Greinasafn

2017
 »j˙nÝ

 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2016
 »desember
 »nˇvember
 »oktˇber
 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT┤S WRONG WITH EUROPE ľ AND WHY DON┤T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

6.11.2014

VonarglŠta Ý myrkrinu

Allt Ý einu skřtur upp Ý kollinum l÷ngu gleymdri frÚtt. Ůetta var vi­tal vi­ erlendan fer­alang, sem haf­i skili­ rßndřra ljˇsmyndavÚl eftir Ý aftursŠti ß r˙tu. Daginn eftir var banka­ upp ß hjß honum ß hˇtelherberginu, ■ar sem hann gisti. ┌ti fyrir stˇ­ ma­ur me­ myndavÚlina dřru og spur­i, hvort hann kanna­ist vi­ hana. Fundarlaun voru kurteislega af■÷kku­. Fer­alangurinn, sem var AmerÝkani, hÚlt ■vÝ fram, a­ svona nokku­ gŠti ekki hafa gerst annars sta­ar Ý heiminum. Og fˇr vi­eigandi f÷grum or­um um me­fŠddan hei­arleika ═slendinga.

Ůetta var ß ■eim ßrum, ■egar okkur ■ˇtti sjßlfsagt a­ hafa ˙tidyrahur­ina ˇlŠsta og skilja bÝllykilinn eftir Ý svissinum. Samt fˇr ekki m÷rgum s÷gum af innbrotum e­a bÝlstuldum. Vi­ treystum hvert ÷­ru. Frßs÷gn fer­alangsins, sem vitna­ var til hÚr a­ framan styrkti ■ß sjßlfsÝmynd okkar ═slendinga, a­ vi­ vŠrum hei­arlegt fˇlk. Ůa­ hvarfla­i ekki a­ okkur a­ halda, a­ ■a­ vŠri bara eftir svo litlu a­ slŠgjast. FßtŠk, kannski, en hei­arleg. Ůa­ var sjßlfsmyndin. Hluti af sameiginlegri sjßlfsmynd Nor­urlanda■jˇ­a.

┴ undanf÷rnum ßrum h÷fum vi­ BryndÝs b˙i­ hluta ˙r ßrinu Ý litlu ■orpi Ý Andal˙sÝu. Ůorpi­ er Švafornt. Ůeir sem hÚr b˙a uppi ß hßum kletti vi­ sjˇinn Ý Salobrena eru afkomendur fiskimanna, bŠnda og geitahir­a. Al■jˇ­at˙risminn hefur enn ekki nß­ a­ breyta ■eim. Ůeir eru samir vi­ sig. Ůegar vi­ erum Ý burtu, l÷ngum stundum, skiljum vi­ litla peugot eftir Ý bÝlastŠ­inu hÚr fyrir utan. Ůa­ hefur engum dotti­ Ý hug a­ stela honum hinga­ til. A­ vÝsu ver­ur a­ vi­urkenna, a­ hann er nokku­ vi­ aldur og ber ■ess ˇneitanlega merki. Ůetta er bara eins og Ý ■ß g÷mlu, gˇ­u daga, ■egar vi­ treystum hvert ÷­ru.

En ■egar vi­ lesum El PaÝs ľ besta dagbla­ Spßnverja ľ me­ morgunkaffinu, blasir vi­ allt ÷nnur mynd af spŠnsku ■jˇ­fÚlagi. Daglega lesum vi­ frÚttir og frÚttaskřringar um ■a­, a­ spŠnskt ■jˇ­fÚlag er, a­ ■vÝ er vir­ist, ˇforbetranlegt rŠningjabŠli. Stjˇrnmßlamenn og vi­skiptaj÷frar vir­ast vera Ý samsŠri um ■a­ a­ stela ÷llu steini lÚttara, sem ■eir koma h÷ndum yfir. Ůa­ lÝ­ur vart sß dagur, a­ einhver ■jˇfurinn sÚ ekki tekinn til bŠna Ý bla­inu. En bÝ­um vi­. Ůa­ er ■ˇ alla vega vir­ingarvert, a­ helsta dagbla­ ■jˇ­arinnar dregur ekki af sÚr a­ upplřsa almenning um spillinguna. Ůa­ stundar ekki ■÷ggun (e­a s÷guf÷lsun, eins og sum bl÷­, sem vi­ ■ekkjum frß gamalli tÝ­ og eru ger­ ˙t af sŠgreifum og hrunverjum). Ef ekki vŠri fyrir El PaÝs og einstaka a­ra fj÷lmi­la (ekki sÝst ß vefnum), vŠri sannleikanum um spillinguna haldi­ leyndum fyrir ■jˇ­inni. Og ■ar me­ vŠri ÷ll von ˙ti.

Hva­ me­ dˇmskerfi­? Er ■vÝ treystandi? Er ■a­ laust undan k˙gunarvaldi spilltra stjˇrnmßlamanna? Ůa­ er umdeilanlegt. Hinir grunu­u eru alla vega leiddir fyrir rÚtt. En ˇneitanlega vir­ist ■a­ oft taka hßlfa a­ra eilÝf­ a­ lei­a mßl til lykta. Og stundum gerist ■a­, a­ dˇmsvaldi­ klikkar lÝka. Garcˇn, vÝ­frŠgasti l÷gma­ur og saksˇknari Spßnverja Ý seinni tÝ­, sß sem lÚt har­stjˇrann, Pinochet Ý Chile, svara til saka fyrir glŠpi sÝna Ý London, var flŠmdur ˙r landi af g÷mlum falangistum Ý HŠstarÚtti og dˇmsmßlarß­uneyti. Og ■eir eiga Ý miklum vandrŠ­um me­ dˇttur kˇngsins. H˙n var gift frŠgri handboltastj÷rnu. Sameiginlega nřttu ■au sÚr v÷ld ■jˇ­h÷f­ingjaembŠttisins og frŠg­ Ý■rˇttastj÷rnunnar til a­ raka saman fÚ Ý meinta gˇ­ger­arstarfsemi. Fyirliggjandi g÷gn sřna, a­ lÝti­ var­ af gˇ­ger­unum. Eftir margra ßra rannsˇkn setti saksˇknari fram ßkŠru Ý mßlinu. En n˙ er b˙i­ a­ fŠra hann til Ý kerfinu. Eftir ■a­ hefur lÝti­ spurst til mßlsins.

BandarÝsk skattayfirv÷ld hafa veri­ a­ ■rengja a­ al■jˇ­legum svissneskum b÷nkum af margvÝslegum tilefnum. Fremur en a­ missa starfsleyfi sÝn ß bandarÝskum peningam÷rku­um hafa hinir svissnesku bankaj÷frar ney­st til a­ afnema bankaleynd, ef um sakamßl er a­ rŠ­a Ý dˇmskerfum annarra landa. Ůetta hefur leitt til ■ess, a­ hvert spillingarmßli­ ÷­ru stŠrra hÚr ß Spßni hefur veri­ afhj˙pa­ skv. upplřsingum frß svissneskum b÷nkum e­a fjßrmßlaeftirliti.

Fyrir nokkrum ßrum var gerv÷ll forysta spŠnska Ýhaldsflokksins ( PP) Ý ValencÝahÚra­i ßkŠr­ fyrir stˇrfellda fjßrmßlamisnotkun.Ůegar ValencÝa hřsti heimssřninguna um ßri­, var miki­ um dřr­ir hjß sameinu­um a­alverkt÷kum. Og svo ekkert smßpartÝ sk÷mmu seinna, ■egar hans heilagleiki, pßfinn, kom Ý opinbera heimsˇkn. Hvort tveggja kosta­i grÝ­arleg opinber ˙tgj÷ld. StjarnfrŠ­ilegar upphŠ­ir runnu Ý vasa stjˇrnmßlamannanna Ý ■akklŠtisskyni fyrir ˙thlutun verksamninga ß vildarkj÷rum.

Ůa­ skal teki­ fram til skřringar, a­ hÚr ß Spßni er ka■ˇlska kirkjan Ý Ýhaldsflokknum. Fyrir seinustu kosningar reyndi erkibiskupinn Ý Madrid a­ bannfŠra lei­toga krataflokksins fyrir a­ hafa l÷gleitt rÚtt kvenna til fˇsturey­inga a­ uppfylltum lßgmarksskilyr­um. Ůetta var n˙ ˙t˙rd˙r, en vert a­ hafa Ý huga, samt sem ß­ur.

Eftir margra ßra rannsˇknir voru birtar ■˙sundir bla­sÝ­na af opinberum g÷gnum,s em sřndu, a­ Ýhaldsflokkurinn Ý ValencÝa var ■jˇfagengi. Ůeir h÷f­u stoli­ ÷llu steini lÚttara, sem ■eir komu h÷ndum yfir, ˙r opinberum sjˇ­um. Skrifu­u bara reikninga ß almannasjˇ­i fyrir ÷llu, m.a.s. f÷tunum, sem ■eir huldu nekt sÝna Ý, veislunum sem ■eir efndu til og snekkjunum, sem ■eir sigldu ß um Mi­jar­arhafinu. Ůetta voru engar smßupphŠ­ir. ┴ seinni stigum mßlsins kom ■a­ til kasta Garcˇns, saksˇknara. ┴­ur en hann gat leitt mßli­ til lykta, var hann sem fyrr sag­i flŠmdur ˙r landi. Mßli­ er enn a­ ■vŠlast Ý kerfinu. En ■a­ er vert a­ halda ■vÝ til haga, a­ frambo­slisti Ýhaldsflokksins Ý ValencÝu fyrir seinustu hÚra­s- og ■ingkosningar var nokkurn veginn ˇbreyttur listi sakborninga. Ůeir unnu stˇrsigur, enda ekki fjßr vant Ý kosningabarßttunni.

Einn angi ■essa mßls leiddi til ■ess, a­ upp komst um leynilega bankareikninga framkvŠmdatjˇra Ýhaldsflokksins, Barcenas a­ nafni, Ý Sviss. Ůetta voru engar smßupphŠ­ir ľ tugir miljˇna evra. Barcenas haf­i gegn embŠtti Ý um aldarfjˇr­ung (nŠstum ■vÝ jafnlengi og starfsbrˇ­ir hans, Kjartan Gunnarsson, framkvŠmdastjˇri SjßlfstŠ­isflokksins og bankarß­sma­ur Ý Landsbankanum). Ůegar Barcenas var ßkŠr­ur um margvÝslegt fjßrmßlamisferli ß l÷ngum starfsferli, brß svo vi­, a­ flokkurinn sneri vi­ honum baki. Reyndi a­ ■vo hendur sÝnar af ÷llum sakargiftum.

Ůeim tˇkst a­ lßta hengja bakarann fyrir smi­inn, sem var fyrrverandi lei­togi Ýhaldsflokksins, Aznar (Šttarlaukur ■ekktrar falangistafj÷lskyldu) og arftaki hans, n˙verandi forsŠtisrß­herra, Mariano Rajoy. Hafandi veri­ svikinn Ý trygg­um af yfirm÷nnum og samstarfsm÷nnum hefur Barcenas veri­ i­inn vi­ a­ leka Ý bl÷­in urmul gagna um langvarandi og ■aulskipulagt fjßrmßlamisferli ß vegum flokksins. Ů.ß.m. hefur hann birt g÷gn, sem sřna, a­ bß­ir fyrrverandi formenn flokksins, Aznar og Rajoy, h÷f­u beinan a­gang a­ svartamarka­ssjˇ­um, bŠ­i til eigin afnota og til a­ fjßrmagna pˇlitÝsk skÝtverk. Mßl Barcenas silast ßfram Ý kerfinu me­ hra­a snigilsins.

