Greinasafn

2017
 »maÝ

 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2016
 »desember
 »nˇvember
 »oktˇber
 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT┤S WRONG WITH EUROPE ľ AND WHY DON┤T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
äSOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

28.4.2016

HVAđ ER EIGINLEGA Ađ?

١r Saari: Hva­ er eiginlega a­ ■essu Al■ingi? Skrudda, 2016.

ALMENNT:

Vi­ lestur kversins kom mÚr Ý hug h˙sgangur eftir ˇ■ekktan h÷fund ľ en Ý anda Kßins: (Ůetta er ekki ■jˇ­rŠkni ľ ■a­an af sÝ­ur gu­rŠkni ľ heldur Ýslensk heiftrŠkni ľ og helvÝtis b÷lvu­ langrŠkni). PˇlitÝska ˙tgßfan Ý anda Kßins er hins vegar svona (og gŠti ■ess vegna veri­ mottˇ fyrir bˇkina): Ůetta er ekki ■ingrŠ­i ľ ■a­an af sÝ­ur lř­rŠ­i ľ heldur bara brß­rŠ­i ľ og b÷lva­ endemis flßrŠ­i.

MÚr sřnist ■ungami­jan Ý gagnrřni ١rs sn˙ast um tvennt: Annars vegar er bŠkla­ lř­rŠ­i (lÝkt og Ý ■ri­ja lř­veldinu franska fyrir endurkomu De Gaulles). Veigamikil r÷k eru fŠr­ fyrir ■vÝ, a­ lř­rŠ­i ver­i ekki vaki­ aftur til lÝfsins nema me­ rˇttŠkri uppstokkun ß grundvelli nřrrar stjˇrnarskrßr. Hin ■ungami­jan er gagnrřni ß stjˇrnmßl undir hŠl har­svÝra­ra sÚrhagsmuna, sem rß­a ■vÝ, sem ■eir vilja rß­a. Ůetta kallast ß ensku äcrony-capitalismô, sem bŠtist vi­ frŠndhygli okkar hef­bundna ŠttasamfÚlags. Helmingaskiptareglan ľ sem sÝ­ar er viki­ a­ ľ sta­festir ■etta. ═ skjˇli hennar ■rÝfst meiri spilling en sÚ­ ver­ur me­ berum augum (v÷ntun ß gagnsŠi). Afhj˙pun spillingarinnar samkvŠmt Panamaskj÷lunum ver­ur fastur li­ur eins og venjulega nŠstu vikur og mßnu­i.

BĂKLAđ LŢđRĂđI: Grundvallarregla lř­rŠ­is er äeinn ma­ur, eitt atkvŠ­iô. Skv. ■essari grunnreglu hafa ═slendingar alltaf b˙i­ vi­ vanskapa­ lř­rŠ­i. MisvŠgi atkvŠ­isrÚttar var og er svo grˇft, a­ ■a­ er Ý blˇra vi­ b˙setu■rˇun Ý landinu. Kj÷rdŠmaskipunin, bygg­ ß misvŠgi atkvŠ­isrÚttar, ein og sÚr řtir undir fyrirgrei­slupˇlitÝk og hagsmunapot, ■.e. spillingu. Allar tilraunir til a­ draga ˙r misvŠgi atkvŠ­isrÚttar eftir b˙setu hafa enda­ Ý hrossaskaupum um fj÷lgun ■ingmanna. Ůingmenn eru n˙na allt of margir. Sjßlfur atkvŠ­isrÚtturinn hefur veri­ ger­ur a­ verslunarv÷ru Ý pˇlitÝskum hrossakaupum.

STJËRNM┴L ┴ VALDI S╔RHAGSMUNA:

HVAđA FJËRFLOKKUR? Ůa­ er, a­ mÝnu mati, galli ß greiningu h÷fundar, a­ hann skellir skuldinni af ˇf÷rum lř­veldisins ß eitthvert fyrirbŠri, sem hann kallar Fjˇrflokkinn. Skv. ■essari kenningu eiga stjˇrnmßlaflokkar eins og Al■ř­uflokkur og Al■ř­ubandalag e­a Samfylking og Vinstri grŠn, a­ tilheyra einhverju pˇlitÝsku hlutafÚlagi, sem hann kennir vi­ fjˇrflokk.

╔g var Ý tˇlf ßr forma­ur Ý jafna­armannaflokki, sem kenndi sig vi­ al■ř­u. ╔g kannast ekki vi­ ■a­, a­ sß flokkur hafi ß minni tÝ­ veri­ handbendi nokkurra sÚrhagsmuna. Sannanlega ekki sŠgreifanna Ý L═┌; sannanlega ekki landb˙na­arkerfisins; sannanlega ekki S═F (sem Úg svipti rÝkisvernda­ri einokun); og vi­ gengum hvorki erinda hagsmuna Vi­skiptarß­s nÚ fyrirgrei­slupots Ý nafni bygg­astefnu.

Vi­ b÷r­umst fyrir ■jˇ­areign ß au­lindum og au­lindagjaldi fyrir nřtingarrÚtt ß sjßvarau­lindinni, sem al■jˇ­ mß kunnugt vera. ╔g veit fyrir vÝst, a­ minn flokkur var ekki partur af neinum fjˇrflokki; ■vert ß mˇti vorum vi­ h÷fu­andstŠ­ingar helmingaskiptareglunnar, eins og s÷guleg dŠmi sanna. Skv. minni pˇlitÝsku reynslu er ■a­ lÝka ofmŠlt, a­ Al■ř­ubandalagi­ hafi veri­ partur af hagsmunagŠslu hins meinta fjˇrflokksins.

SAMSTAđA UM ALMANNAHAG GEGN S╔RHAGSMUNUM: GEGN AUđRĂđI ľ FYRIR LŢđRĂđI.

╔g tel, a­ ■essi greining og hugtakanotkun sÚ ekki bara efnislega r÷ng heldur einnig ska­leg, ■egar vi­ leitum a­ lausnum ß sßlarhßska hins Ýslenska lř­veldis. Mß Úg vekja athygli ß ■vÝ, a­ ÷flugasta umbˇtahreyfing Ý ■ßgu almannahagsmuna gegn sÚrhagsmunum, Al■ř­uflokkurinn/Al■ř­usambandi­, fagnar hundra­ ßra afmŠli ß ■essu ßri.

Af ■essu tilefni var efnt til afmŠlisfagna­ar Ý I­nˇ Ý mars s.l. og Ý framhaldi af ■vÝ efnt til fyrirlestrarhalds um s÷guleg afrek, mist÷k og ˇsigra, ■essarar umbˇtahreyfingar. ═ ■essum fyrirlestrum var ■vÝ til skila haldi­ a­ ÷ll stŠrstu umbˇtamßl Ý ■ßgu almennings, sem nß­u fram a­ ganga ß ÷ldinni sem lei­, voru borin fram til sigurs gegn har­ri andst÷­u Ýhaldsafla, af stjˇrnmßlaarmi ■essarar hreyfingar ľ Al■ř­uflokknum: Vi­rukenning ß samningsrÚtti stÚttafÚlaga, takmarkanir ß vinnutÝma (t.d. v÷kul÷g), heildarl÷ggj÷f um vinnumarka­, l÷ggj÷f um fÚlagslegar lausnir Ý h˙snŠ­ismßlum (verkamannab˙sta­ir), almannatryggingar (sj˙kra-, elli-, slysa- og ÷rorkutryggingar), atvinnuleysistryggingar, l÷g um launajafnrÚtti karla og kvenna, skattkerfisbyltingin 1987 (sem endurreisti tekjustofna velfer­akerfisins), og sta­grei­sla skatta, barna-og fj÷lskyldubŠtur, fyrir utan merkustu umbŠturnar ß menntakerfi ■jˇ­arinnar, undir forystu Gylfa Ů. GÝslasonar formanns Al■ř­uflokksins.

Ůetta eru bara nokkur dŠmi, sem segja mikla s÷gu. Allt hefur ■etta ßunnist vegna barßttu hreyfingar fyrir almannahagsmunum gegn sÚrhagsmunum. Ůa­ stenst ekki dˇm s÷gunnar a­ kenna ■essa hreyfingu vi­ hagsmunabandalag helmingaskiptaflokkanna, ■rßtt fyrir a­ sundurlyndi vinstri hreyfingarinnar hafi neytt hana til mßlami­lana vi­ ÷nnur stjˇrnmßla÷fl, oft Ý veikri st÷­u.

Ůa­ er lÝka hŠtt vi­, a­ ■essi hugtakanotkun spilli fyrir samst÷­u meirihluta ■jˇ­arinnar um fßar en stˇrar og rˇttŠkar umbŠtur ß grundvallaratri­um stjˇrnskipunar (nř stjˇrnarskrß, jafn atkvŠ­isrÚttur, ■jˇ­aratkvŠ­i um stˇrmßl og ■jˇ­areign ß au­lindum), sem ■arf a­ nßst fyrir nŠstu kosningar. Vinstri­ ■arf a­ lŠra af hŠgrinu um a­ sameinast um fß stˇr mßl, sem skipta sk÷pum ľ en lßta minni hßttar ßgreiningsmßl liggja milli hluta.

HVAđ ER TIL R┴đA?

ä╔g er b˙inn a­ fylgjast me­ ■essu ■jˇ­fÚlagi Ý 50 ßr. Ůetta er ˇge­slegt ■jˇ­fÚlag. Ůetta er allt ˇge­slegt. Ůa­ eru engin princip, ■a­ eru engar hugsjˇnir, ■a­ er ekki neitt. Ůa­ er bara tŠkifŠrismennska, valdabarßttaô. ľ (Styrmir Gunnarsson, ritstjˇri Mbl. Ý skřrslu Rannsˇknarnefndar Al■ingis (RNA), aprÝl 2010, - sjß bls. 37).
H÷fundur bˇkarinnar leggur fram fj÷lmargar till÷gur til ˙rbˇta (sjß vi­auka, bls. 89-91). Ůetta eru rˇttŠkar breytingar, sem kjˇsendur Šttu a­ kynna sÚr fyrir nŠstu forseta- og al■ingiskosningar. ╔g lŠt ■Šr fljˇta hÚr me­, a­ vÝsu eilÝti­ Ý annarri r÷­ en hjß h÷fundi.

╔g legg a­ lokum til, a­ till÷gunum ver­i ra­a­ upp eftir mikilvŠgi Ý annarri r÷­, e­a sem hÚr segir:
  1. Nř stjˇrnarskrß. F÷rum a­ fordŠmi Frakka. Endurreisum lř­veldi­ ß traustum grundvelli lř­rŠ­is me­ stjˇrnfestu. Einn ma­ur eitt atkvŠ­i. Landi­ eitt kj÷rdŠmi. Persˇnukj÷r gegn flokksrŠ­i.
  2. Ůjˇ­aratkvŠ­i. Tiltekinn minnihluti ■ingmanna og lßgmarkshlutfall kjˇsenda fßi stjˇrnarskrßrvarinn rÚtt til a­ vÝsa mßlum Ý ■jˇ­aratkvŠ­i. Ůar me­ nßst stˇrmßl, sem var­a almannahagsmuni, ˙r gÝslingu sÚrhagsmuna. Al■ingi losnar undan mßl■ˇfsßrßttu Ý tÝma og ˇtÝma. Lř­rŠ­i me­ skilvirkni.
  3. Gegn rß­herrarŠ­i. Ůingmenn sem ver­a rß­herrar vÝki af ■ingi, og varamenn taki sŠti ■eirra. Ůetta styrkir l÷ggjafarsamkomuna, ■ingrŠ­i­ gegn rß­herrarŠ­inu. Getur stu­la­ a­ vali rß­herra utan ■ings ß grundvelli sÚrfrŠ­i■ekkingar e­a ßrangurs Ý forystuhlutverkum Ý atvinnulÝfi og stjˇrnun.
  4. Undirb˙ningur l÷ggjafar ľ frumvarpssmÝ­ ľ fŠrist frß rß­uneytum til A■ingis. Fleiri sÚrfrŠ­ingar ß řmsum svi­um starfi ■ß hjß l÷ggjafarsamkomunni. FrumkvŠ­i a­ lagasmÝ­ flyst frß rß­uneytum til ■ingsins (■ingflokka).
  5. Ůingm÷nnum ver­i fŠkka­ (t.d. Ý 51) en ■eir fßi a­sto­armenn til a­sto­ar Ý l÷ggjafarstarfi.
  6. Launakj÷r ■ingmanna ver­i bŠtt til samrŠmis vi­ raunverulegan vinnutÝma.
  7. Lř­rŠ­isstofa taki vi­ af pˇlitÝskt skipu­um kj÷rstjˇrnum. H˙n beri ßbyrg­ ß framkvŠmd ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slna, upplřsingum um l÷ggj÷f til almennings og mi­li frŠ­slu til skˇlakerfis um lř­rŠ­islega stjˇrnarhŠtti.
  8. Samfelld seta ■ingmanna ver­i takm÷rku­ vi­ 2-3 kj÷rtÝmabil. Tilgangurinn er a­ draga ˙r lÝkum ß myndun pˇlitÝskrar yfirstÚttar. Ůingmennska ß a­ vera borgaraleg skylda en tÝmabundin (eins og Ý A■enu for­um).
  9. L÷ga­ilum (fyrirtŠkjum) ver­i me­ l÷gum banna­ a­ fjßrmagna flokka og frambjˇ­endur, a­ vi­l÷g­um ■ungum refsingum.
  10. StarfstÝmi ■ingsins ß ßri hverju ver­i lengdur til a­ koma Ý veg fyrir fljˇtfŠrni og flumbrugang Ý tÝma■r÷ng. NŠturfundir ver­i banna­ir. Reynt ver­i a­ gera ■ingmannsstarfi­ fj÷lskylduvŠnt.
  11. Byggt ver­i yfir Al■ingi, ■annig a­ starfsa­sta­a og tŠknib˙na­ur ver­i sambŠrilegur vi­ ■a­ sem tÝ­kast hjß vel reknu fyrirtŠki.
  12. Almanna■jˇnustuhlutverk RÝkis˙tvarpsins ver­i tryggt Ý reynd me­ ■vÝ a­ gera ■a­ fjßrhagslega sjßlfstŠtt til langs tÝma. Settar veri­ skor­ur vi­ pˇlitÝskri Ýhlutun um frÚttaflutning og og almenningsfrŠ­slu. Eignarhald au­hringa ß fj÷lmi­lum ver­i banna­ me­ l÷gum.

Jˇn Baldvin Hannibalsson H÷f. var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-96

Deila ß Facebook

Skrifa ummŠli

Nafn
Netfang
Skilabo­
Skrß­u inn ■etta or­
Ý ■ennan reit