a vsu lngu liinn. i skulu ekki byrla ykkur inn, a fyrirhyggju- og skipulagsleysi slenskra stjrnvalda hafi veri fundi upp gr. Sei, sei, nei. Mseslgml mrlandans: etta reddast einhvern veginn sr langa sgu og elilegar skringar. Forfeur okkar, landnemar slands, voru sfarendur, sem hrepptu au undarlegu rlg a vera strandaglpar skglausu landi. egar eir gtu ekki sma sr skip lengur, komust eir ekki framar lnd n strnd. egar svo er komi, vera menn a lta hverjum degi ngja sna jningu, eins og ar stendur, tt breytt stand sj hundru r megi kannski heita fullmiki af v ga.

meira en tv sund ra gmlum jsgum gyinga, sem vi lesum um gamla testamentinu, stendur skrifa: Ef fjalli vill ekki koma til Mhames, verur Mhame a fara til fjallsins. essi vsdmsor tlagi g fyrir 40 rum ann veg, a ef nemendur vildu ekki vitja mn, yri g a vitja eirra. menntasklarum mnum hafi g eitt sinn sumaratvinnu af v a vihalda smalnum Vestfjrum. N kom sr vel, a sminn var lagi. g lagist smhringingar. g hringdi alla foreldra, sem ttu brn framhaldssklaaldri, vtt og breitt um Vestfiri. g hringdi jafnvel brottflutta Vestfiringa og a var ng af eim og foreldra afskekktum byggum noranlands og austan.

g reyndi a bera mig mannalega, rtt fyrir ltil efni. Aspurur um kennara lt g drgindalega yfir v, a miki mannval bii ess me reyju a f a kenna eim lnsmu ungmennum, sem ekktust bo mitt um sklavist. Nfn essara uppfrara skulsins vru a vsu a svo stddu hernaarleyndarml, v a hi ha runeyti heimilai ekki rningu eirra, fyrr en vita vri um nemendafjlda. Enn dag finnst mr a hafa gengi kraftaverki nst, a fstir foreldranna su gegnum ennan non-sequitur, ea essa hringlaga rkleysu og ltu gott heita.

Sagan af essari prttnu slumennsku er reyndar stafest ntkominni sgu Menntasklans safiri, sem eftirmaur minn embtti sklameistara, Bjrn magister Teitsson, hefur samansett af list og lrdmi og g vil nota tkifri og ska okkur llum til hamingju me a. ar segir bls. 34: Me fortlum, skrmlgi, skrumi og skjalli tkst a smala saman alls 35 umgmennum, sem augljslega ltu sr ftt fyrir brjsti brenna.

Einmitt ess vegna erum vi hr saman komin essari stundu 40 rum sar til ess a lta sameiginlega yfir farinn veg og til ess a samfagna afmlisbarninu, sem n stendur blma lfs, rtt fyrir a hafa tt vart vetur setjandi frumbernsku. eim erfiu tmum, sem framundan eru, er a traustvekjandi a hafa ekki fst me silfurskei munninum.

3.
egar g hugsa til baka til essara ra, ver g a segja eins og er, a a kom vel vondan nefnilega sjlfan mig a vera dmdur til a gerast tyftunarmeistari unglinga uppreisnargjrnum aldri rtt rtugur og sjlfur enn uppfullur af uppreisnaranda. a vri synd a segja, a g hefi sjlfur rekist vel skla, egar g var sama aldri og essir unglingar, sem g tti n a berja til bkar. Tilhugalfi segir svo einum sta:

g fann a upp hj sjlfum mr, a g yri a segja mig r skla, ef g tti ekki a deyja r leiindum. g geri mr grein fyrir v, a vistin vri mestan part tmasun og tmi vri til kominn a gera eitthva v a mennta sig. upphafi vetrar, hausti 1956, gekk g fund Plma rektors.
...Hann spuri, hva mr vri hndum. g sagi, a g vri kominn til ess a segja mig r skla, af v a hr vri svo leiinlegt. Hann rak upp skellilhltur en grennslaist ekki frekar fyrir um leiindin, sem hrju mig.

Einhvers staar g frum mnum handskrifaa tlun mna fr vetrinum utanskla. eim blum var ekki a finna eina einustu sklabk. Nmsskr mn snerist um rennt: A fa mig pan tvisvar sinnum tvo tma dag; a lesa um marxisma og pltk, sem fkk svipaan skammt viku hverri. ann tma sem afgangs var, tti a nta til a lesa a merkasta slenskum bkmenntum og skldskap fr Snorra til Steins Steinarr. Ef g a bera saman sklahald mitt og Menntasklans Reykjavk, ver g a segja eins og er, a g er ekki fr v, a minn skli hafi veri betri.

Pannmi kom til vegna ess, a g taldi fullri alvru, a forsvaranlegt vri a reka menntaskla, n ess a kennd vri tnlist. g s miki eftir v, borinn og barnfddur sfiringurinn, a hafa misst af skla Ragnars H. Ragnar, vegna ess a karl fair minn hafi veri plitskum faraldsfti me fjlskylduna eftirdragi.

Tilhugalfi segist g hafa una vel mnum hag essum einkaskla, ar sem nmskrin var sniin a rfum essa eina nemanda sklanum. Agavandaml voru engin, v a sjlfsaginn nrist sviknum huga vifangsefnunum.

Kannski voru hugmyndir mnar um a, hvernig vekja tti huga unglinga sjlfsnmi en a er a eina nm, sem skilar raunverulegum rangri ekki sst sttar essa lfsreynslu.

4.
egar hyggjufullir foreldrar voru snum tma a fga mig um nafn og nmer vntanlegum kennurum vi M, bau mr satt a segja ekki grun, a feinum rum sar yri essi skli best mannai framhaldsskli landsins hvorki meira n minna. Hva hef g fyrir mr v? kynnu i a spyrja. g b ykkur a fletta upp bls. 434 444 hinni ntkomnu sgu menntasklans, ar sem eru talin upp nfn eirra kennara, sem komi hafa vi sgu sklans essu tmabili. Nefni i mr svo annan framhaldsskla essum rum, sem getur stta af v, a af kennarastofu hans kmu jafnmargir ungir menn og konur, sem ttu eftir a lta til sn taka mrgum svium jlfsins, svo a eftir yri teki.

r rum starfsmanna M ttu eftir a koma tveir formenn stjrnmlaflokka, tveir fjrmlarherrar rkisins, einn utanrkisrherra, fjrir alingismenn, runeytisstjrar fjrmla- og utanrkisruneyta, sjlfur sttasemjari rkisins og forstjri Landssptalans (strsti atvinnurekandi landsins), rr sklameistarar, sendiherrar lveldisins Washington D.C., Beijing, Berln og Suur Afrku, rektor Listahskla slands, hfundur rssnesk-slenskrar orabkar, helsti srfringur Slavisk-Baltisk Institut Ols slavneskum mlum, afkastamesti rithfundur samtmans sagnfri seinni tma, agangsharasti rannsknarblaamaur okkar, einn ekktasti tvarpsmaur samtmans og sjlfur forseti lveldisins, sem var prfdmari vi sklann um rabil.

Bur nokkur betur? Geti i nefnt mr annan framhaldsskla, sem getur tilnefnt r kennaralii snu jafnmarga einstaklinga, sem komi hafa vi sgu lands og jar me jafn afdrttarlausum htti? g skora a reyna, rektorana vi sjlfan Lra sklann, og menntasklanna Akureyri, Hamrahl og hva eir n heita allir saman framhaldssklarnir, sem sprotti hafa upp seinustu rum. a er ekki endilega ar me sagt, a essir einstaklingar hafi reynst vera rum betri sem kennarar. En a verur aldrei af eim skafi, a eir hafa lti a sr kvea, hver snu svii.

5.
En ef kennararnir hafa lagt sitt af mrkum og sumir hverjir rflega a, hva m segja um nemendurna, sem lust upp essum skla og fengu fr honum sitt vegarnesti t lfi? Munu eir reynast furbetrungar, ef annig m a ori komast? g velkist ekkert vafa um a, a margir minna nemenda hafa vaxta vel sitt pund og goldi rflega fsturlaunin. eim hpi er a finna lkna fremstu r, sem bjarga hafa mrgum mannslfum, lrdmsmenn og uppalendur, sem hvlir s skylda a koma nstu kynsl til manns.

Og g veit ekki til ess, a neinn eirra hafi tt hlut a mli vi a koma ori land og j vegna ofltis, fkunnttu og siblindu otulisins, sem hneppt hefur jina skuldafangelsi nstu rin. En samanburi vi gamalgrin lrdmssetur grannjanna er Menntasklinn safiri ungur a rum og v tmabrt a kvea upp dma um sem hann hefur fstra. Enn er v von til ess, a eim hpi leynist a manndmsflk, sem sland arf n a halda til a endurheimta orstr sinn sem j meal ja.

Jn Baldvin Hannibalsson Hfundur var fyrsti sklameistari Menntasklans safiri

Deila Facebook

Skrifa ummli

Nafn
Netfang
Skilabo
Skru inn etta or
ennan reit