Um daginn var upplřst, a­ fj÷ldinn allur af helstu valdam÷nnum Ýhaldsflokksins Ý landsstjˇrninni og Ý hÚra­s- og borgarstjˇrn Madrid, sem voru tr˙na­armenn flokksins Ý stjˇrnum banka og fjßrmßlafyrirtŠkja, h÷f­u ßrum saman fengi­ til afnota sÚrst÷k grei­slukort, sem ■eim var heimilt a­ nota a­ vild. ┴ hverjum degi birti El PaÝs nřjar upplřsingar um lÝfsstÝl og ey­slugle­i ■essara sk˙rka ß kostna­ almennings. Ůa­ er sama sagan. Ůeir kaupa ekki einu sinni f÷tin utan ß sjßlfa sig, hva­ ■ß heldur, a­ ■eir bjˇ­i gestum ß veitingasta­ ß eigin kostna­. Ůa­ er ekki veri­ a­ tala um smßupphŠ­ir, og allt var ■etta rŠkilega fali­ Ý svarta hagkerfinu, hvergi a­ finna Ý framt÷lum og fali­ fyrir hnřsni skattayfirvalda. Ůetta er sÚrlega athyglisvert Ý landi, ■ar sem skattgrei­endur ur­u fyrir sk÷mmu a­ rei­a fram stjarnfrŠ­ilegar upphŠ­ir til a­ bjarga eigendum bankanna frß gjald■roti. Og ■ar sem fjˇr­i hver ma­ur telst vera atvinnulaus samkvŠmt opinberum t÷lum.

Ůegar ■etta er skrifa­, hefur skattal÷greglan hrint af sta­ stŠrstu rassÝu Ý s÷gu Spßnar til a­ reyna a­ grafast fyrir um ■Úttri­i­ net fjßrmßlamisferlis Ý samskiptum hÚra­s- og borgarstjˇrna og vi­skiptaforkˇlfa (einkum verktaka, orku- og fjßrmßlafyrirtŠkja). Rannsˇknin nŠr til stjˇrnmßla- og embŠttismanna Ý Madrid, ValencÝu, Murciu og Castiliu y Leˇn ľ allt saman hÚra­stjˇrna, ■ar sem Ýhaldsflokkurinn hefur lengi fari­ me­ v÷ld. Hvers vegna l÷greglan kennir ■essa herfer­ sÝna vi­ P˙nverja hina fornu (operaciˇn Punica), er mÚr hulin rß­gßta. Fj÷lmennir flokkar l÷greglumanna fˇru vi­ sˇlarupprßs eins og engisprettufaraldur um skrifstofur hÚra­s- og borgarstjˇrna, bŠkist÷­var helstu fyrirtŠkja og heimili forkˇlfanna, Ý leit a­ s÷nnunarg÷gnum og til a­ fyrirbyggja f÷rgun ■eirra. Meira en 400 bankareikningar voru frystir. Eignarhald ß 259 stˇreignum var numi­ ˙r gildi hjß sřslum÷nnum til a­ hindra ˇheimila s÷lu. Um 30 l˙xusbifrei­ar voru teknar eignarnßmi.

Og ßkŠrurnar ľ upp ß hva­ hljˇ­a ■Šr? Ůa­ er langur listi, sem minnir um margt ß ni­urst÷­ur Rannsˇknarnefndar Al■ingis ß ors÷kum Hrunsins ß ═slandi: Peninga■vŠtti, skjalafals, skattsvik, m˙tur, atkvŠ­akaup,fjßrdrßttur ˙r opinberum sjˇ­um, marka­smisnotkun, innherjavi­skipti, umbo­ssvik og a­ild a­ al■jˇ­legum glŠpahringum.

Og hva­ segir eymingja forsŠtisrß­herrann? Eftir langa ■÷gn birtist hann loks ß skjßnum, ■ar sem hann sag­i, a­ sÚr ■Štti leitt, a­ einstaka menn, sem hef­i ˇver­ugum veri­ veittur mikill tr˙na­ur, vŠru a­ koma ˇor­i ß flokk hans og stjˇrnmßlin almennt. Spßnverjar mŠttu undir engum kringumstŠ­um halda, a­ kerfi­ sjßlft vŠri spillt. ╔g horf­i ß ■essa frammist÷­u Ý forundran. Af m÷rgum lÚttavigtarm÷nnum og li­leskjum, sem Úg ■urft a­ horfa upp ß ß langri Švi ß stˇli forsŠtisrß­herra vÝ­a um l÷nd, er ■essi einhver sß ˇbur­ugasti. Hann er bˇkhaldari a­ i­n og Štti ■vÝ a­ vita, um hva­ hann er a­ tala, en lŠtur eins og hann komi af annarri stj÷rnu.

En Spßnverjar geta sjßlfum sÚr um kennt. Yfirleitt fß ■jˇ­ir ■ß stjˇrnmßlamenn til valda, sem ■eir ver­skulda. Ůa­ er kannski ekki nema von, a­ Katalˇnar vilji segja sig ˙r l÷gum vi­ sambandsrÝki­ ľ losna undan fjßrmßlasukkinu Ý Madrid. En ■eir hafa ekki fyrr reist sjßlfstŠ­isfßnann og krafist ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um sjßlfstŠ­i, en upplřst er, a­ hinn ßstsŠli lei­togi ■eirra Ý heil fj÷gur kj÷rtÝmabil eftir fall Francos, sjßlfur lei­togi Ůjˇ­frelsisflokksins, Jordi Pujol, er uppvÝs a­ ■vÝ a­ hafa veri­ rummungs■jˇfur.

Er ■ß hvergi vonarglŠta? J˙, svo mß brřna deigt jßrn, a­ bÝti a­ lokum. ═ dag birtist s˙ frÚtt, a­ uppreisnarhreyfing almennings (upphaflega kennd vi­ Los Indignados, sem yfirtˇku torg h÷fu­borgarinnar, Madrid Ý fjßrmßlakreppunni) gegn ■essu rotna spillingarkerfi, vŠri n˙ or­in nŠststŠrsti flokkur ■jˇ­arinnar me­ 24% atkvŠ­a. Lei­togi flokksins Podemos (Vi­ getum), Pablo Iglesias, hßskˇlakennari Ý hagfrŠ­i, er eini stjˇrnmßlalei­toginn, sem nřtur trausts almennings langt ˙t fyrir eigin ra­ir. Hann hefur skori­ upp her÷r gegn alrŠ­i fjßrmagnsins og sÝvaxandi ˇj÷fnu­i.

Fyrir nokkrum mßnu­um hÚlt hann fund hÚrna Ý ■orpinu okkar. Ůarna stˇ­ hann ß svi­inu, gekk um fram og til baka og tala­i yfir hausamˇtunum ß okkur Ý heilan klukkutÝma, linnulaust af eldmˇ­i og sannfŠringarkrafti. Ůetta minnti mig ß hundra­ funda fer­ina for­um daga, ■egar spurt var: äHverjir eiga ═sland?ô ľ Hvernig skyldi honum vegna, ■egar ß reynir? Getum vi­ kannski eitthva­ af ■essu lŠrt?

Jˇn Baldvin Hannibalsson H÷f. var einu sinni forma­ur Al■ř­uflokksins

Deila ß Facebook

Skrifa ummŠli

Nafn
Netfang
Skilabo­
Skrß­u inn ■etta or­
Ý ■ennan reit