Greinasafn

2017
 »október

 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

17.10.2016

Śtilokunarašferšin: Samstarf um kerfisbreytingar

ŚTSPIL Pķrata er ekki tilboš um stjórnarmyndunarvišręšur fyrir kosningar. Žett er tilraun til aš fį svar viš einfaldri spurningu: Hverjir eru fśsir til aš starfa saman aš róttękri kerfisbreytingu į ķslensku žjóšfélagi eftir nęstu konsingar, fįi žeir umboš til. Žetta į ekkert skylt viš klękjastjórnmįl. Žetta er ķ anda gagnsęis aš norręnni fyrirmynd – skref fram į viš ķ lżšręšisįtt.

Pķratar spyrja: Eruš žiš sammįla okkur um, aš žaš žurfi kerfisbreytingu? Nżja stjórnarskrį? Gjaldtöku fyrir aušlindanżtingu? Gjaldfrjįlsa heilbrigšisžjónustu? Bętta aškomu almennings aš įkvaršanatöku? Śrręši gegn spillingu? Žeir beina žessu til VG, BF, SF og Višreisnar. Vęntanlega hafa višmęlendur eitthvaš til mįlanna aš leggja (hśsnęšismįl?, menntakerfi?, alžjóšsamstarf?). En kjarni mįlsins er žessi: Hverjir eru fśsir til aš starfa saman aš róttękri kerfisbreytingu į ķslensku žjóšfélagi?

Ójöfnušur

Žaš er nefnilega aš koma ę betur ķ ljós, aš óbreytt kerfi (fjįrmįlakerfi ķ eigu fjįrmagnseigenda, stutt af stjórnmįlaflokkum, sem žeir gera śt) malar gull fįmennum forréttindahópi fjįrmagnseigenda, į sama tķma og žorri almennings er skuldugur upp fyrir haus – ž.e.a.s., er ķ naušungarvinnu ķ žįgu fjįrmagnseigenda. Žrįtt fyrir töp sumra efnamanna af völdum Hrunsins, er žaš samt sem įšur stašreynd, aš misskipting eigna er meiri nś en fyrir Hrun. Meira en 77% alls eigin fjįr er ķ eigu 10% landsmanna. Nęstum 80% er meš neikvętt eigiš fé (skulda meira en žeir eiga). Ķ raun er misskiptingin mun meiri en opinbera tölfręšin segir til um. Fyrir žvķ eru tvennar įstęšur: Veršbréfaeign er talin į nafnverši (fullkomlega óraunsętt), en 86% allra veršbréfa er ķ eigu 10% landsmanna. Svo vantar allar upplżsingar um erlendar eignir (skattaskjólin).

Hverjum malar kerfiš gull? Skjólstęšingum kerfisins ķ formi aušlindarentu af aušlindum (hagnašur sjįvarśtvegsfyrirtękja 242 milljaršar, į sama tķma og veišigjöld eru lękkuš śr 12.8 milljöršum ķ 4.8 milljarša. Tengslanet kerfisins er óbreytt.: Frį einkavinavęšingu bankanna 2003, sem leiddi af sér Hruniš, til einkavinavęšingar į sķmanum og Landsbankans į Borgun. Dęmin eru legio: Eignir og aršur safnast į fįar hendur ķ skjóli fyrirgreišsluspillingar kerfisflokka.

Um hvaš er kosiš?

Nęstu kosningar eiga aš snśast bara um eitt mįl: Viltu breyta žessu kerfi eša ekki? Ef žś ert partur af žessu kerfi, žarf ekki aš spyrja – žį kżstu kerfisflokkana – Sjįlfstęšisframsóknarflokkinn. Ef žś vilt kerfisbreytingu, beitir žś žķnu atkvęši, žar sem žaš nżtist best, til aš vķsa kerfisflokkunum į dyr śt śr stjórnarrįšinu. Pķratar, VG, SF, BF – og žaš var rétt hjį Pķrötum aš kalla lķka į Višreisn til višręšna. Žį svara žessir ašilar žvķ – fyrir kosningar – hvort žeir eru reišubśnir aš styšja žį kerfisbreytingu, sem žarf til aš stöšva įframhaldandi misskiptingu og snśa žeirri žróun viš.

Ég hef į öšrum staš rökstutt rękilega naušsyn róttękra kerfisbreytinga. Žaš gerši ég ķ erindi, sem nefnist: „Erindisbréf handa jafnašarmönnum į nżrri öld“: Aš žvķ er varšar framkvęmdina, vķsa ég til fylgiskjals meš erindi mķnu, žar sem taldar eru upp 15 breytingatillögur varšandi banka og fjįrmįlakerfiš (sjį jbh.is, pressan.is og stundin.is) Ég minni lķka į skżrslu Frosta Sigurjóssonar, fv. žingmanns Framsóknar, til frekari rökstušnings meš žessum tillögum. Frosti er hęttur, enda gerši Framsókn ekkert meš tillögur hans.

Fjįrmįlakerfi fyrir fįrmagnseigendur

Um verštrygginguna, sem getur oršiš aš įsteytingarsteini: Verštryggingin var į sķnum tķma neyšarśrręši til aš forša lķfeyrissjóšum vinnandi fólks frį žvķ aš fušra upp į veršbólgubįli; og til žess aš skapa hvata fyrir sparnaš, sem er undirstaša fjįrfestinga og framfara. Neyšarśrręši, sagši ég, af žvķ aš gjaldmišill okkar var, og er, gersamlega ónżtur. En veršryggingin var hugsuš sem ekki bara neyšarśrręši heldur brįšabirgšaśrręši. Til aš kveša nišur verbólgu. Hśn įtti aš gilda žangaš til viš gętum tekiš upp nothęfan gjaldmišil. Žaš hefur ekki gengiš eftir.

Žaš mun aš öllum lķkindum ekki gerast ķ nįinni framtķš. Žaš žżšir, aš viš sitjum uppi meš ófyrirséšar, neikvęšar, afleišingar verštryggingar: Öll įhętta af ytri įföllum og innra ójafnvęgi ķ efnahagslķfinu hefur fęrst frį fjįrmagnseigendum yfir į heršar skuldunauta (launžega). Gengisfelling veldur veršbólgu. Lįnveitendur fį žaš tryggt (gegnum verštryggingu), en lįntakendur bera skašann. Sveiflukennt hagkerfi plśs verštrygging til langs tķma er žvķ eitrašur kokteill fyrir launžega – en björgunarvesti fyrir fjįrmagnseigendur. Žessu veršur aš breyta.

Hvernig? Žar til viš getum tekiš upp nothęfan gjaldmišil, sé ég ekki ašra lausn en sveigjanlega fastgengisstefnu – sem kallar į aš višhalda höftum į fjįrmagnsflutninga – og minnka verulega vęgi verštryggingar ķ leišinni. Myntrįš, eins og Višreisn bošar – hefur vķšast hvar reynst illa. Žetta er lykilatriši varšandi kerfisbreytingu, sem stjórnarandstašan veršur aš nį samstöšu um.

Harmkvęli unga fólksins ķ hśsnęšismįlum er lykilatriši, sem kallar į trśveršugar lausnir. Byggingaįętlun Dags, borgarstjóra, vekur vonir. Aukiš framboš į ódżru ķbśšahśsnęši į višrįšanlegum kjörum hefur mest įhrif til aš lękka fasteignaverš. Viš eigum ekki aš finna upp hjóliš. Viš eigum aš bjóša upp į vel śtfęrša valkosti milli eignarķbśša, leiguķbśša, ķbśša ķ félagslegri eigu, samvinnufélaga og ķbśša ķ eigu sveitarfélaga. Fyrirmyndirnar eru aš finna ķ nįgrannalöndum okkar. Žar hafa lausnir į žessum frumžörfum fólks veriš ķ boši įratugum saman. Lykillinn aš lausnum er aš bjóša upp į fjölbreytt val undir félagslegri stjórn. Žaš sem ber aš foršast, er stjórnleysi markašarins ķ höndum byggingarverktaka ķ leit aš skyndigróša.

Nż stjórnarskrį – kerfisbreyting

Svo er žaš žetta meš stjórnarskrįna. Davķš Oddsson tönnlašist į žvķ fyrir forsetakosningarnar, aš stjórnarskrįin hefši ekki valdiš Hruninu. Žaš var rétt hjį honum. Hann var sjįlfur miklu meiri orsakavaldur Hrunsins en gamla stjórnarskrįin per se. En Hruniš afhjśpaši stjórnarfarslega veikleika lżšveldisins: Misvęgi atkvęšisréttar, rįšherraręši, fyrirgreišsluspillinguna, ofrķki framkvęmdavalds gagnvart Alžingi, vanmįtt stjórnkerfis og eftirlitsstofnana o. fl. Žjóšfélög, sem verša fyrir įföllum (ósigur ķ styrjöldum, efnahagshrun), reyna aš byrja upp į nżtt. Viš žurfum kerfisbreytingu, sem yrši innsigluš meš nżrri stjórnarskrį. Nżja byrjun. Lįtum ekki lögfręšingaklķkuna, sem hefur makaš krókinn eftir Hrun, villa okkur sżn um žetta umbótamįl.

Stjórnmįlaflokkar eru tęki ķ höndum okkar til žess aš hafa įhrif į žaš – ķ nafni lżšręšis – ķ hvers konar žjóšfélagi viš viljum lifa. Sumir stjórnmįlaflokkar eru kerfisflokkar. Žeir einfaldlega žjóna hagsmunum rķkjandi kerfis. Žeirra hlutverk er aš višhalda óbreyttu įstandi. Žessir flokkar heita Sjįlfstęšisflokkur og Framsóknarflokkur.
........................................................
Nśverandi stjórnarandstöšuflokkar – innan žings og utan – eru , sögulega séš, nżgręšingar. M.a.s. Samfylkingin, sem var stofnuš viš samruna Alžżšuflokks, hluta Alžżšubandalags og Kvennalista, er bara tįningur. En foreldrarnir, Alžżšuflokkur, Alžżšubandalag og Kvennalisti, voru, hver meš sķnum hętti, stjórnmįlahreyfingar ķ žįgu almannahagsmuna. Žęr voru ekki geršar śt af sérhagsmunaöflum.

Fylgisaukning Pķrata endurspeglar hvort tveggja, vantraust stórs hluta žjóšarinnar į rķkjandi kerfi, ž.m.t. į žeim stjórnmįlaflokkum, sem fyrir voru. Björt framtķš endurspeglar óbeit yngri kynslóšar į ofrķkisstjórnmįlum gamla flokkakerfisins (eins og žaš birtist į Alžingi). Hvaš er Višreisn? Žaš er frjįlslyndari parturinn af Sjįlfstęšisflokknum, sem hefur hrökklast žašan śt undan ofrķki og einelti Davķšs-klķkunnar. Stefnan er eiginlega sótt til Alžżšuflokksins gamla – en žaš vantar sżnilegan stušning launžega ķ farmbjóšendahjörš Samtaka atvinnulķfsins.

Nišurstašan er žessi: Kosningarnar snśast um žaš, aš vķsa kerfisflokkunum į dyr śt śr stjórnarrįšinu. Viš viljum ekki bara nż andlit. Viš viljum kerfisbreytingu. Śtspil Pķrata um stjórnarmyndunarvišręšur fyrir kosningar, sem leiši ķ ljós, hvort stjórnarandstöšuflokkarnir vilji lofa kjósendum žvķ fyrir kosningar aš stušla aš kerfisbreytingu eša ekki, veršur vonandi leišarvķsir fyrir mig og žig um, hvar eigi aš setja krossinn. Aš vera – eša vera ekki – žaš er spurningin. Žaš er okkar aš svara žeirri spurningu į kjördag.

Jón Baldvin Hannibalsson höf. var formašur Alžżšuflokksins 1984-96

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit