Greinasafn

2017
 »maķ

 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
„SOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

27.3.2008

Į TĶMAMÓTUM: STYRMIR GUNNARSSON SJÖTUGURUM HÖFUŠVITNI ALDARFARSINS

Styrmir er sagšur sjötugur ķ dag. Žaš žżšir aš einn góšan vešurdag, įšur en įriš kvešur, mun hann standa upp śr ritstjórastólnum, sem hann hefur setiš 36 įr, taka hnakk sinn og hest og rķša inn ķ sólarlagiš. Žetta munu žykja góšar fréttir į Wall Street. Verst, aš įstandiš į fjįrmįlamörkušunum leyfir varla, aš žeir geri sér almennilega dagamun ķ tilefni dagsins. Nema hlutabréfaveršiš taki upp į žvķ aš ranka viš sér śr rotinu, svo aš menn geti tekiš gleši sķna į nż.

En hvort sem mönnum žykir brottför Styrmis frį Hįdegismóum góšar fréttir eša slęmar, žį tįknar hśn tķmamót. Žegar žar aš kemur. Mašurinn er bśinn aš vera 43 įr į Mogganum, žar af ritstjóri ķ 36 įr. Reyndar er lišin meira en hįlf öld frį žvķ aš žeir Höršur Einarsson voru aš bögga Bjarna Ben. meš einhverri ęskulżšssķšu ķ nafni SUS. Bjarna fannst žeir vķst bara nokkuš efnilegir.

Ef žetta vęri allt og sumt, žętti flestum žaš meira en nóg. En ķ raun og veru į aš reikna ritstjóratķš Styrmis og Matthķasar saman. Saman hafa žeir stašiš vaktina į ritstjórn Morgunblašsins ķ heil 92 mannįr - žar af 77 įr sem ritstjórar. Geri ašrir betur. Ég hef žaš fyrir satt, aš žetta sé einsdęmi ķ mannkynssögunni. Til dęmis entist rśssneska byltingin ekki nema ķ 70 įr, og uršu žó margir aš skipta meš sér verkum, žótt Stalķn hafi reynst afkastamestur, žegar upp var stašiš.

Ef meta į valdatķš Styrmis og Matthķasar, er helst aš leita samanburšar viš Fidel Castro į Kśbu. Hann var aš segja af sér um daginn eftir tępa hįlfa öld į valdastóli. En žótt viš reiknum sjįlfan Fidel og Che Guevara saman, žį nį žeir ekki upp ķ Matthķas og Styrmi. Svo eru sumir aš monta sig af žvķ aš hafa lifaš af žrjś kjörtķmabil og įri betur ķ stjórnarrįšinu. Žaš er greinilega misjafnt, hvernig menn upplifa stöšugleikann ķ tilverunni.

Og rifjast žį upp fyrir mér śtfararręša Séra Björns O. Björnssonar um Jónas frį Hriflu. Hann fór mörgum oršum, og lofsamlegum, um uppeldisfrömušinn, kennarann, skólastjórnandann, rithöfundinn og listunnandann, Jónas; en lét žess svo getiš, eins og ķ aukasetningu, aš Jónas hefši aš vķsu haft nokkur afskipti af pólitķk um skeiš. Prestinum hefur sennilega ekki žótt viš hęfi aš leggja nafn gušs viš hégóma, ž.e.a.s. aš nefna pólitķk į nafn ķ gušshśsi.

Hjį góšu fólki.

Nś er ekki laust viš, aš žeir Matthķas og Styrmir hafi haft nokkur afskipti af pólitķk žessa tępu öld, sem žeir hafa setiš į ritstjórastóli žjóšarblašsins. En žeir žurftu aldrei aš skipta um vinnustaš til žess aš halda uppi mįlstašnum. Voru žetta žó bara fįein skref śr Ašalstręti aš Austurvelli, og žašan nišur į Lękjartorg og inn ķ stjórnarrįšiš. Sjįlfum finnst mér athyglisvert, aš ķ knöppu ęviįgripi Styrmis ķ Samtķšarmönnum, žar sem žessa eina vinnustašar er getiš, er aš žvķ vikiš undir lišnum ritstörf, aš eftir hann liggi ein ritsmķš: “Hjį góšu fólki” (sem mun vera bókarkafli meš endurminningum sveitadrengs frį Hęli ķ Flókadal). 43 įrgangar af Morgunblašinu flokkast žar meš greinilega ekki undir ritstörf, eša hvaš?

Žaš verša sumsé tķmamót. Ófįar kynslóšir Ķslendinga hafa alist upp viš žaš, aš žaš sem žeir Matthķas og Styrmir létu sem boš śt ganga, bęrist žeim aš morgni dags inn um bréfalśguna. Žetta var óbrigšult. Žaš var varla til svo umkomulaust heimili ķ landinu, aš Mogginn žętti žar ekki ómissandi - žótt ekki vęri nś nema vegna minningargreinanna.

Morgunblašiš undir ritstjórn Matthķasar og Styrmis var meš öšrum oršum ekkert venjulegt blaš. Žaš var ekkert svona New York Times eša Le Monde eša Frankfurter Allgemeine sem stórpólitķkusar, kauphallarklķentar, menntaspķrur og bókmenntakellingar lesa śt af fyrir sig meš morgunkaffinu. Nei – Morgunblašiš var žjóšarstofnun, rétt eins og Žjóšminjasafniš, Žjóšleikhśsiš og Žjóšarbókhlašan. Morgunblašiš var meš öšrum oršum śtbreiddasta blaš ķ heimi, mišaš viš höfšatölu. Langsamlega svo. Žessi svoköllušu stórblöš ķ śtlöndum žola žar engan samanburš. Meira aš segja Pravda – sjįlfur sannleikurinn – komst aldrei ķ hįlfkvisti viš Moggann, og voru žó bęši flokksblöš.

Morgunblašiš hafši meš öšrum oršum miklu meira fylgi en Sjįlfstęšisflokkurinn. Mešan fylgi Sjįlfstęšisflokksins flökti žetta milli 35 og 40% +, var fylgi Moggans yfir 90%. Žaš slagaši hįtt upp ķ sjįlfan Stalķn į velmektardögum hans. Var Mogginn kannski ekki flokksblaš rétt eins og Pravda? Studdi hann ekki Sjįlfstęšisflokkinn? Jś, vķst gerši hann žaš meš oddi og egg. Stundum var žaš Mogginn einn, sem hélt uppi mįlstašnum, žegar allt fór ķ handaskolum hjį flokknum.

Žegar Bjarni Ben. var ekki aš vinna ķ stjórnarrįšinu, var hann ritstjóri Moggans. Žegar Geir hafši ekki vinnu ķ stjórnarrįšinu, var hann altént stjórnarformašur Įrvakurs, sem gefur śt Blašiš. Og voru žeir ekki allir aldir upp į Mogganum hjį žeim Matthķasi og Styrmi, žessi drengir: Geir Haarde, Davķš Oddsson, Žorsteinn Pįlsson, Björn Bjarnason og meira aš segja Engeyingurinn, Halldór Blöndal? Žaš stendur vottaš hjį framleišslueftirlitinu, aš öllum žessum eggjum var klakiš śt viš rétt hitastig į ritstjórnarskrifstofum Moggans. Styrmi minnir meira aš segja, aš ķ einhverri rķkisstjórninni hafi allir rįšherrar Sjįlfstęšisflokksins komiš śr Morgunblašsklakinu.

“Glasnost og perestroika”.

Nś mį enginn skilja orš mķn svo, aš Sjįlfstęšisflokkurinn sé mislukkašur sem slķkur. Ef tilgangurinn meš žvķ aš reka stjórnmįlaflokk er sį aš nį völdum og višhalda žeim, žį veršur žaš aš segjast eins og er, aš Sjįlfstęšisflokkurinn hefur skilaš eigendum sķnum góšum arši. Hęgri flokkar annars stašar į Noršurlöndum eru t.d. óttalega mislukkašar fjįrfestingar ķ samanburši viš žjóšarflokkinn ķslenska. Žeir komast varla til valda nema nokkrum sinnum į öld og žį išulega fyrir slysni.

Valdaferli Sjįlfstęšisflokksins er helst aš lķkja viš Kommśnistaflokk Rįšstjórnarrķkjanna - mešan hann var og hét, - , Ķhaldsflokkinn breska eša hinn Byltingarsinnaša Žjóšręknisflokk Mexķkana. Samt hefur Sjįlfstęšisflokkurinn aldrei fengiš hreinan meirihluta atkvęša į alžingi, eins og Mogginn hefur fengiš meš žjóšinni. Žetta sżnir bara, aš žótt žeir Ólafur og Bjarni og epigónar žeirra hafi ekki veriš neinir aukvisar, žį stóšust žeir samt ekki Matthķasi og Styrmi snśning.
Žaš hafa engir toppaš žį til žessa.

Blaš skilur bakka og egg, en anda sem unnast fęr aldregi eilķfš aš skiliš, sagši Jónas og var reyndar aš hugsa um allt annaš. En hvernig hefur girndarrįši flokks og blašs veriš hįttaš ķ gegnum tķšina? Ég held, aš Mogginn hafi veriš flokknum mikilvęgari en flokkurinn blašinu. Hvernig hefši flokknum reitt af įn blašsins? Kannski žeir ęttu aš rannsaka žaš ofan ķ kjölinn ķ skorinni hans Ólafs Ragnars uppi ķ Hįskóla.

Alla vega er ljóst, aš til žess aš lifa af, žurfti blašiš, kurteislega og smįm saman, aš losa sig śr fašmlagi flokksins. Sjįlfstęšisbarįtta Morgunblašsins gagnvart Sjįlfstęšisflokknum er reyndar annaš rannsóknarefni fyrir žį uppi ķ Hįskóla. Hvernig lżsti hśn sér? Allt ķ einu fórum viš, įskrifendur blašsins, (sem vorum ekki endilega įhangendur flokksins) aš lesa ašsendar greinar meš morgunkaffinu eftir höfunda, sem voru jafnvel ekki krafšir um aš framvķsa flokkskķrteininu. Og voru meira aš segja gagnrżnir į flokksforystuna. Žeir einir, sem stundušu nįm ķ Austur-Evrópu į tķmum Kalda strķšsins hafa forsendur til aš skilja, hversu žżšingarmikil žessi breyting var. Mér skilst, aš žetta hafi gerst upp śr 1978, eftir aš flokkurinn galt afhroš ķ kosningum.

Žetta sżnir blįtt į bleiku, hvaš žeir Matthķas og Styrmir voru framsżnir. Žetta var žeirra “glasnost” og “perestroika” – opnun og kerfisbreyting. Og viš veršum aš višurkenna, aš žeir voru žó nokkuš į undan Kommśnistaflokki Rįšstjórnarrķkjanna ķ žessu. Gorbachev tók žetta svo upp eftir žeim upp śr 1985, vegna žess aš vinur žeirra Styrmis og Matthķasar, Juri Reshetov, lautinant KGB viš legasjónina viš Tśngötu, hafši sagt Mikhael Sergeivich frį žessu. Svona ruddu žeir brautina, fóstbręšur.

Og svo byrjaši kvótastrķšiš, sem stendur enn - en meš stuttum hléum. Žegar allra handa framsóknarmenn, innan og utan Sjįlfstęšisflokksins, tóku upp į žvķ aš afhenda fįeinum śtgeršarmönnum einkaleyfi til veiša į Ķslandsmišum, žį sögšu Matthķas og Styrmir stopp. Žeim ofbauš. Žeir voru sannfęršir um, aš žetta hefši Bjarni aldrei bošiš upp į. Žeir beittu blašinu af alefli gegn einni öflugustu klķku flokksins, LĶŚ- klķkunni. Hingaš til įn teljandi įrangurs.

En žetta bošaši samt nżja tķma. Meš mįlflutningi sķnum sżndi blašiš, aš ķ stórmįli, sem varšaši almannahag, stóš blašiš meš žjóšinni og gegn flokknum. Žetta veršur seint fyrirgefiš. Og žeir létu ekki žar viš sitja. Žeir sem höfšu fylgt Einari Ben. ķ stórišjumįlunum ķ nafni flokks og framfara, fóru aš sjį višvörunarorš į sķšum Morgunblašsins ķ anda Žorsteins Erlingssonar. Sólskrķkjan fékk aš syngja į sķšum blašsins, rétt eins og rįnfuglinn, sem vokti yfir dyrum Valhallar, vęri kominn undir lįs og slį.

Pólitķskt banahögg.

Sjaldan er ein bįran stök. Gott ef žaš kom ekki hafsjór ķ kjölfariš. Žetta var oršiš aš spurningu um lżšręši. Viš jafnašarmenn – Eurókratar – höfum alltaf veriš į varšbergi gagnvart įsókn auškżfinga ķ aš rįša fjölmišlum og kaupa sér žannig hlišhollt almenningsįlit ķ eiginhagsmunaskyni. Mogginn var nś ekki barnanna bestur ķ žessu. Var hann ekki stofnašur ķ upphafi sem mįlgagn kaupmanna, og hét jafnvel danski Moggi ķ munni alžżšu?

Žetta var allt ķ lagi, mešan Mogginn rķkit einn. Og svo sem ekkert umkvörtunarefni, žegar hin flokksblöšin tżndu tölunni hvert į fętur öšru śt af blankheitum. Mogginn breiddi bara śt fašminn og baušst til aš vera vettvangur žjóšarumręšunnar - undir rįšstjórn. En žegar viš Kratar höfšum kollvarpaš gamla flokksręšislénsveldinu meš EES, runnu upp breyttir tķmar. Meiningin var, aš bissness stęši į eigin fótum og žyrfti ekki aš žiggja umboš sitt frį Flokknum. En žegar hinir nżrķku ęttarlaukar frjįlsra višskipta fóru aš fęra sig upp į skaftiš og sölsušu undir sig, ķ krafti aušsins, bęši prent- og ljósvakamišla, og žar meš tališ auglżsingamarkašinn, žį tók gamli Moggi upp mįlstaš okkar jafnašarmanna gegn įsókn aušvaldsins.

Ķ mśgęsingum, sem af hlutust, var sį ljóšur į rįši formanns Flokksins, aš hann hafši ekki, svo vitaš vęri, haft teljandi įhyggjur af tjįningarfrelsinu, mešan Mogginn rķkti einn. Fjölmišlafrumvarpiš fręga snerist um žaš ķ fyrstu gerš, aš tilteknar persónur, sem ekki voru ķ nįšinni, męttu ekki eiga mišla. Krossferšin fyrir tjįningarfrelsinu fékk žvķ svolķtiš holan hljóm. Hver hefur efni į aš kosta lżšręšiš? Į aš reka lżšręšiš fyrir eyri ekkjunnar?

En vinstriš – meš forseta lżšveldisins ķ broddi fylkingar - sló skjaldborg um rétt aušvaldsins til aš eignast og rįša hinum skošanamyndandi mišlum lżšręšisins – gegn Mogganum. Žegar fyrrverandi formašur Alžżšubandalagsins og eiginmašur milljaršamęringsins į forsetastóli neitaši aš undirrita gjörninginn, hafši öllu veriš snśiš į haus. Flokkurinn sį ofsjónum yfir uppgangi hinna nżrķku, en vinstriš varši ólķgarkana til seinasta manns. Synjun forsetans reyndist vera tęknilegt “knock-out” į flokksformanninn, sem žar meš var bśinn aš vera ķ pólitķk. Sturlungaöld hin nżja bķšur sķns sagnaritara.

Hlutverkavķxlin eru enn eitt rannsóknarefniš fyrir žį uppi ķ hįskóla. En mér segir svo hugur um, aš žetta hafi veriš fyrsta lota ķ öšrum og stęrri slag, sem bķšur framundan. Žaš er slagurinn gegn hinum sķvaxandi ójöfnuši, sem setur mark sitt į hiš nżrķka borgrķki markašshyggjunnar į Ķslandi. Matthķasi hugnast žaš ekki. Styrmi ekki heldur.Og žašan af sķšur mér. Žaš strķš er framundan. Hlutverk Morgunblašsins ķ žvķ strķši mun rįšast af žvķ, hverjir verša arftakar Styrmis į ritstjórarstólnum śti ķ Móum.

Lķka žess vegna eru tķmamót framundan. Žaš skiptir ekki litlu mįli, hverjir veljast til aš taka viš arfleifš Styrmis og Matthķasar. Verša žaš menn handgengnir flokkseigendafélaginu? Eša verša žaš fulltrśar eignarhaldsfélags hinna nżrķku, sem žar meš munu innsigla yfirrįš sķn yfir mišlum lżšręšisins. Viš sjįum, hvaš setur.

Nęsta strķš?

Nęsta strķš veršur um Evrópu. Ķslenska žjóšin er nś aš sśpa seyšiš af žvķ, aš stjórnmįlaforystan s.l. žrjś kjörtķmabil (arftakar Ólafs Thors og Hriflu Jónasar) hafši hvorki vit né kjark til aš horfast ķ augu viš stašreyndir. Nefnilega aš ķslenska krónan er ekki lengur gjaldgeng, hvorki ķ višskiptum okkar innbyršis né erlendis; og žar af leišandi eins og hver önnur tķmasprengja undir afkomu atvinnuvega og lķfskjörum žjóšarinnar. Tilraunin sem fyrrverandi formašur Flokksins tók aš sér aš gera meš “sjįlfstęša peningastefnu” kringum krónuna įriš 2001 hefur mistekist svo gersamlega, aš ekki žarf um aš binda. Langminnugir menn ķ pólitķk muna ekki eftir įfalli, sem er jafn žungbęrt fyrir jafnmarga og žaš sem nś blasir viš: Óšaveršbólga, okurvextir og eldsneytissprengja.

Matarreikningurinn, afborganirnar af lįnunum (hvort heldur sem er af hinum erlendu eša af hinum verštryggšu) og veršsprengjan viš bensķndęluna hafa rśstaš fjįrhag heimilanna. Kjarasamningarnir, sem geršir voru ķ góšri trś, eru nś žegar fyrir bķ. Hverjir bera įbyrgšina? Žeir sem skrökvušu žvķ aš žjóšinni, aš Evrópusambands- ašild vęri ekki į dagskrį. Žeir sem neita žvķ, upp ķ opiš gešiš į stašreyndunum, aš heilbrigt atvinnulķf og batnandi lķfskjör byggja aš lokum į traustum gjaldmišli. Og skipta svo um umręšuefni, žegar kemur aš kjarna mįlsins. Žetta veršur nęsta strķš. Flest annaš er sem hismi og hjóm og hvellandi bjalla hjį žvķ. Hverjir žora aš takast į viš žennan tilvistarvanda? Žaš er spurningin. Žaš eru margir kallašir en fįir śtvaldir. Hinir śtvöldu verša vegnir į žennan kvarša: Žora žeir aš segja sannleikann og bera honum vitni?

Žessi grein, sem er skrifuš ķ tilefni af 70 įra afmęli Styrmis Gunnarssonar, er žegar oršin svona löng, įn žess ég hafi minnst į kalda strķšiš nema einu sinni. Fundum okkar Styrmis bar fyrst saman į leikvellinum fyrir framan Laugarnesskólann, žremur įrum eftir inngöngu Ķslands ķ NATO og įri eftir komu varnarlišsins. Ég kom aš vestan og frį vinstri. Hann kom aš sunnan og frį hęgri.

Viš vorum svo sem ekki einir ķ heiminum. Žarna var lķka Ragnar Arnalds, stóręttaš rithöfundarefni og veršandi formašur Alžżšubandalagsins. Og fulltrśi Engeyjaręttarinnar, Halldór Blöndal, žjóšvarnarmašur ķ ęsku og žjóšrękiš ķhald til efsta dags. Śtgefandi Dagblašsins, hins frjįlsa og óhįša, sem sķšar varš, Sveinn Eyjólfsson gerši öšru hverju grķn aš žvķ, aš viš hinir hvikušum hvergi frį hinni dregnu vķglķnu. Skįldiš og kvikmyndageršarmašurinn, sem seinna nam fręši sķn ķ Moskvu, Magnśs Jónsson, lyfti okkar prósaiska riflrildi öšru hverju ķ skįldlegar hęšir eša hafši okkur aš hįši og spotti fyrir einsżni og óšapólitķk.

Spurningum ósvaraš.

Hver og einn sem brį brandi į žessu pataldri, hafši sķna torfu aš verja: Rómantķk žjóšrękninnar, allsnęgtadraum kapitalismans, fyrirheit jafnašarstefnunnar og nirvana listnautnarinnar. Žessi rökręša hófst į fyrsta degi og stendur enn, įn nišurstöšu. Reyndar grunar mig, aš žegar aš žvķ kemur aš draga réttar įlyktanir af reynslu hins lišna um framtķš žjóšarinnar, žį verši ég ķ minnihluta ķ žessum félagsskap – en aš lokum ķ meirihluta meš žjóšinni. En žetta veršur ekkert įhlaupaverk. Og hvar veršur vettvangur žjóšarumręšunnar žį? Veršur henni śthżst śr Mogganum og nišur ķ netheima?

Žaš fer ekki fram hjį mér, aš menn eru aš reyna aš koma Styrmi , vini mķnum, fyrir pólitķskt kattarnef, meš slśšurburši og gróusögum. Til dęmis er komiš śt heršibreitt tķmarit til andsvars viš žjóšmęlgi žeirra Gissurarsona. Žetta er fķnt. Žarna er kominn vettvangur til aš halda įfram rökręšunni um, hvert skal halda. Eina greinin ķ Heršubreiš, sem nęr ekki mįli, er slśšriš um Morgunblašsritstjórann. Viš, sem höfum rifist og rökrętt viš hann ķ meira en hįlfa öld, vitum aš hann er rökfastur og fylginn sér; en hann hlustar og tekur rökum. Žaš eina sem hann žolir ekki er yfirboršsmennska, hégómaskapur, lįtalęti og uppskafningur. Žetta er gagnlegt aš vita fyrir žį, sem vilja reyna sig viš hann.

Žaš fer aš styttast ķ žaš, aš ritstjórinn kvešji vettvang dagsins. Žessir 43 įrgangar af Morgunblašinu eru eins konar dagbók ritstjórans. Žar segir frį atburšarįs hins kalda strķšs; žar segir frį žvķ, hvernig fįtęk smįžjóš braust frį örbirgš til bjargįlna. Žar segir frį hólmgöngu hugmynda um, hvernig mannlegu samfélagi er best hįttaš. Og žar segir frį žvķ, hvernig blašiš lagši sig fram viš fjórtįn stjórnarmyndunarvišręšur į vakt ritstjórans um aš halda flokknum viš völd.

En žar segir fįtt af mannlegum samskiptum, sem eru salt jaršar og krydd tilverunnar. Žaš bķšur žess, aš ritstjórinn segi söguna, sem geršist aš tjaldabaki byggt į dagbókum mannsins, sem var ęvinlega višstaddur žar sem dró til tķšinda. Žaš veršur forvitnileg lesning, eftir eitt helsta höfušvitni samtķmans. En einni spurningu veršur samt ekki svaraš žar, žykist ég vita: Hvers vegna mašurinn į bak viš tjöldin tók aldrei skrefiš fram į svišiš, žar sem fįir hefšu stašiš honum į sporši. Žeirri spurningu veršur varla svaraš śr žessu – eša hvaš?

Jón Baldvin Hannibalsson (Höf. var einn af bekkjarbręšrum Styrmis Gunnarssonar ķ hinum svokallaša Skeggjabekk ķ Laugarnesskólanum 1952-53)

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit