Greinasafn

2017
 »maķ

 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
„SOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

31.3.2017

Getum viš lęrt af Noršmönnum?

Framkoma sęgreifanna ķ Granda gagnvart starfsfólki sķnu į Skaga stašfestir enn einu sinni, aš handhafar veišiheimildanna mešhöndla žęr eins og um hreina einkaeign sé aš ręša, ķ trįssi viš lög og rétt. Mottóiš er eins og hjį Hannesi Smįrasyni foršum: „Ég į žetta – ég mį žetta“.

Af žessu tilefni er įstęša til aš skoša, hvernig fręndur vorir ķ Noregi hafa mótaš stefnuna um aušlindanżtingu og fiskveišistjórnun. Flestir vita, aš Noregur er vellaušugt olķurķki. Frį upphafi olķuvinnslunnar hafa žeir gętt žess vandlega, aš aršurinn af olķuaušlindinni, sem er skilgreind sem žjóšar-eign, renni ķ sameiginlegan fjįrfestingarsjóš, sem nś er reyndar oršinn sį öflugasti ķ heiminum.

Samvinnurekstur

Ķ nżśtkominni bók um, hvaš Skotar geti lęrt af samskiptum Noršurlanda-žjóša viš Evrópusambandiš, birtist fróšleg grein um žetta efni eftir norskan nįttśruvķsindamann, Duncan Halley aš nafni (hann er skoskur aš uppruna, en norskur rķkisborgari). Ķ greininni kemur fram, aš um aušlindanżtingu og dreifingu aršs af aušlindinni gilda tvenn lög: Lögin um aušlindanżtinguna hafa aš markmiš aš tryggja sjįlfbęrar fiskveišar og žjóšhagslega aršsemi af rekstri śtgeršar og fiskvinnslu. Hin lögin kveša į um eignarhald į śtgeršar-fyrirtękjum meš žaš aš markmiši aš tryggja, aš aršurinn nżtist sem best byggšarlögum, sem byggja afkomu sķna į sjįvarśtvegi, meš fram hinni löngu strandlengju Noregs.

Žessi lög kveša į um, aš fiskiskip verša aš vera ķ eigu einstaklinga, sem sjįlfir stunda sjó eša vinna viš stjórnun śtgeršar. Žetta hefur leitt til žess, aš flestir sem stżra śtgeršarfyrirtękjum hafa sjįlfir veriš virkir sem sjómenn og/eša skipstjórnarmenn. Ef skip eru ķ eigu hlutafélags, veršur hlutafélagiš aš vera ķ eigu starfandi sjómanna eša stjórnenda ķ viškomandi byggšarlag-i. Fiskvinnslufyrirtęki mega eiga allt aš 49.9%, en rįšandi hlutur veršur aš vera ķ eigu starfandi sjómanna, nśverandi eša fyrrverandi, sem verša aš starfa viš śtgeršina. M.ö.o. hluthafar verša aš vera tengdir śtgeršinni og byggšarlaginu. Viš žetta bętist sķšan, aš samkvęmt lögum er afuršasalan ķ höndum samvinnufyrirtękja.

Samfélagsįbyrgš

Norsk fiskveišistjórnun byggir žvķ lögum samkvęmt į žrennu: sjįlfbęrn-i, aršsemi og samfélagslegri įbyrgš. Sjįvarśtvegurinn er buršarįs atvinnulķfs ķ strandbyggšum Noregs. Ef ekki vęri fyrir fiskveišar, fiskeldi og fiskvinnslu, lęgi viš landaušn ķ žessum byggšarlögum. Śtgerš og fiskvinnsla er einfald-lega forsenda atvinnu – og žar meš – bśsetu. Sjįvarśtvegurinn stendur fyrir mikilli veršmętasköpun. Hann er nęststęrsti śtflutningsgeirinn. Į žaš er lögš rķk įhersla, aš sjįvarśtvegurinn sé rekinn ķ sįtt viš hiš nįttśrulega umhverfi. Meira en 70% allra fiskveiša eru śr stofnum, sem njóta vottunar fyrir sjįlfbęrni. Žetta er hęsta hlutfall, sem žekkist ķ heiminum. „Helstu nytjastofnar eru ķ góšu įsigkomulagi“, aš sögn OECD. „Nżting sjįvarauš-lindarinnar og stjórnun fiskveiša byggir į nišurstöšum vķsindalegra rann-sókna“, aš sögn FAO, matvęlastofnunar SŽ. „Fiskveišistjórnun Noršmanna er fyrsta flokks ķ heiminum“, aš sögn Marine Stewardship Council.

Vegna örra tękniframfara var svo komiš į įttunda įratugnum, aš margir fiskistofnar innan norsku lögsögunnar voru ofveiddir. Sumir stofnar bein-lķnis hrundu (eins og geršist innan lögsögu ESB). Rķkiš dęldi grķšarlegum fjįrmunum inn ķ greinina til žessa aš forša gjaldžrotum og brottflutningi fólks śr strandbyggšunum.

Kerfisumbętur

Rįšist var ķ kerfisumbętur, sem hafa skilaš miklum įrangri. Į s.l. 30 įrum (frį 1985-2015) hefur hrygningarstofn uppsjįvarfisktegunda vaxiš um 51%. Hrygningarstofn djśpsjįvartegunda hefur vaxiš sem svarar 340%. M.ö.o. nżtingu sjįvaraušlindarinnar hefur veriš hagaš meš žeim hętti, aš afrakstur aušlindarinnar hefur vaxiš umtalsvert.

Sértękir styrkir til sjįvarśtvegsins hafa veriš aflagšir fyrir utan undanžįgu frį sérstöku mengunargjaldi į eldsneyti. Eftir standa styrkir vegna t.d. end-urhęfingar og starfsžjįlfunar, sem gilda almennt fyrir atvinnulķfiš.

Öfugt viš Evrópusambandiš hafa norskir sjįvarśtvegsrįšherrar aldrei sniš-gengiš vķsindalega rįšgjöf um aflamark. Ašalatrišiš er, aš lagaįkvęšum um samfélagslega įbyrgš er fylgt eftir, žannig aš tekjur og aršur sjįvarśtvegsfyr-irtękja rennur um ęšakerfi samfélagsins ķ sjįvarbyggšum. Žetta į ekki bara viš um tekjur starfsfólksins heldur einnig arš fyrirtękjanna og hagnaš eig-endanna. Fiskistofnarnir eru ķ góšu įsigkomulagi. Undantekningarnar eru deilistofnar, sem aš hluta tilheyra fiskveišistefnu Evrópusambandsins. Vķš-tęk samfélagsleg sįtt rķkir um žetta fyrirkomulag aušlindanżtingar og sam-félagsįbyrgšar. Įrangurinn hefur ekki lįtiš į sér standa.

Jón Baldvin Hannibalsson Höfundur var formašur Alžżšuflokksins 1984-96.

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit