Greinasafn

2017
 »aprķl

 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
„SOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

3.2.2009

SAMNINGAR VIŠ EVRÓPUSAMBANDIŠ ERU LYKILLINN AŠ LAUSN VANDANS

Hvernig getum viš komiš hjólum atvinnulķfsins aftur į fullt meš 70% fyrirtękja tęknilega gjaldžrota, óstarfhęfa banka og vaxtastig lįna vel yfir 20%, sem sogar til sķn žaš litla sem eftir er af lausafé fyrirtękja? Hvernig getum viš aflaš gjaldeyris til aš borga nišur skuldir okkar žegar verš į śtflutningsafuršum (fiski og įli) fer hrķšlękkandi vegna įhrifa heimskreppunnar og viš žurfum aš notast viš gjaldmišil sem er ķ gjörgęslu og samkvęmt skilgreiningu ónothęfur ķ millirķkjavišskiptum?
Spurningarnar lżsa kjarna žess vanda sem nż rķkisstjórn stendur frammi fyrir.

Žaš žolir enga biš aš gera nżju bankana starfhęfa. Višbįrur eins og žęr aš eignamat žeirra taki enn langan tķma verša einfaldlega ekki lengur teknar gildar. Žaš er hlutverk nżs višskiptarįšherra aš binda endi į bišstöšuna. Hann nżtur trausts til žess aš finna žau śrręši sem duga. Hér mį engan tķma missa. Skuldastašan og vextirnir žżša aš nż rķkisstjórn veršur žegar ķ staš aš óska eftir endurskošun į forsendum og framkvęmd ašgeršaįętlunar Alžjóšagjaldeyrissjóšsins (IMF-AGS).

Fyrst um vextina. Rökin fyrir 18% stżrivöxtum eiga aš heita žau aš ella bresti į fjįrflótti sem leiši til nżs gengisfalls krónunnar. Į žetta reynir hins vegar ekki um sinn af žeirri einföldu įstęšu aš tķmabundin gjaldeyrishöft koma ķ veg fyrir fjįrflótta. Viš žurfum ekki bęši axlabönd og belti. Hefšbundin rök um aš hįir stżrivextir hamli veršbólgu eiga heldur ekki viš. Yfirstandandi veršbólgukśfur er afleišing gengisfalls krónunnar. Žetta er žvķ tķmabundin innflutningsveršbólga sem senn fjarar śt.

Framundan er veršhjöšnun – ekki veršbólga. Sešlabankar um allan heim lękka nś stżrivexti til aš męta žeim vanda. Fyrrverandi rķkisstjórn brįst bogalistin ķ samningum viš AGS rétt eins og ķ samningum um Icesave. Nżr fjįrmįlarįšherra og nżr sešlabankastjóri verša ķ sameiningu aš bęta fyrir žessi mistök. Nż rķkisstjórn veršur aš virkja bankana og lękka vextina žegar ķ staš. Žaš er fyrsti prósteinninn į getu hennar til aš stjórna landinu.

AŠGERŠAĮĘTLUN AGS ŽARFNAST ENDURSKOŠUNAR

Svo er žaš skuldasśpan. Žaš er til marks um óžolandi seinagang stjórnsżslunnar ķ yfirstandandi neyšarįstandi aš įreišanlegar tölur um erlendar skuldir rķkisins skuli enn vera į reiki. Samkvęmt nżjustu tölum eru erlendar skuldir rķkisins u.ž.b. 2400 milljaršar króna. Samt er vitaš aš žar eru ekki öll kurl komin til grafar. Sveitarfélögin eru mörg hver sokkin ķ skuldir. Sömu sögu er aš segja um opinberar stofnanir ķ orkugeiranum. Žęr skuldir eru vęntanlega meš rķkisįbyrgš. Įreišanlegar heildartölur um erlendar skuldir rķkisins, žar meš taldar skuldir meš rķkisįbyrgš, hafa žvķ enn ekki veriš birtar svo mér sé kunnugt um.

Alla vega er ljóst aš sś forsenda ašgeršaįętlunar AGS, aš erlendar skuldir nemi 110% af vergri landsframleišslu, stenst ekki. Dr. Willem Buiter, höfundur skżrslunnar fręgu um yfirvofandi hrun bankakerfisins, sem stungiš var undir stól hįlfu įri fyrir hrun, telur erlendar skuldir nema 160% af vlf. Nįnari skošun bendir til aš jafnvel žaš sé vanįętlaš. Hafa ber ķ huga aš landsframleišslan mun dragast saman verulega į nęstu įrum, einnig fyrir įhrif heimskreppunnar. Ekki er ósennilegt aš vaxtarbyršin ein af erlendum lįnum geti numiš allt aš žrišjungi śtgjalda rķkisins į fjįrlögum.

Hvaš žżšir žetta į męltu mįli? Žetta žżšir m.a. eftirfarandi: Žaš veršur aš gera vandaša įętlun til a.m.k. žriggja eša fjögurra įra um tekjur og gjöld rķkissjóšs, ekki ašeins ķ ljósi efnahagshrunsins heima fyrir heldur einnig ķ ljósi dżpkandi heimskreppu. Žaš veršur aš endurskoša ašgeršaįętlun IMF ķ ljósi žess aš greišslubyrši skulda hefur veriš vanmetin og horfur į śtflutningsmörkušum fara versnandi. Žetta žżšir aš tekjur rķkissjóšs munu rżrna en śtgjaldažörfin vaxa, umfram gefnar forsendur.

Žegar litiš er yfir skuldastöšu žjóšarbśsins ķ heild: fyrirtękjanna, ekki sķst sjįvarśtvegsins vegna kvótabrasksins, sveitarfélaga, rķkisstofnana og heimila, mį ljóst vera aš greišslubyršin, mišaš viš žau greišslukjör sem Ķslandi bjóšast, er umfram greišslugetu žjóšarinnar. Höfum ķ huga aš žaš er sérstakt”Ķslandsįlag” į lįn til Ķslands. Lįnstraustiš er löngu žrotiš. Žótt vextir fari hrķšlękkandi ķ heiminum er krafist sérstaks įhęttuįlags vegna višskipta viš Ķsland af žvķ aš Ķsland er flokkaš sem gjaldžrota žjóšfélag.

Viš rįšum ekki viš žetta ein. Viš veršum aš semja um greišslukjör og lįnstķma. Tķmabundin frestun afborgana og lękkun vaxta ein saman getur slagaš hįtt upp ķ gjaldeyrisveršmęti sjįvarvöruśtflutnings į įri. Žaš munar um minna. Žarna getur skiliš milli feigs og ófeigs. Aš fenginni reynslu treystum viš ekki ķslenskum embęttismönnum til žess aš leiša žessa samninga. Viš eigum aš rįša erlenda sérfręšinga meš įratuga reynslu af žvķ aš fįst viš afleišingar fjįrmįlakreppu af svipušum toga ķ okkar žjónustu. Dr. Willem Buiter nżtur višurkenningar sem einn af fremstu sérfręšingum heims į žessu sviši. Ég veit aš hann er til žjónustu reišubśinn. Viš eigum aš leita til hans til aš leiša samninga viš erlenda lįnardrottna og til aš leggja į rįšin um nżtt regluverk og eftirlit meš fjįrmįlastofnunum.

SAMNINGAR VIŠ ESB: LYKILL AŠ LAUSN

Nż rķkisstjórn hefur veriš gagnrżnd fyrir aš hśn stingur höfšinu ķ sandinn varšandi Evrópumįl og bošar engar lausnir į gjaldmišilsvandanum. Žessi gagnrżni er réttmęt. Aš óbreyttu veršum viš aš bśa įfram viš gjaldeyrishömlur. Žaš getur hins vegar ekki gengiš til frambśšar žvķ aš žaš hamlar uppbyggingarstarfinu, bęši aš žvķ er varšar fjįrfestingar og nżsköpun ķ framtķšinni. Rķkisstjórn, sem getur hvorki leyst skuldavandann né gjaldmišilsvandann til frambśšar, veršur žvķ ekki į vetur setjandi.

Hér er komiš aš kjarna mįlsins. Forystumenn stjórnarflokkanna, ž.m.t. hinn ungi formašur Framsóknarflokksins, verša aš horfast ķ augu viš žessar stašreyndir og koma fram meš trśveršugar og raunsęjar lausnir. Annars mun žeim mistakast björgunarstarfiš rétt eins og fyrrverandi stjórn.


Žaš er žvķ mišur į misskilningi byggt aš spurningin um samninga viš Evrópusambandiš sé einhver framtķšarmśsķk, sem megi huga aš seinna, žegar brįšavandinn hefur veriš leystur. Žetta er óskhyggja sem byggir į sjįlfsblekkingu. Samningar viš Evrópusambandiš um ašild aš žvķ og myntsamstarfinu er lykillinn aš lausnum į brįšavanda ķslensku žjóšarinnar nś žegar. Įstęšan er einföld: Viš getum hvorki leyst skuldavandann né gjaldmišilsvandann ein og sér; viš žurfum aš semja um hvort tveggja. Samningsvettvangurinn er hjį Evrópusambandinu - allsherjarsamtökum lżšręšisrķkja ķ Evrópu.

Lķtum fyrst į gjaldmišilsvandann. Fyrsti kostur er aš notast įfram viš krónuna ķ skjóli gjaldeyrishafta. Žaš kemur ķ veg fyrir yfirvofandi fjįrflótta en hindrar um leiš erlendar fjįrfestingar til uppbyggingar ķ atvinnulķfinu. Žaš er žvķ neyšarbrauš til skamms tķma. Annar kostur er aš aflétta gjaldeyrishömlum og setja krónuna aftur į flot. Žaš vęri óšs manns ęši viš óbreyttar ašstęšur. Hśn mundi sökkva eins og steinn į augabragši. Žaš mundi leiša nżja veršbólguholskeflu yfir žjóšina og žar meš loka öllum śtgönguleišum śt śr skuldafangelsinu. Nišurstaša gagnlegrar umręšu um einhliša upptöku evru er sś aš žaš er tęknilega gerlegt en pólitķskt frįgangssök. Žį er ašeins ein leiš eftir: Aš sękja um ašild aš Evrópusambandinu og myntsamstarfinu, meš žaš fyrir augum aš taka upp evru.

Pólitķsk įkvöršun um aš óska eftir samningavišręšum mun ein og sér hafa jįkvęš įhrif ķ stöšunni. Ķsland hefši žar meš markaš sér framtķšarstefnu meš afdrįttarlausum hętti. Žaš eyšir óvissu og eflir traust. Ķ ljósi neyšarįstands mundi Ķsland óska eftir flżtimešferš. Eftir aš bįšir ašilar hafa fengiš samningsumboš er unnt aš ljśka samningum viš EES-rķkiš Ķsland į hįlfu įri. Fįeinum mįnušum sķšar gęti Ķsland veriš komiš inn ķ anddyri peningamįlasamstarfsins (exchange rate mechanism –II). Žar meš vęri krónan oršin bundin evrunni į umsömdu gengi. Žaš er ekki fullnašarlausn. Žaš er ašeins brįšabirgšalausn. Og žaš leysir ekki vandann ķ millibilsįstandinu, frį žvķ aš viš afléttum gjaldeyrishöftum og žar til viš höfum tekiš upp evru. Žess vegna žurfum viš į aš halda sérlausn ķ millibilsįstandinu.

MILLILAUSN: MYNTSAMSTARF VIŠ NORŠURLÖND

Hér kemur til kasta hins nżja fjįrmįlarįšherra, Steingrķms J. Sigfśssonar, formanns Vinstri gręnna. Hann hefur įšur bošaš myntsamstarf viš Noršmenn. Formašur Mišflokksins norska hefur žegar tekiš hugmyndinni vel. Steingrķmur hefur tilkynnt aš hann muni ręša hugsanlegt myntsamstarf viš fjįrmįlarįšherra Noregs, formann SV, systurflokks Vinstri gręnna, žegar tilefni gefst til į 10 įra afmęli VG nśna um helgina. Dr. Willem Buiter, sem ég hef įšur vķsaš til, męlti meš žvķ ķ ręšu sinni ķ hįtķšarsal hįskólans aš Ķslendingar leitušu til vinveittra Noršurlandažjóša um myntsamstarf į umręddum millibilstķma, uns upptaka evru yrši raunhęfur kostur.

Dr. Buiter sagši bęši norsku og dönsku krónuna koma til greina. Aš vķsu mundi danska krónan henta betur žvķ aš hśn vęri ķ reynd evra undir öšru nafni. Styrkur norsku olķukrónunnar og tiltölulega hįir vextir teldust óhagręši ķ žessum samanburši. Hvort tveggja kęmi žó til greina. Hvor leišin sem vęri farin gęti tryggt ķslenskum žjóšarbśskap meiri stöšugleika og lęgri vexti en viš getum gert į eigin spżtur. Žetta er žaš sem ķslenskt atvinnulķf žarfnast til žess aš nį sér aftur į strik. Meš žvķ aš leysa žetta mįl gęti hinn nżi fjįrmįlarįšherra, Steingrķmur J. Sigfśsson, unniš žjóš sinni ómetanlegt gagn. Ég leyfi mér aš vona aš Žistilfiršingurinn röski lįti nś hendur standa fram śr ermum og leysi žetta mįl.

Hin meginįstęšan fyrir žvķ aš viš megum ekki draga žaš į langinn aš ganga til samninga viš Evrópusambandiš er sś aš greišslubyrši žeirra skulda sem fyrrverandi rķkisstjórn hefur lagt okkur į heršar, er žyngri en svo aš žjóšin fįi undir risiš ein og óstudd. Viš veršum aš semja um skuldirnar, um greišslutķma og greišslukjör. Samningsašilinn er Evrópusambandiš og einstakar ašildažjóšir žess. Žegar viš hefjum samningavišręšur viš Evrópusambandiš veršur allt aš vera uppi į boršinu: Sį žrišjungur af löggjöf Evrópusambandsins (acquis communautaire) sem er umfram EES-löggjöfina, sem Ķsland hefur žegar tekiš yfir, tķmaįętlun um myntsamstarfiš og óskir Ķslendinga um sérstaka fyrirgreišslu vegna žess neyšarįstands sem skapast hefur vegna óhóflegrar skuldsetningar žjóšarbśsins.

Žaš veršur allt öšru vķsi tekiš į vandamįlum Ķslendinga sem veršandi ašildaržjóšar Evrópusambandsins en sem utangaršsžjóšar. Vandamįl veršandi ašildaržjóša eru vandamįl Evrópusambandsins sem slķks. Evrópusambandiš bżr yfir żmsum śrręšum til žess aš leysa vanda ašildarrķkja af žeim toga sem Ķslendingum er nś ofviša aš leysa į eigin spżtur. Smęš Ķslands skiptir hér mįli. Upphęširnar sem um er aš ręša eru risavaxnar į męlikvarša 300.000 manna žjóšar en smįmunir einir į męlikvarša rķkjabandalags sem telur 500 milljónir manna. Viš skulum lķka hafa žaš hugfast aš margar Evrópužjóšir, žar į mešal bandalagsžjóšir okkar ķ Noršurlandasamstarfi. Svķar og Finnar, gengu ķ Evrópusambandiš til žess aš fį ašstoš žess viš aš leysa žungbęr vandamįl ķ kjölfar fjįrmįlakreppu. Aš žvķ leyti eru Ķslendingar ekki einir į bįti.

*’*’*’*’*

Um leiš og ég sendi vinum og sįlufélögum ķ röšum Vinstri gręnna heillaóskir ķ tilefni af 10 įra afmęlinu, biš ég žau aš leiša hugann aš atburšum sem uršu ķ ašdraganda alžingiskosninganna įriš 1991. Žį uršu žau ótķšindi aš samstarfsflokkar okkar jafnašarmanna ķ bestmönnušu rķkisstjórn lżšveldistķmans, vinstri stjórninni undir forystu Steingrķms Hermannssonar (1988-1991), hlupust brott frį įbyrgš sinni į undirbśningi EES-samningsins. Žar meš neyddu žįverandi forystumenn Framsóknarflokksins og Alžżšubandalagsins okkur jafnašarmenn til žess aš leita eftir samstarfi viš Sjįlfstęšisflokkinn um rķkisstjórn til aš tryggja EES-samningnum brautargengi. Til žess eru mistökin aš lęra af žeim. Žessi mistök hafa dregiš langan slóša į eftir sér. Heitum ķslensku žjóšinni žvķ į įratugsafmęli Vinstri gręnna aš žessi mistök verši ekki endurtekin, hvorki ķ ašdraganda né eftirmįla komandi kosninga.

Jón Baldvin Hannibalsson (Höfundur var formašur Alžżšuflokksins 1984-96 og leiddi samningana fyrir Ķslands hönd viš Evrópusambandiš um myndun Evrópska efnahagssvęšisins į įrunum 1989-93)

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit