Greinasafn

2017
 »október

 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

24.11.2011

AFHJŚPUN - ritdómur um bók Jóns F. Thoroddsen -

ON THIN ICE
– a modern viking saga about corruption, deception and the collapse of a nation. Brśšuleikur, 2011

Ef žś nennir ekki – eša hefur ekki tķma til – aš lesa 2000 bls. Ķ 9 bindum RANNSÓKNARNEFNDAR ALŽINGIS til aš skilja, hvers vegna Ķsland hrundi, eins og hendi vęri veifaš śr fjórša sęti rķkustu žjóša heims nišur ķ stöšu langlegusjśklings ķ gjörgęslu Alžjóšagjaldeyrissjóšsins (IMF), žjakaš af skuldum, atvinnuleysi og landflótta – žį er žetta tilvalin bók handa žér.

Hér hefur žś söguna alla ķ hnotskurn į 238 blašsķšum og į ensku ķ kaupbęti. Žetta er m.ö.o. tilvalin jólagjöf handa vinum og ęttingjum ķ śtlöndum, ekki sķst handa žeim, sem flśiš hafa landiš og eru enn aš reyna aš įtta sig į žvķ, fyrir hverju žeir uršu.

Žessi bók er sérstök ķ vaxandi flóru hrunbókmennta. Flestar hinar lżsa hruninu utan frį og eftir į. Ekki žessi. Hśn segir söguna, eins og hśn geršist, innan frį, eins og höfundurinn fylgdist meš atburšarįsinni sem vķxlari į Kauphöllinni. Hann lżsir ašdraganda hrunsins og eftirköstum meš vķsan til eigin reynslu og śt frį kynnum af fólki, sem sjįlft tók žįtt ķ hrunadansinum.

Žetta er žarna allt saman. Hverjir einkavęddu fiskinn ķ sjónum og keyptu sér meš žvķ pólitķskan stušning į landsbyggšinni? Og fjįrmögnušu ķ upphafi ofvöxt bankanna, įsamt hinum verštryggšu lķfeyrissjóšum, eftir aš formenn helmingaskiptaflokkanna höfšu einkavinavętt rķkisbankana ķ hendurnar į pólitķskum skjólstęšingum sķnum. Sagan af žvķ, hvernig hinir nżju eigendur bankanna ręndu žį innan frį, meš žvķ aš ausa śt vešlausum lįnum til eigin fyrirtękja og venslamanna, er rękilega tķunduš.

Höfundurinn lżsir žvķ vel, hvernig bankarnir voru aš lokum afhjśpašir sem dęmigerš Ponzi-féflettun. Um leiš og erlenda lįnardrottna fór aš gruna, hvernig allt var ķ pottinn bśiš, og hęttu žar meš aš endurfjįrmagna skuldasśpuna, var spilaborgin hrunin. Žegar upp var stašiš, ķ október 2008, höfšu śtlendingar tapaš u.ž.b. 50 milljöršum dollara į ęvintżrinu. Gjaldžrot ķslensku bankanna žriggja nęr inn į listann yfir 11 stęrstu gjaldžrot fjįrmįlasögunnar. Persónulegt gjaldžrot Björgólfs Gušmundssonar er ekki bara Ķslandsmet – žaš nęr žvķ aš vera Bretlandsmet, žar sem Lundśnaborg er ein helsta fjįrmįlamišstöš heimsins enn ķ dag. Skv. Moody“s var gjaldžrot ķslensku bankanna „96% af öllum gjaldžrotum ķ Evrópu į įrinu 2008“. Er nema von, aš forseti lżšveldisins skyldi hafa haft žessa snillinga ķ hįvegum?
Listinn yfir brot ķslensku banksteranna į reglum, skrįšum jafnt sem óskrįšum, sem gilda um stjórnun og įhęttustżringu ķ rekstri fjįrmįlafyrirtękja, er langur. Allar meirihįttar višskiptaįkvaršanir voru teknar į grundvelli „innherja-vitneskju“ og markašsmisnotkun – sżndarvišskipti til aš halda uppi verši hlutabréfa og bókhaldshagręšing „virtra endurskošenda“ ķ sama skyni – var regla fremur en undantekning. Ķ Bandarķkjunum – hįborg hins eftirlitslausa rįnfengs-kapķtalisma – er rökstuddur grunur um afbrot af žessu tagi nęg įstęša til tafarlausrar įkęru og naušungarvistunar į bak viš lįs og slį. Og eignir slķkra manna eru žegar ķ staš „frystar“, hvar sem til žeirra nęst. – Į Ķslandi hefur ein undirtylla ķ rįšuneyti veriš sakfelld. Vegir réttvķsinnar viršast vera órannsakanlegir, rétt eins og vegir drottins.

Hvaš varš um alla žessa peninga – heyrir mašur oft spurt. Skyldi hinn sérstaki saksóknari, sem į aš stżra leitinni, renna į žį slóš, įšur en yfir lżkur? Tępir tveir milljaršar evra voru greiddir śt ķ arš til eigenda bankanna į įrunum 2002-08. Eitthvaš af Landsbankažżfinu, sem kennt er viš ICESAVE, er aš sögn kunnugra aš finna ķ grunninum į Hörpu. Annars mį trślega rekja slóšina um skattaparadķsir gegnum Luxembourg til Sviss, arabķsku furstadęmanna (žar sem bśa vinir Kaupžingsmanna) og til Asķu (Hong Kong, Singapur og Malasķu). Mbl. taldi sig vita (ķ feb. 2009) af inneignum Ķslendinga ķ nokkrum skattaparadķsum aš upphęš 437 milljónum evra įriš 2007, 50 sinnum meira en fimm įrum įšur.

Sama įr er tališ, aš fjįrmunaeign Ķslendinga ķ Hollandi og Luxembourg hafi numiš 6.14 milljöršum evra. Mbl. hefur lķka upplżst, aš dótturfyrirtęki ķslenskra banka ķ Luxembourg hafi stofnaš hundruš eignarhaldsfélaga į eynni Tortólu fyrir ķslenska skjólstęšinga. Vitaš er, aš Kżpur og eyjan Mön voru eftirsóttir felustašir fyrir illa fengiš fé ķslenskra fjįrplógsmanna (vitaš er um 58 skśffufélög af žessu tagi į Kżpur og 78 į Mön). Alla vega er ekki vitaš til žess, aš neinn hinna ķslensku fjįrmįlasnillinga, sem skildu eftir sig 120 milljarša skuld, handa erlendum lįnardrottnum og ķslenskum skattgreišendum aš greiša į nęstu įrum, séu į flęšiskeri staddir.

Og hvaš er aš frétta af stjórnmįlamönnunum, sem įttu aš gęta hagsmuna almennings į įratugnum fyrir hrun, en żmist sofnušu į veršinum eša voru beinlķnis į mįla hjį fjįrglęframönnunum og hvöttu žį til dįša? Einn situr į ritstjórastóli Morgunblašsins ķ skjóli kvótaaušsins, žar sem hann sżslar viš žį išju aš falsa söguna frį degi til dags. Annar situr śti ķ Kaupmannahöfn, sem Ķslendingar trśšu foršum daga, aš vęri byggš fyrir aršinn af ķslensku einokunarversluninni – ķ skjóli Norręna rįšherrarįšsins. Sį žrišji situr į Bessastöšum og stefnir į fimmta kjörtķmabiliš sem forseti lżšveldisins. Alžingi taldi sér sęma aš stefna einum žeirra – fyrrverandi forsętisrįšherra – fyrir Landsdóm, en hlķfa öllum hinum, sem sannanlega įttu hlut aš mįli. Į Alžingi sitja enn fjölmargir žingmenn, sem bera sinn hlut hinnar pólitķsku įbyrgšar į žvķ, hvernig fór, og greiddu žar atkvęši um aš velta žeirri įbyrgš yfir į einn mann. Įbyrgš skipstjórans į strandi skips er vissulega mikil. En ķ žvķ tilviki eru alla vega haldin sjópróf, žar sem enginn er fyrirfram undanžeginn įbyrgš. Svo skyldi engan undra, aš Alžingi er rśiš trausti.

Hvaš meš stjórnmįlaflokkana, sem bįru höfušįbyrgš į hruninu? Žeir hafa skipt um įsżnd forystumanna, en foršast eins og heitan eldinn aš gera upp viš afglöp fortķšarinnar. Žeir bjóša upp į nżja menn til forystu, sem bįšir eru ķ nįnum tengslum viš višskiptaklķkurnar, sem leiddu Ķsland ķ glötun. Og žaš er einmitt žarna, sem hundurinn liggur grafinn. Krossvenslin voru ekki bara milli helstu višskiptaklķknanna innbyršis, heldur milli žeirra og forystu „helmingaskiptaflokkanna“ - Sjįlfstęšis- og Framsóknarflokksins. Fyrst var žaš pólitķkin, sem śthlutaši gęšunum til skjólstęšinga sinna ķ višskiptalķfinu. En į örskotsstundu reis skepnan gegn skapara sķnum. Peningarnir tóku völdin og stjórnmįlamenn og flokkar voru į mįla višskiptajöfranna. Žannig žįši t.d. Sjįlfstęšisflokkurinn 60 milljónir ķ kosningasjóš sinn frį Landsbankanum og FL-Group, nokkrum dögum įšur en nż lög tóku gildi, sem bönnušu framlög til stjórnmįlaflokka hęrri en 300 žśsund. Og žeir eru ófįir stjórnmįlamennirnir, sem įttu pólitķskt lķf sitt undir pólitķskum styrkjum ólķgarkanna. Einstaka žingmenn hafa horfiš af žingi viš smįn, en flestir žeirra, sem helst komu viš žessa sögu, sitja sem fastast. Sumir hafa žegar nįš endurkjöri, eins og ekkert vęri viš žį aš sakast. Žaš segir reyndar meira um kjósendur žeirra en žį sjįlfa. Og svarar um leiš hinni spurningunni um, hvort almenningur hafi lęrt eitthvaš af hruninu.

S-hópurinn, sem réši yfir leifunum af višskiptaveldi SĶS, nżtti sér valdastöšu Framsóknarflokksins 1995- 2007 til aš tryggja sinn hlut ķ helmingaskiptunum (Bśnašarbankinn-Kaupžing, Samvinnutryggingar-VĶS, fyrir utan žeirra hlut ķ gjafakvótum sjįvarśtvegsins). Helstu tengiliširnar voru Finnur Ingólfsson, Siguršur Einarsson og Ólafur Ólafsson ķ Samskipum. Finnur nżtur lķklega žess vafasama heišurs aš vera fyrsti stjórnmįlamašurinn, sem nżtti sér pólitķsk tengsl sķn til žess aš verša auškżfingur į męlikvarša hinnar nżrķku forréttindastéttar, sem varš til upp śr einkavinavęšingunni. Bókarhöfundur lżsir žvķ vel, hvaš var ķ hśfi viš aš tryggja S-hópnum yfirrįšin yfir Kaupžingi (bls. 45):
„Eins og vęnta mįtti var gróšavonin mikil. Markašsvirši Kaupžings- Bśnašarbanka sameiginlega var um 500 milljónir evra ķ janśar 2003. Tķu mįnušum sķšar hafši markašsviršiš nįš 910 milljónum, sem žżšir aš S-hópurinn hafši grętt žvķ sem nęst 10 milljónir evra į mįnuši, frį žvķ aš žeir komust yfir bankann“.

Į bls. 163 er tafla, sem lżsir vel tengslum Sjįlfstęšisflokksins og Landsbankans ķ ašdraganda hrunsins. Sagan sś byrjar meš žvķ, aš formašur Sjįlfstęšisflokksins į stóli forsętisrįšherra tryggši Björgólfum yfirrįš yfir Landsbankanum og įskildi sér ķ leišinni, aš „talsambandiš viš flokkinn“ vęri óslitiš, eins og Styrmir Gunnarsson oršaši žaš. Žessu til stašfestingar var framkvęmdastjóri Sjįlfstęšisflokksins og helsti fjįraflamašur ķ aldarfjóršung, Kjartan Gunnarsson – annar nįnasti samstarfsmašur formannsins – geršur aš varaformanni bankarįšsins og nęstrįšandi meš Björgólfi.

Listi yfir helstu stjórnendur Landsbankans, eins og hann leit śt daginn sem bankinn fór į hausinn, er nįnast samhljóša skrį yfir fyrrverandi formenn eša stjórnarmenn Heimdallar, SUS, Vöku og Orators (en žessi félög mynda hina hefšbundnu śtungunarvél „apparatsķka“ Flokksins) og ašstošar- og venslamenn rįšherra Flokksins. Sérstaka athygli vekur, aš fyrrverandi ašstošarmašur Geirs Haarde og formašur SUS stżrši markašssetningu ICESAVE- reikninganna ķ Bretlandi og Hollandi (og hafši ķ undirbśningi aš opna śtibś ķ ellefu löndum, en féll į tķma), auk žess sem einn varažingmašur Sjįlfstęšisflokksins var honum til ašstošar viš žetta verkefni. Sjįlfur var ašalbankastjórinn (žessi sem lżsti ICESAVE sem „tęrri snilld“), gamall stjórnamašur ķ Vöku, įsamt meš sjįlfum forstjóra Fjįrmįlaeftirlitsins. Žaš er leitun aš skżrari dęmum um samtvinnun stjórnmįla og bissness, žar sem stjórnmįlamennirnir eru į mįla hjį višskiptaforkólfunum, en einmitt žessu. Fręndhygli, klķkukapķtalismi, pólitķsk spilling. „The old scool tie“ kemur vķšar viš sögu en ķ stįssstofum bresku yfirstéttarinnar.

Žaš er varla von, aš Fjįrmįlaeftirlitiš hafi gengiš hart eftir žvķ, aš ICESAVE-reikningarnir yršu reknir ķ formi dótturfélags (en ekki śtibśa) į įbyrgš tryggingarsjóša viškomandi landa – en ef svo hefši veriš, vęru engir ICESAVE-reikningar į boršum ķslenskra skattgreišenda. Žaš er žvķ engan veginn śt ķ hött aš leggja žaš til – ef og žegar ICESAVE-reikningarnir berast – aš senda žį rakleitt upp ķ Valhöll til greišslu. Žašan komu žeir og žangaš ętti aš senda žį.

Hafa Ķslendingar lęrt eitthvaš af óförum sķnum? Hefur eitthvaš breyst, sem mįli skiptir, sem tekur į orsökum vandans, fremur en bara afleišingunum? Hafa žeir sem sannanlega bįru pólitķska įbyrgš į óförum žjóšarinnar, višurkennt sķna sök? Er bśiš aš koma lögum yfir fjįrglęframennina? Eša eru žeir flestir enn į sķnum staš – žótt sumir kjósi aš lįta lķtiš fyrir sér fara ķ bili – og bķša fęris? Lesendur geta sjįlfir svaraš žessum spurningum śt frį eigin reynslu. En sżna ekki endurteknar skošanakannanir, aš Sjįlfstęšis-framsóknarflokkurinn, fengi hreinan meirihluta į Alžingi, ef kosiš yrši į morgun? Segir žaš ekki allt, sem segja žarf? Veršur Ķslands óhamingju allt aš vopni?

Nišurstaša: Saga hrunsins sögš į mannamįli, eins og höfundur upplifši hana sjįlfur sem veršbréfasali. Upplżsandi og lęrdómsrķk bók, aušlesin og spennandi, enda efniš reifarakennt. Tilvalin jólagjöf handa vinum og vandamönnum ķ śtlöndum – lķka handa žeim sem flśiš hafa land.

Jón Baldvin Hannibalsson

Deila į Facebook

Ummęli viš grein

27.11.2011 21:20:15
EE
Rökfręšilega séš žį er žaš athyglisvert aš leiša athyglina aš žjóšarskśtunni og segir žaš sig sjįlft aš skipstjórinn hefur žyngstu įbyrgšina samkvęmt lögum. Žótti mér žaš skrķtiš aš fyrrverandi forsętisrįšherra meš menntun sem hagfręšingur skyldi rįša dżralękni sem fjįrmįlarįšherra og fannst mér žaš vitna um ófagleika hvaš varšar žaš įbyrgšarhlutverk sem embęttiš hefur fyrir velsęld žjóšaržegna. En hvaš veit ég......................er žaš svo aš stjórnmįlaflokksašilar ķ rįšherraįbyrgšastöšu hafi engum reglum aš gegna hvaš varšar faglega menntun ķ svo mikilvęgu starfi...............
Fyrir mig er žaš įlķka og aš rįša ólęsan til aš kenna lestur. Hver skyldi žį hafa įbyrgš į žvķ aš hafa rįšiš slķkan "fagmenntašan", nema skólastjórinn.
Segjum svo aš hagfręšingur og dżralęknir tali um efnahagsmįl............hver įlķtur žś aš hafi meiri žekkingu ķ rökfręšilegu samtali žvķ ašlśtandi og žar af leišandi taki įkvaršanirnar...............
Pešin voru mörg ķ stjórnmįlatķš kapitalistisku flokkanna.



Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit