Greinasafn

2017
 »október

 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

15.10.2011

ĶSLENSKA LEIŠIN

Sumir hafa reynt aš stęra sig af žvķ, aš Ķslendingar hafi fundiš sérķslenska leiš śt śr hruninu. Žeir hafi einfaldlega neitaš ķ žjóšaratkvęšagreišslu aš greiša skuldir einkabanka – óreišumanna. Svo höfum viš – ólķkt evružjóšunum – getaš gengisfellt okkur śt śr vandanum og žar meš komiš śtflutningsgreinum į skriš. Žetta tvennt er sagt skżra žaš, aš viš höfum nįš betri įrangri en ašrar žjóšir ķ aš vinna bug į afleišingum kreppunar.

Žegar betur er aš gįš, reynast allar žessar fullyršingar vera innistęšulitlar – satt aš segja lķtiš annaš en skrum og sjįlfblekking.

Fyrsta fullyršingin er endurómur af lżšskrumi forseta Ķslands um, aš meš žjóšaratkvęši um Icesave hafi hann foršaš žjóšinni frį žvķ aš borga skuldir eigenda Landsbankans. Nś er upplżst, aš žrotabś LB eigi aš öllum lķkindum fyrir forgangskröfum. Žjóšaratkvęšagreišslan snerist žvķ um žaš eitt aš endurreisa laskašan oršstķr forsetans, sem undirbżr sig nś undir 5ta kjörtķmabiliš į Bessastöšum. Dżr herkostnašur žaš. Icesave-deilan er enn óleyst, žrįtt fyrir žessa sżndarmennsku.

Skuldahalinn

Ķslendingar eru į fullu ķ – og verša um ókomin įr – aš greiša skuldir óreišumanna, eigenda og stjórnenda bankanna. Hęsti reikningurinn er reyndar fyrir gjaldžrot Sešlabankans. Sį nęsti er kostnašur skattgreišenda af žvķ aš „kaupa“ innlendar eignir žrotabśa bankanna (innistęšur og śtlįnasöfn). Enn einn reikningurinn er fyrir gjaldžrot sparisjóšanna, annar fyrir Sjóvįr-stuldinn, sį žrišji fyrir sveitarfélög į vonarvöl – og žannig mętti lengi telja śt ķ žaš endalausa.

Rķkiš, sveitarfélögin, heimilin og fyrirtękin eru öll aš sligast undan skuldabyrši, sem ķ mörgum tilvikum er žyngri en viš veršur rįšiš. Og žaš var einmitt GENGISHRUNIŠ – svo fjarri žvķ aš vera lausn vandans – sem gerir skuldabyršina óvišrįšanlega. Gengisfelling er pólitķsk ofbeldisašgerš, sem žjónar žeim tilgangi aš skera nišur lķfskjör almennings meš veršhękkunum į lķfsnaušsynjum. Ķ tilviki žeirra sem skulda, framkallar gengisfelling stökkbreytingu į höfušstól skuldar og greišslubyrši. Žess vegna er fjóršungur heimila undir hamrinum. Žess vegna er meirihluti fyrirtękja „tęknilega gjaldžrota“ enn ķ dag. Žess vegna tórir hagvöxturinn į veiku skari. Žetta er sjįlfur efnahagsvandi Ķslendinga ķ hnotskurn. Aš kalla žetta hina „sérķslensku lausn“, flokkast annaš hvort undir efnahagslegt ólęsi – eša bara illgirni af verstu sort.

Getuleysiš

Žaš eina sem mį heita sérķslenskt viš hrun Ķslands įriš 2008 er, aš bankakerfiš hrundi ķ rśst og gjaldmišillinn fór sömu leiš. Bankahruniš žżddi, aš hinir erlendu lįnardrottnar – žżsku bankarnir og allir hinir – sem höfšu grętt į tį og fingri ķ góšęrinu af žvķ aš lįna fjįrglęframönnum – sįtu uppi meš stórtöp. Skuldir bankanna nįmu um nķfaldri landsframleišslu Ķslands, žegar upp var stašiš. Hin hlišin į žessari sömu mynt er, aš rķkisstjórn Ķslands og Sešlabanki gįtu einfaldlega ekki – žótt žaš vęri žeirra yfirlżsta stefna – komiš bönkunum til bjargar. Žaš er meginmunurinn į ķrsku og ķslensku leišinni. Ķrska rķkisstjórnin įlpašist til aš įbyrgjast skuldir bankanna. Ķslensk stjórnvöld reyndu fram į seinustu stund aš gera slķkt hiš sama en gįtu žaš ekki, žvķ aš Ķsland var žegar komiš ķ greišslužrot. Žess vegna uršu hinir hinir erlendu lįnardrottnar aš taka sinn (veršskuldaša) skell af Ķslandi.

Ķsland var einfaldlega greišslužrota: Erlendur gjaldeyrir var uppurinn; lįnstraustiš var žrotiš; lįnamarkašir voru lokašir; skuldatryggingarįlag Ķslands var stigiš til himna. Ķsland var komiš ķ ruslflokk (e. junk). Rķkisstjórn og Sešlabanki höfšu fyrirgert öllu trausti. Okkur var kurteislega bent į aš segja okkur til sveitar – fara ķ gjörgęslu hjį IMF. Fyrr yrši ekki viš okkur talaš.

Žjóš sem svona var fyrir komiš hefur ekki efni į aš stęra sig af „ķslensku leišinni“. Gengishruniš lokaši svo dyrum skuldafangelsisins utan um einsemdina. Stökkbreyttar skuldir heimila og fyrirtękja, óšaveršbólga, ofurvextir og verštrygging ķ žįgu fjįrmagnseigenda, hafa hingaš til séš um restina.

Lausnir?

Fyrir skömmu spurši žżskur blašamašur Toomas Ilves, forseta Eistlands, hvers vegna Eistar sęttu sig möglunarlaust viš efnahagslegan megrunarkśr (launalękkun og nišurskurš félagslegra śtgjalda), sem sendi Grikki trķtilóša śt ķ götuvirkin. „Ķ samanburši viš naušungarflutninga Stalķns, kippum viš okkur ekki upp viš hversdaglega erfišleika. Žaš er kannski erfišara, ef žś hefur vanist hinu ljśfa lķfi of lengi. ......“, sagši hann og bętti viš: „Viš žraukušum til žess aš uppfylla skilyrši fyrir upptöku evrunnar. Meš gengisfellingu hefšum viš leitt allsherjar greišslužrot yfir millistéttina, sem er meš hśsnęšislįnin sķn ķ evrum. Viš hefšum lagt vaxtarbrodd žjóšfélagsins ķ rśst“.

Er žetta kannski žaš, sem menn meina meš žessu tali um „ķslensku leišina“: Aš leiša allsherjar gjaldžrot yfir millistéttina og aš leggja vaxtarbrodd žjóšfélaginsins ķ rśst? Kreppan ķ Eistlandi var hörš (meiri samdrįttur VLF og hęrra atvinnuleysi en į Ķslandi), svo lengi sem hśn varši. En hśn var skammvinn. Innvišir žjóšfélagsins stóšust įlagiš, ž.m.t. gjaldmišillinn. Hagvöxtur var 8.4% į fyrri helmingi žessa įrs. „Erlend fjįrfesting lętur ekki į sér standa, žvķ aš fjįrfestar vita, aš eignir žeirra verša ekki gengisfelldar“, segir Ilves.

En ķslenska leišin? Skuldavandinn er óleystur. Gjaldmišilsvandinn er óleystur. Gjaldeyrishöftin eru framlengd og erlendar fjįrfestingar žar meš ķ bišstöšu. Hagvöxturinn tórir į veiku skari.

Eistar leystu sinn vanda. Viš frestum okkar. Er žaš ķslenska leišin?

Jón Baldvin Hannibalsson (Höf. var sendiherra ķ Eistlandi 2002-2006)

Deila į Facebook

Ummęli viš grein

17.10.2011 13:53:26
Jónas Gušmundsson
Bestu žakkir fyrir frįbęra grein ķ Fréttablašinu fyrir helgi. Žaš žarf aš halda sögurituninni um ķslensku leišina ķ skefjum. Jafnvel sjįlfur Krugman viršist blindašur af kostum hennar. Žaš žarf aš gera honum betri grein fyrir henni žegar hann kemur til landsins.
Kvešja,
Jónas
17.10.2011 14:06:27
Birgir Dżrfjörš
Ķslenska leišin? Greinin er tvķlesin, setningar umritašar og orš undirstrikuš. Greinin ķ heild śrklippt og komin ķ geymslu meš öšru śrvals efni.

Žaš veršur mér ę erfišara aš lesa svona öflugar greinar. Žaš gerir mig oršiš dapran hvaš višblasandi tęrum sannleika er endalaust śthżst ķ ķslenskri flokkapólitķk.

Meš bestu kvešju Birgir D.

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit