Greinasafn

2017
 »maÝ

 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2016
 »desember
 »nˇvember
 »oktˇber
 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT┤S WRONG WITH EUROPE ľ AND WHY DON┤T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
äSOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

1.10.2006

BROTTFÍR HERSINS: ═SLAND OG BANDAR═KIN, EIGUM VIđ SAMLEIđ?:

Ůann 15. mars s.l. tilkynntu bandarÝsk stjˇrnv÷ld einhli­a ■ß ßkv÷r­un sÝna a­ binda endi ß veru varnarli­sins hÚr ß landi eftir um sex ßratuga nŠr ˇslitna dv÷l Ý landinu. Eftir sßtu ■ßv. forsŠtis- og utanrÝkisrß­herrar ═slands, vÝgsnautarnir ˙r ═rakstrÝ­inu fur­u lostnir og vissu ekki hva­an ß ■ß stˇ­ ve­ri­. Ůeir h÷f­u reynt a­ telja sjßlfum sÚr og ÷­rum tr˙ um a­ samningavi­rŠ­ur vŠru Ý gangi, ß grundvelli varnarsamningsins frß 1951. Allt Ý einu stˇ­u ■essir menn uppi eins og glˇpar frammi fyrir or­num hlut. Ůeir h÷f­u gert sig seka um rangt st÷­umat, ˇleyfilega tr˙girni og dˇmgreindarbrest.

Einhli­a ßkvar­anir BandarÝkjastjˇrnar.

Hi­ ranga st÷­umat fˇlst Ý ■vÝ a­ loka augunum fyrir ■vÝ a­ ßkv÷r­unin var fyrir l÷ngu tekin Ý Pentagon um heimkva­ningu varnarli­sins. Tr˙girnin birtist Ý ■vÝ a­ ■essir menn hÚldu, a­ ■eir vŠru teknir alvarlega Ý samningavi­rŠ­um. Svo reyndist ekki vera. Dˇmgreindarbrestur mß ■a­ heita a­ beita hˇtunum - um upps÷gn varnarsamningsins - en standa svo ekki vi­ ■a­, ■egar ß reyndi. Hˇtunin reyndist marklaus. N˙verandi forsŠtisrß­herra bŠtti ekki ˙r skßk ■egar hann lřsti ■vÝ yfir, a­ Ý varnarmßlum Šttu ═slendingar "ekki annarra kosta v÷l" en a­ leita ß nß­ir BandarÝkjamanna. Ůa­ var ekkert "plan-B," frekar en Ý ═rak. Ůar me­ ey­ilag­i hann samningsst÷­u sÝna.

Ni­ursta­an var­ eins og vi­ var a­ b˙ast, mi­a­ vi­ svona mßlatilb˙na­. H˙n var s˙ hin sama og BandarÝkjamenn h÷f­u ß­ur tilkynnt einhli­a fyrirfram. Fjˇrum d÷gum ß­ur en seinasti herma­urinn kve­ur og allur varnarvi­b˙na­ur er ß brott, Ýtreka BandarÝkjamenn me­ pˇlitÝskri yfirlřsingu a­ ■eir muni ßfram bera ßbyrg­ ß ÷ryggi ═slands, en ˙r fjarlŠg­ og samkvŠmt varnarߊtlun, sem ß a­ vera herna­arleyndarmßl. Restin reyndist pr˙tt um fasteignir og ■rifna­ gestanna sem n˙ eru farnir.

Ůa­ er forystumanna flokkanna og ■eirra sem sitja Ý utanrÝkismßlanefnd Al■ingis a­ meta ■essar ni­urst÷­ur og kynna ■Šr fyrir ■jˇ­inni, ■.e. hafi ■eir haldbetri upplřsingar Ý h÷ndum hva­ nßkvŠmlega Ý ■essu felst, en birt hefur veri­ opinberlega. Mi­a­ vi­ ■Šr takm÷rku­u upplřsingar sem birst hafa er flestum spurningum sem mßli skipta ˇsvara­: Hverjir taka ßkvar­anir um varnarvi­br÷g­, ef ß reynir? Vart er ■ess a­ vŠnta a­ bandarÝsk herna­aryfirv÷ld framselji skipunarvald yfir bandarÝskum herm÷nnum Ý hendur annarra ■jˇ­a? Ůannig mŠtti lengi spyrja. Vi­ hin, sem metum mßli­ Ý ljˇsi almennra upplřsinga, hljˇtum a­ spyrja okkur sjßlf af ■essu tilefni: Er ■essi ni­ursta­a Ý samrŠmi vi­ Ýslenska ■jˇ­arhagsmuni? Er ■a­ svo, mi­a­ vi­ rÝkjandi ßstand Ý heimsmßlum a­ ■jˇ­arhagsmunir ═slendinga, sem vopnlausrar smß■jˇ­ar, fari saman vi­ hagsmuni og heg­un heimsveldisins? E­a getur veri­ a­ ■a­ sÚ beinlÝnis hßskalegt fßmennri smß■jˇ­ a­ bindast herna­arhagsmunum herveldisins me­ ■eim hŠtti sem hÚr er rß­ fyrir gert?

Ljˇni­ og lambi­: Eiga ■au samlei­?

Til ■ess a­ leita svara vi­ ■essum spurningum ver­um vi­ fyrst a­ ßtta okkur ß ■vÝ, a­ BandarÝkin, sem bjˇ­a heiminum birginn Ý dag, eru ekki ■au hin s÷mu og voru "vopnab˙r lř­rŠ­isins" undir forystu Roosevelts Ý seinni heimstyrj÷ldinni. Roosevelt var sjßlfur gu­fa­ir Sameinu­u ■jˇ­ann Ý upphafi. OlÝumennirnir frß Texas, sem n˙ rß­a BandarÝkjunum, lÝta ß Sameinu­u ■jˇ­irnar Ý besta falli sem saumakl˙bb, Ý versta falli sem plßgu.

Upp ˙r strÝ­i beittu BandarÝkin sÚr fyrir Marshalla­sto­inni til a­ hra­a uppbyggingu ˙r r˙stum strÝ­sins. Lei­togar BandarÝkjanna skildu ■ß, a­ lř­rŠ­islegur stjˇrnarhŠttir ■rÝfast ekki, ■ar sem ÷rbirg­ og vonleysi rß­a rÝkjum. ┴ tÝmabili kalda strÝ­sins leitu­u BandarÝkjamenn samstarfs vi­ a­rar lř­rŠ­is■jˇ­ir um a­ sřna fram ß yfirbur­i lř­rŠ­islegs stjˇrnarfars umfram alrŠ­i fasismans og sovÚtkomm˙nismans.

┴ ■eim forsendum voru BandarÝkin e­lilegur bandama­ur annarra lř­rŠ­issinna ß grundvelli sameiginlegra gilda : Lř­rŠ­i, mannrÚttindi og rÚttarrÝki. Ůetta er n˙ li­in tÝ­. ١tt hŠgri-÷fgamennirnir, sem n˙ rß­a l÷gum og lofum Ý BandarÝkjunum, taki sÚr gjarnan slÝk or­ Ý munn, tala verkin allt ÷­ru mßli, svo a­ hinn falski tˇnn sker Ý eyru.

HŠgri÷fga÷fl, sem ■rÝfast ß ■jˇ­rembu, tr˙arofstŠki og heimsveldishroka, hafa jafnt og ■Útt veri­ a­ festa sig Ý sessi Ý BandarÝkjunum. Ůetta endurspeglar ■ß ■rˇun, a­ land tŠkifŠranna er n˙ or­i­ a­ mesta ˇjafna­arrÝki me­al hinna ■rˇu­u ■jˇ­a heims. Annars vegar er ofurrÝk yfirstÚtt, sem rŠ­ur l÷gum og lofum, en hins vegar er blßsnau­ undirstÚtt, sem nřtur takmarka­ra mannrÚttinda, t.d. a­ ■vÝ er var­ar menntun og heilsugŠsu. ┴ milli ÷fganna er a­■rengd millistÚtt, sem sŠtir versnandi kj÷rum. Au­ur yfirstÚttarinnar er af stjarnfrŠ­ilegri stŠr­argrß­u og v÷ld hennar og ßhrif eru eftir ■vÝ. Ůessi yfirstÚtt rŠ­ur ekki a­eins fj÷lmi­lunum og sko­anamyndun Ý landinu, heldur hefur h˙n beinlÝnis keypt lř­rŠ­i­ Ý sÝna ■jˇnustu. GrŠ­gin er hennar gu­str˙; hennar er rÝki­, mßtturinn og dřr­in. Venjulegt fˇlk hefur vi­ ■essar kringumstŠ­ur glata­ tr˙nni ß lř­rŠ­i­ og tekur ekki ■ßtt Ý ■vÝ framar.

Hin svokalla­a herna­arkenning BandarÝkjanna frß ßrinu 2002 er talandi dŠmi um hinn rß­andi valdhroka. SamkvŠmt kenningunni ßskilja BandarÝkin sÚr rÚtt til ■ess a­ beita hervaldi hvar sem og er og hvenŠr sem er, ef ■eir telja, a­ ■a­ ■jˇni hagsmunum BandarÝkjanna (les: yfirstÚttarinnar). ┴lit al■jˇ­asamfÚlagsins kemur mßlinu ekki vi­. Ůetta jafngildir ■vÝ a­ segja sig ˙r l÷gum vi­ al■jˇ­asamfÚlagi­. Heimsveldi­ lřsir ■vÝ yfir, a­ ■a­ ■arfnast ekki bandamanna, ■a­ ■arf bara lepprÝki. KÝna hefur veri­ skilgreint sem ˇvinarÝki framtÝ­arinnar. A­ mati sumra sÚrfrŠ­inga hefur ofneyslusamfÚlagi­ bandarÝska ■egar hafi­ kalt strÝ­, sem snřst um yfirrß­ yfir orkulindum og helstu hrßefnum jar­arinnar. Heimsveldi­ er n˙ Ý ˇ­a ÷nn a­ endurskipuleggja herst÷­vanet sitt um heiminn me­ hli­sjˇn af ■essum markmi­um. Brottf÷r hersins af ═slandi er li­ur Ý ■eirri ߊtlun.

HŠttuleg heimsfri­num.

Til ■ess a­ standa vi­ yfirlřst markmi­ herna­arkenningarinnar um a­ BandarÝkin Štli sÚr a­ rß­a l÷gum og lofum Ý krafti hervalds ß landi, sjˇ, Ý lofti og Ý geimnum hefur n˙verandi rÝkisstjˇrn tv÷falda­ framl÷g sÝn til vÝgb˙na­ar. BandarÝkin verja n˙ hŠrri fjßrhŠ­um til vÝgb˙na­ar en allar a­rar ■jˇ­ir heims til samans. ┴ sama tÝma er ■etta rÝkasta ■jˇ­fÚlag heims ß botni listans yfir framl÷g til ■rˇunara­sto­ar vi­ fßtŠkar ■jˇ­ir. Ůetta endurspeglar ÷fgar rß­andi hugmyndafrŠ­i, hina svarthvÝtu heimsmynd, sem lřsir sÚr Ý ■essum or­um forsetans: Sß sem ekki er me­ okkur, er ß mˇti okkur.

Heimstyrj÷ldin gegn hry­juverkam÷nnum endurspeglar ■etta hugarfar. Skilningur ß ■vÝ upp ˙r hvers konar jar­vegi hry­juverkamenn eru sprottnir, vi­ist afar takmarka­ur. FßtŠkt, hungur, sj˙kdˇmar, ofbeldi, k˙gun og vonleysi um a­ fri­samlegar lausnir skili ßrangri - ■a­ er vi­ ■ess konar kringumstŠ­ur, sem hry­juverkamenn ■rÝfast. HßtŠkniherna­ur ˙r hßloftunum me­ allri ■eirri ey­ileggingu, sem af hlřst, og blˇ­fˇrnum saklausra borgara, er til ■ess helst falli­ a­ auka stu­ning vi­ hry­juverkamenn og fj÷lga ■eim, eins og dŠmin frß Afganistan, PalestÝnu, LÝbanon og ═rak sřna okkur frß degi til dags.

Stefna bandarÝskra stjˇrnvalda Ý strÝ­inu gegn hry­juverkam÷nnum er vanhugsu­ Ý grundvallaratri­um og hefur ■ver÷fug ßhrif ß vi­ yfirlřst markmi­. Augu bandalags■jˇ­anna Ý NATO eru smßm saman a­ opnast fyrir ■essu. UtanrÝkisrß­herrar řmissa Evrˇpu■jˇ­a lřsa ■vÝ n˙ yfir, hver ß fŠtur ÷­rum, a­ ■etta sÚ tapa­ strÝ­. Fyrir nokkrum ßrum reis upp mikill spßma­ur ˙r r÷­um frŠ­imanna, Samuel Huntington a­ nafni, og vara­i vi­ hŠttunni af ßrekstrum si­menninga, sem gŠti teki­ vi­ af tvÝskiptingu heimsins milli hugmyndakerfa kalda strÝ­sins. UtanrÝkisstefna BandarÝkjanna vir­ist ■jˇna ■eim tilgangi helst a­ gera ■essi varna­aror­ a­ veruleika. Stefna BandarÝkjanna er me­ ÷­rum or­um hŠttuleg heimsfri­num.

Svo getur hver og einn svara­ ■vÝ fyrir sig, hvort ÷ryggi vopnalausrar smß■jˇ­ar er best borgi­ Ý bandalagi vi­ slÝkt herveldi.

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷f. var utanrÝkisrß­herra ═slands 1988-95)

Deila ß Facebook

Skrifa ummŠli

Nafn
Netfang
Skilabo­
Skrß­u inn ■etta or­
Ý ■ennan reit