Greinasafn

2017
 »ma

 »aprl
 »mars
 »febrar
 »janar
2016
 »desember
 »nvember
 »oktber
 »september
 »gst
 »jl
 »jn
 »ma
 »aprl
 »mars
 »febrar
 »janar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHATS WRONG WITH EUROPE AND WHY DONT YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

5.10.2014

EIM VAR G VERST, ER G UNNI MEST, - EA ANNIG

Aldrei var hn ssalisti, hn Svands Nna, ekki einu sinni menntasklarttklingur. Hugvekja hennar Herubrei n um helgina snart satt a segja streng mnu gamla, ssaldemkratska hjarta. Hvers vegna? Svands Nna segist vera efasemdarmanneskja. g lka. Hn er orin ngu lfsreynd til a vsa bug Stra sannleik. Hn segir, a mannflagi rmist (ekki) einni kenningu. Sammla. Svo segir hn rtt si svona: Einstaklingsfrelsi er a fallegasta sem til er. a er heilmiki til v. Spurningin er bara, hva hn meinar alvru?

Frelsi, jafnrtti, brralag etta var kjror frnsku byltingarinnar. etta er lka kjror okkar kratanna. Vi settum frelsi fyrst. En af v a vi vitum, a ftkur maur er frjls, gleymdum vi ekki v, a a arf jafnrtti og brralag til a gera frelsi einstaklingsins a veruleika fyrir fjldann. a hefur vafist fyrir mrgum a skilja etta. Pltkratarnir (eir sem eiga jrina me ggnum hennar og gum) hafa reynt a taka einkaleyfi frelsinu. reynd er a bara frelsi til a gra. heft frelsi eirra til a gra endar einatt frelsi okkar hinna. Plitk okkar jafnaarmanna snst eiginlega um ftt anna en a hindra, a eim takist a.

Sumir halda, a tmi jafnaarstefnunnar s liinn hinum rka parti heimsins. Velferarrki hafi frelsa flk fr ftkt. ess vegna s ekki lengur rf fyrir plitk anda jafnaarstefnu og me samstu verkalshreyfingar. Norrna velferarsamflagi hefur reynst vera land tkifranna. keypis agangur a menntun lyftir brnum hinna ftku upp millisttt. Er ekki freistandi a sna baki vi fortinni gleyma henni og ganga li me hinum? Skv. skoanaknnunum er einmitt etta tilvistarvandi jafnaarmannaflokkanna Norurlndum um essar mundir. Allavega segir Svands Nna hispurslaust, a henni s np vi velferarkerfi. Hn upplifir velferarkerfi slandi me vsan til fjlskyldusgu sinnar, sem kuldalegt bkn, sem s ungt haldi af mannfyrirlitningu. Hn segist enga tr hafa v, a unnt s a stula a jfnui me peningatilfrslum. Samt segist hn f hvort tveggja, barnabtur og vaxtabtur. Vill hn skila eim?

g held g skilji, hva hn vi, egar hn segir, a peningar geti ekki hindra mismunun gagnvart brnum, nema eir su framreiddir n fordma og skilyra. Erum vi ekki arna a nlgast kjarna mlsins? Vi viljum ekki iggja lmusur. Spurningin er, hvort vi eigum einhvern rtt sem manneskjur. a er kalla mannrttindi. En rttindum fylgja lka skyldur. Ef vi erum hardugleg og leggjum okkur fram um a sj fyrir sjlfum okkur og okkar, borgum okkar skatta og skyldur til samflagsins, vaknar spurningin: Hefur samflagi nokkrar skyldur gagnvart okkur? Srstaklega, ef vi verum fyrir fllum, sem ekki eru af okkar vldum, eins og t.d. slysum, heilsubresti, atvinnumissi, o.s. frv.?

Erum vi ekki ll btum? spyr Svands Nna. Ef grannt er skoa, er svari j. viskeii mannsins skiptast skin og skrir. Vi fumst mlga brn, sjlfbjarga fram eftir aldri, og sklavistin lengist og lengist. Starfsvin er tiltlulega stutt (35-40 r), og vilkurnar lengjast hj okkur hinum rku samflgum. Brn og unglingar eru sjlfbjarga. a arf a sj eim farbora. egar gamalt flk httir vinnumarkai, vaknar spurningin, hvernig a eigi a sj sr farbora. Og heilsubresturinn gerir ekki bo undan sr. Oft verur a hlutskipti flks blma lfs. Atvinnuleysi er tbreitt bl vestrnum samflgum. getur ori fyrir v eins og hverju ru umferarslysi.

Og vaknar enn ein spurning: Er ekki einstaklingsfrelsi bara best? g a gta brur mns? Fyrir mitt leyti er g sammla fur Svandsar Nnu, egar hn vitnar til ora hans lei, a Gu hjlpi ekki eim, sem hjlpa sr sjlfir; heldur hjlpi hann eim samflgum, sem hjlpa melimum snum, ef eim skrikar ftur og urfa hjlp a halda. ess vegna er g jafnaarmaur.

essa dagana er Gujn Fririksson, sagnfringur, a skrifa sgu Aluflokksins tilefni af hundra ra afmli Aluflokks og Alusambands, 13. mars, ri 2016. essi saga geymir mrg svr vi spurningum Svandsar Nnu. S var t, a ftkt flk var rttlaust, besta falli a fleygt var a lmusum. Munaarleysingjar og sjlfbjarga gamalmenni voru boin upp ea llu heldur niur; eim var hola niur bi, ar sem lgst var boi. A sjlfsgu tti ekki vi hfi, a slkt hyski nyti kosingarttar. Lesi i Ftkt flk eftir Tryggva Emilsson. etta er svo stutt san. g man, a sextn ra unglingur vann g me Tryggva vi skurgrft hj Rafveitu Reykjavkur. Lti vissi g , hvlka vi hann tti a baki.

Aluflokkurinn og verkalshreyfingin breyttu essu smm saman, skref fyrir skref. stainn fyrir endalausan rldm var hvldartminn lgbundinn togurunum. Vinnulurinn fkk viurkenndan rtt til a semja um kaup og kjr. a voru byggir verkamannabstair til ess a hsa ftklinga,sem ur hrust saggakjllurum ea hanabjlkum efnamanna. ri 1936 uru ttaskil. voru sett heildst lg um almannatryggingar. Allir skyldu framvegis eiga rtt framfrslueyri ellinni, njta slysa- og sjkratrygginga, og skv. upphaflegu frumvarpi, atvinnuleysistrygginga kreppurum. haldi hamaist gegn essari mannrttindalggjf ingi og tkst, samt Framskn, a drepa atvinnuleysistryggingar. a tti sko ekki a verlauna letina Grimsbylnum. Verkalshreyfingin urfti a beita verkfllum til a knja fram atvinnuleysistryggingar mrgum ratugum sar. Verkalshreyfingin ekki lggjafinn beitti sr fyrir og kom lfeyrissjakerfinu, eins og vi ekkjum a dag. n ess byggi gamalt flk slandi enn dag vi sult og seyru. Samt er trlega mrgum np vi lfeyrissjina. Hvers vegna?

Aluflokkurinn fkk aldrei fjldafylgi slandi lkt og annars staar Norurlndum. ess vegna tkst ekki a byggja upp hr landi velferarsamflag smu forsendum og norrna mdeli hvlir . Hva g vi? Samkvmt norrna mdelinu er llum lmusugjfum hafna. Rttindi samborgaranna eru skilgreind sem mannrttindi. Allir eru jafnir fyrir lgum og njta smu rttinda. Og eins og Svands Nna segir svo skemmtilega: allir eru einhverju tmabili vi sinnar mist gefendur ea iggjendur essu samflagi. Wallenbergarnir eiga 40% af Svj. eir f lka barnabtur. unnin rttindi n eftir langa starfsvi til greislna r lfeyrissji skera ekki grunnlfeyri inn fr rkinu.

a er reginmunur essu ea slenska fskinu. Upphaflega tti etta a vera samflagssttmli, ar sem rttindi og skyldur eru skilgreindar og ekki har skyndibreytingum. En jflagi, ar sem gengi gjaldmiilsins hefur veri fellt samkvmt pntun fr tgerarmnnum ca. 40 sinnum lveldistmanum, stenst ekkert stundinni lengur. ess vegna stendur Tryggingastofnun rkisins sjlfur hornsteinn velferarrkisins v fr degi til dags a elta uppi btaega samkvmt endalausum skeringarkvum til ess a lta borga til baka a sem eir fengu fyrra. a er einfaldlega satt, sem Svands Nna segir, a fjldi flks upplifir Tryggingastofnun rkisins eins og hverja ara rukkarasjoppu lgmanna, Modus ea Logos. vlkt klur. Stofnun, sem var hugsu sem haldreipi flks lfsbarttunni, ntur ori svipas trausts og plitkusarnir, sem hafa klra lggjfinni.

Hvers vegna er etta svona? Geta slendingar aldrei hugsa neina hugsun til enda? Er etta menntunarskortur? Er verkfrilegri hugsun btavant? Varar etta ekki vi Ranns, ar sem Svands Nna starfar? urfa slendingar alltaf a ba vi skammtmareddingar, upphlaup og klur? Ea er a efnahagsstjrnin, sem leiir allt hitt af sr nefnilega a vel meint rri endar klri framkvmd? etta er ekki svona annars staar Norurlndum.

a er margstafest af sendurteknum skoanaknnunum, a hi ssaldemkratska velferarsamflag Norurlanda ntur yfirgnfandi stunings almennings. Jafnvel tt hgri flin komist til valda skamma hr af og til, dirfast au ekki a hrfla vi undirstum kerfisins. En ef Svands Nna hefur rtt fyrir sr um a, a eir sem urfa jnustu TR og Vinnumlastofnunar a halda, upplifi vimti sem mannfyrirlitningu er a grafalvarlegt ml. a eru alvarlegustu skilaboin, sem g hef heyrt lengi, til forystu Samfylkingarinnar (sem a heita arftaki Aluflokksins) um, a a eru gerar krfur til jafnaarmannaflokka um a sna trna sinn verki. a er ekki ng a flagga me feminisma, gay pride og druslugngum. a arf a kunna skil hagstjrn og a taka boskap jafnaarstefnunnar um mannrttindi alvarlega framkvmd.

Fjlskylda mn bj um fimm ra skei Bandarkjum Norur Amerku. ar landi standa flestir eirri tr, eins og Svands Nna, a einstaklingsfrelsi s a fallegasta sem til er. Um a snerist amerski draumurinn. a arf ekki a skyggnast djpt undir yfirbori, sndarveruleikann, til ess a komast a raun um, a draumurinn hefur snist upp martr. Einstaklingsfrelsi hinna ofurrku (1%), sem eiga Amerku, er v sem nst hmlulaust. sastlinum ratug frjlshyggjunnar hefur jarauurinn safnast frra hendur. Raunlaun vinnandi flks hafa stai sta ea rrna a kaupmtti. Rttlaus undirsttt ftklinga er komin til a vera.

Svands Nna spyr, hvort markaurinn geti leyst mlin betur en rkisforsjin. Hn tti a kynna sr Amerku. Tkum dmi af heilbrigisjnustunni. Hn er einkavdd. Einkavdd sjkrahs urfa a skila eigendum snum rttmtum hagnai. etta er drasta heilbrigisjnusta heimi. Um 50 milljnir Amerkana eru utan vi etta kerfi. mta fjldi br vi tryggingar, sem halda ekki, egar reynir. Sjkratryggingar launega eru tengdar atvinnunni. egar fyrirtki fer hausinn, fer sjkratryggingin. Ef verur fyrir slysi ea alvarlegum heilsubresti, endar a gjarnan me gjaldroti. g veit um fjlskyldur, sem uru a tigangsflki eftir slk fll. Svands Nna sagi okkur einlglega fr heilsufllum foreldra sinna. Pabbi Svandsar Nnu elskai einkaframtaki og sland. Og taldi au rtt fyrir allt hlpin a vera slendingar. Alla vega veit g, a au voru betur sett hr, rtt fyrir allt, en landi einkaframtaksins, Amerku.

Samt segist Svandsi Nnu vera np vi velferarkerfi. Vonandi ekki vegna ess a hn tri v, a einstar mur, sem rfa sktinn undan ftum okkar hinna til ess a koma dtrum snum til mennta, su velferardrottningar framfri skattgreienda. Tilvitnunin er tekin r rum Ronalds Reagan, annars flokks leikara rija flokks kvikmyndum, sem var kosinn forseti Bandarkjanna t a vera np vi velferarrki. Vonandi ekki heldur vegna ess a hn haldi, a flagsleg samhjlp geri alla a letihaugum og dekurdrsum.

Kannski arf g ekki a spyrja svona. g s grein Svandsar Nnu, a hn veit betur. g arf ekki a taka a fram, a atvinnutttaka og sr lagi atvinnutttaka kvenna er hvergi meiri en hinu norrna velferarsamflagi. ar a auki veit Svands Nna , eins og hn segir sjlf, a vi erum ll btum. Ekki bara mlga brn, sjlfra unglingar, sklaflk, hinir aldurhnignu, eir sem hafa fst rkumla ea ori fyrir slysum. Hva me velferarkerfi fyrirtkjanna? Vi elskum sland svo miki, a vi sjum ekki eftir v a borga rj fjru af tekjum bnda me skttum. Ofan okurver einokunarinnar. thlutun rkisins einkaleyfi til a nta sjvaraulindina skilar rfum forrttindaailum tugum milljara ri. samanburi vi etta eru barnabtur, vaxtabtur og hsaleigubtur hreinir smaurar.

Eftir stendur spurningin: Hvers vegna er svo komi slandi, a eim, sem ttu a standa vr um velferarsamflagi, er ori np vi a?

Jn Baldvin Hannibalsson Hfundur var formaur Aluflokksins 1984-1996.

Deila Facebook

Skrifa ummli

Nafn
Netfang
Skilabo
Skru inn etta or
ennan reit