Greinasafn

2017
 »jśnķ

 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

28.5.2007

Į ÉG AŠ GĘTA BRÓŠUR MĶNS?

Žorgrķmur Gestsson: Öryggissjóšur verkalżšsins – Barįttan fyrir atvinnuleysistryggingum į Ķslandi. 316 bls. Śtgefandi: Atvinnuleysistryggingasjóšur.

Žótt žessi bók sé harla ólķkleg til aš nį inn į metsölulista bókaśtgefenda, er hśn samt įhugaverš um margt og kannski einmitt žess vegna. Ķ fyrsta lagi er hśn įhugaverš vegna žess aš hśn lżsir hugmyndafręšilegum įgreiningi milli rįšandi stjórnmįlaafla um uppbyggingu velferšarrķkis į Ķslandi. Hśn skżrir lķka, hvers vegna jafnašarmönnum į Ķslandi tókst ekki aš fį lög um atvinnuleysistryggingar virk ķ framkvęmd fyrr en įriš 1956, hįlfri öld sķšar en ķ Danmörku og Noregi og löngu eftir aš atvinnuleysistryggingar voru lögfestar ķ Finnlandi (1917) og ķ Svķžjóš (1938).

Reyndar voru atvinnuleysistryggingar hluti af löggjöfinni um almannatryggingarnar, sem Haraldur Gušmundsson, fyrsti rįšherra Alžżšuflokksins ķ rķkisstjórn hinna vinnandi stétta, nįši fram į žinginu 1935-36. En kaflinn um atvinnuleysistryggingar sętti svo haršri andstöšu forystumanna Sjįlfstęšis- og Framsóknarflokks og tók svo miklum breytingum ķ mešförum žingsins , aš lögin mįttu heita óvirk ķ framkvęmd. Žótt įrstķšarbundiš atvinnuleysi mętti heita fastur lišur ķ lķfi sjįvarplįssanna og langvarandi atvinnuleysi hrjįši mörg alžżšuheimili į kreppu- og samdrįttartķmum, treystu verkalżšsfélögin sér ekki til aš leggja žęr kvašir – išgjöld - į fįtękt verkafólk, sem žurft hefši til aš virkja lögin.

Žess vegna leiš meira en žrišjungur aldar frį žvķ aš Jón Baldvinsson, žingmašur Alžżšuflokksins og forseti Alžżšusambandsins, flutti fyrstu žingmįlin um atvinnuleysisskrįningu og vinnumišlun įriš 1923, žar til virk löggjöf um atvinnuleysistryggingar nįši fram aš ganga į Alžingi įriš 1956. Įri įšur žurfti verkalżšshreyfingin aš neyta aflsmunar ķ langvinnustu verkfallsįtökum į lżšveldistķmanum til žess aš knżja mįliš fram. Hin pólitķska andstaša gegn lögfestingu atvinnuleysistrygginga var žvķ haršvķtug og langvinn. Forystumenn atvinnurekenda og pólitķskir talsmenn žeirra innan Sjįlfstęšisflokksins létu ekki sinn hlut ķ andstöšu viš lögfestingu atvinnuleysistrygginga fyrr en ķ fulla hnefana.

Į Guš og gaddinn.

Hvers vegna var andstašan gegn žessu réttlętismįli, sem žar aš auki studdist viš skynsemis- og hagkvęmnisrök, eins og sķšar kom į daginn, svona hörš hér į landi? Hvers vegna var hin pólitķska andstaša ķhaldsaflanna miklu haršari hér į landi en annars stašar į Noršurlöndum? Var žörfin fyrir atvinnuleysistryggingar eitthvaš minni hér į landi en annars stašar? Žaš var sķšur en svo. Įrstķšabundiš atvinnuleysi var fastur fylgifiskur sjįvarśtvegshagkerfisins ķslenska, auk žess sem afkoma sjįvarśtvegsins var hįšari svipulum sjįvarafla og sveiflukenndum mörkušum en išnašaržjóšfélögin annars stašar ķ Evrópu. Žaš var žvķ brżn žörf fyrir atvinnuleysisstryggingar, brżnni hér en vķšast hvar annars stašar. Eša hvernig lżsa žeir Erlingur Frišjónsson og Jón Baldvinsson, žingmenn Alžżšuflokksins og flutningsmenn fyrsta frumvarps til laga um atvinnuleysistryggingar (1928), kjörum atvinnuleysingja og fjölskyldna žeirra į žessum tķmum:

“Verkamennirnir hjer ķ Reykjavķk eru beinlķnis settir į Guš og gaddinn. Žaš er ekki ofmęlt, aš börn žeirra veslist upp hrönnum saman į atvinnuleysistķmum į veturna śr kulda, nęringarskorti og tęringu. Og įn efa mundi ljetta stórum į fįtękraframfęrslu margra bęjar- og sveitarfélaga, ef frumvarp žetta yrši aš lögum. (Bls. 39).

Žaš žóttu forréttindi, žegar heimilisfešur, sem höfšu mįtt žola atvinnuleysi langtķmum saman, komust ķ “stjórnargrjótiš”; Žaš fólst ķ žvķ aš kljśfa grjót ķ atvinnubótavinnu į vegum landstjórnarinnar, en grjótiš var sķšan flutt meš jįrnbrautarlest śr Öskjuhlķšinni ķ hafnargaršana ķ Reykjavķkurhöfn. Žaš mį merkilegt heita, aš į sama tķma og stašir eins og Ķsafjöršur, Akureyri og Seyšisfjöršur bušu upp į örugg hafnarskilyrši, var höfušborgin, undir stjórn ķhaldsins, hafnleysa fram yfir fyrra strķš. Žetta žżddi žręlavinnu karla og kvenna viš aš bera žungavöru į bakinu og ferma og afferma śr umskipunarbįtum, einatt viš hin verstu lendingar- og vešurskilyrši. En žeir, sem komust ķ žessa žręlavinnu, žóttust hólpnir. Lķfiš var botnlaust strit myrkranna į milli, eins og ķ kolsvartri grafik Kötu Kolvitz.

Fyrir fįum įrum kom śt öndvegisritiš “Fįtękt fólk” eftir Gylfa Gröndal, sem lżsti hispurlaust kjörum žess fįtęka fólks, sem byggši upp höfušborg Ķslands į žessum įrum. Žaš er mikil eftirsjį aš žvķ, aš Gylfa entist ekki lķf til aš ljśka žvķ stórvirki, sem įformaš var ķ žremur bindum. Sömuleišis veršur žaš aš flokkast undir meiri hįttar skaša, aš Matthķasi Višari Sęmundssyni entist ekki aldur til aš ljśka įformašri ęvisögu Héšins Valdimarssonar, einhvers stórbrotnasta persónuleika, sem saga ķslenskrar verkalżšshreyfingar kann frį aš greina. Vonandi mun nż kynslóš sagnfręšinga taka upp hiš fallna merki og forša žessari įtakasögu frį gleymsku.

Hvers vegna voru forsprakkar atvinnurekenda ķ forystu Sjįlfstęšisflokksins og bęndaķhaldiš ķ Framsókn svona haršvķtugt ķ andstöšu sinni viš atvinnuleysistryggingar? Žetta voru vissulega erfišir tķmar og atvinnužref og lķfsbarįttan var hörš og miskunnarlaus. Bęndaķhaldiš bar žvķ viš, aš bętt lķfsskilyrši og atvinnuöryggi öreiganna į mölinni mundi żta undir frekari fólksflótta śr sveitum, meš žeim afleišingum, aš stórbęndum og landeigendum héldist illa į vinnuhjśum. Mįlsvarar Sjįlfstęšisflokksins, eins og t.d. Thor Thors, sonur Thors Jensen, śtgeršar- og athafnamanns, sem sat į žingi fyrir Sjįlfstęšisflokkinn, sagši aš Sjįlfstęšismenn vęru į móti atvinnuleysistryggingum, m.a. vegna žess aš žeir teldu

"aš žetta frv. (Haraldar Gušmundssonar o.fl.), sem felur žaš ķ sér aš styrkja atvinnuleysingja ķ kaupstöšum, sé enn eitt nżtt og öflugt spor ķ įttina til žess aš raska alveg atvinnulķfi žjóšarinnar, meš žvķ móti aš ginna til kaupstašanna ennžį fleira fólk śr sveitum landsins, en žaš sem forsjįrlaust og fyrirhyggjulaust hefur flutst hingaš į mölina” (bls. 59)

Öryggissjóšur verkalżšsins.

Žeir óttušust žaš meš öšrum oršum, žessir fķnu herrar, aš lżšurinn legšist ķ leti og ómennsku, ef svipa atvinnuleysisins ręki hann ekki įfram. “Meš žvķ aš innleiša hér į landi žį reglu aš greiša atvinnuleysisstyrk, óttast ég, aš dregiš verši stórkostlega śr hvöt manna til žess aš leitast viš aš bjarga sér sjįlfir.” Žetta sagši mįttarstólpi atvinnulķfsins og Sjįlfstęšisflokksins śr Vestmannaeyjum, Jóhann Ž. Jósefsson, sķšar rįšherra. Morgunblašiš var flokkshollt aš vanda og bętti um betur ķ leišara, aš “žegar atvinnureksturinn gęti ekki borgaš mönnum lengur fyrir aš vinna, vęri bętt viš hann auknum sköttum til žess aš borga mönnum fyrir aš vinna ekki”.

Žetta eru sķgild rök ķhaldsmanna allra landa, sem frį upphafi böršust hart gegn atbeina rķkisvaldsins til aš jafna kjör og auka öryggi fįtęks fólks ķ lķfsbarįttunni. Falsrökin eru sett fram ķ nafni sišferšilegrar vandlętingar. Atvinnuleysistryggingar munu stušla aš ómennsku og leti. Lįgmarkslaun munu veršleggja sķsta vinnuafliš śt af markašnum og auka atvinnuleysi. Almannatryggingar og skylduašild aš lķfeyrissjóšum er til žess falliš aš draga śr rįšdeild, sparnašarvilja og sjįlfsbjargarvišleitni.

Žessi sišferšilega vandlęting hinna betur settu į allri višleitni til žess aš bęta kjör fįtęklinga, helst ķ hendur viš fordęmingu žeirra į skattlagningu fjįrmagnseigenda, sem er talin draga śr hvatanum til fjįrfestingar og aušsöfnunar og stušla žar meš aš fjįrflótta og stöšnun, sem bitni į hinum verst settu. Og hafi žannig óvart óhjįkvęmilega žveröfug įhrif į hinn uppaflega įsetning. Allt er žetta gamalkunnugt og sķgilt og ęvinlega sett fram af sannfęringarkrafti žess, sem žykist gęddur sišferšilegum yfirburšum, enda sett fram ķ nafni óvéfengjanlegrar lķfsreynslu.

Reynslan hefur hins vegar kennt okkur į löngum tķma, aš allar voru žessar sišferšilegu umvandanir į sandi byggšar. Žaš sem sett var fram sem blįkaldur sannleikurinn ķ ljósi óyggjandi lķfsreynslu, reyndist einatt vera pólitķskir fordómar, sem studdust viš fįtt annaš en eiginhagsmuni forréttindahópa. Atvinnuleysistryggingasjóšur, sem er fjįrmagnašur meš išgjöldum hinna tryggšu, varš fyrr en varši einn helsti śtlįnasjóšur og bakhjarl atvinnulķfsins, enda settust atvinnurekendur žar ķ stjórn og geršust einatt frekir til fjįrins.

Žegar Vinnuveitendasamband Ķslands vildi kaupa ķbśšarhśs Ólafs Thors, hins ókrżnda foringja Sjįlfstęšisflokksins um įratugi, voru višskiptin fjįrmögnuš af Atvinnuleysistryggingasjóši. Žegar fjįrmagna žurfti Byggingasjóš rķkisins, t.d. vegna įtaks um byggingu 1250 ķbśša ķ Breišholtinu į sķnum tķma, hafši Atvinnuleysistryggingasjóšur rįš į aš kaupa skuldabréf Byggingasjóšs rķkisins. Sama mįli gegndi, žegar fjįrmagna žurfti žörf mįl, eins og fastrįšningu fiskverkafólks, starfsmenntun ķ atvinnulķfinu eša fęšingarorlof foreldra.

Atvinnuleysistryggingasjóšur hefur vķša komiš viš sögu viš aš treysta undirstöšur atvinnulķfsins. Žar aš auki er hann ķ ešli sķnu sveiflujöfnunarsjóšur, sem safnast fé ķ góšęri, en borgar śt meira en hann fęr inn, žgar haršnar ķ įri og störfum fękkar. Sjóšurinn er žvķ hentugt hagstjórnartęki, sem stušlar aš sveiflujöfnun og stöšugleika ķ efnahagslķfinu. Og žess hefur ekki oršiš vart, aš hann dragi śr sišferšisžreki eša sjįlfsbjargarvišleitni vinnandi fólks. Sjóšurinn hefur reynst atvinnulķfinu öflugur bakhjarl, eša eins og Hannibal Valdimarsson, forseti ASĶ, sagši ķ skżrslu sinni 1956-58:

Žessi mikli öryggissjóšur verkalżšsins mun vissulega verša žess megnugur, įšur en langir tķmar lķša, aš rétta atvinnulķfinu hjįlparhönd. (bls. 9).

Žannig fékk bókarhöfundur reyndar hugmyndina aš titli bókarinnar: “Öryggissjóšur verkalżšsins – barįttan fyrir atvinnuleysistryggingum į Ķslandi.”

Gušfašir velferšarrķkisins.

Haraldur Gušmundsson, alžingismašur og fyrsti rįšherra Alžżšuflokksins ķ rķkisstjórn hinna vinnandi stétta (1934-37) mį meš réttu heita gušfašir ķslenska velferšarrķkisins. Hann undirbjó og nįši fram lögfestingu almannatrygginga 1936, eftir aš hafa flutt mįliš į öllum žingum frį įrinu 1929. Almannatryggingalögin eru hornsteinn ķslenska velferšarrķkisins. Reyndar lagši Haraldur fram tvenn frumvörp haustiš 1935. Hiš fyrra varš aš lögum um almannatryggingar: Sjśkratryggingar, slysatryggingar, elli- og örorkutryggingar og reyndar kafli um atvinnuleysistryggingar, sem eins og fyrr segir, nįši aldrei aš verša virk löggjöf ķ framkvęmd.

Hitt frumvarpiš fjallaši um nż framfęrslulög. Meš žeim lögum var loksins afmįšur sį smįnarblettur į ķslensku žjóšfélagi, sem lżsti sér ķ žvķ, aš fįtękt fólk, sem žurfti į neyšarhjįlp aš halda, mįtti sęta mannréttindasviptingu (t.d. missis kosningaréttar) og hreppaflutningum fjölskyldumešlima. Tryggingastofnun rķkisins var stofnuš įriš 1936 ķ žvķ skyni aš annast framkvęmd almannatryggingalaganna, og Haraldur Gušmundsson varš um langt skeiš forstjóri hennar. Atvinnumįlastofnun, sem jafnašarmenn böršust lengi fyrir og vildu aš stżrši mįlefnum vinnumarkašarins og žar meš tališ atvinnuleysistryggingum, varš hins vegar aldrei til fyrr en žį į seinustu įrum undir heitinu Vinnumįlastofnun rķkisins.
Žess er įšur getiš, aš Jón Baldvinsson varš fyrstur manna til aš flytja frumvarp til laga um atvinnuleysisskrįningu og vinnumišlun žegar įriš 1923. Žeir sem fyrstir fluttu frumvarp til laga um atvinnuleysistryggingar įriš 1928, voru žeir Erlingur Frišjónsson og Jón Baldvinsson, bįšir žingmenn Alžżšuflokksins. Įriš 1929 flytja žeir Haraldur Gušmundsson, Héšinn Valdimarsson og Sigurjón Į Ólafsson, formašur Sjómannafélags Reykavķkur, žingsįlyktunartillögu um stofnun milližinganefndar, til aš undirbśa setningu laga um alžżšutryggingar į Ķslandi. Haraldur hélt sķšan mįlinu vakandi į öllum žingum, uns hann fékk ašstöšu til, sem atvinnumįlarįšherra, aš tryggja mįlinu framgang įriš 1936.

Žaš uršu honum mikil vonbrigši, aš sį kafli laganna, sem fjallaši um atvinnuleysistryggingar, varš ķ reynd ekki virkur ķ framkvęmd fyrr en įriš 1956, 33 įrum eftir aš Jón Baldvinsson bar mįliš fyrst fram į Alžingi. Žaš vantaši ekki, aš mįliš vęri flutt į Alžingi, įr eftir įr. Allt frį įrinu 1942 voru frumvörp eša žingsįlyktunartillögur um undirbśning nżrrar löggjafar um atvinnuleysistryggingar fluttar į Alžingi į hverju įri ķ tólf įr, en ęvinlega fyrir daufum eyrum. Žeir sem héldu mįlinu vakandi allan žennan tķma voru žingmenn śr röšum Alžżšuflokks og Sósķalistaflokks, og mį žar nefna til dęmis žingmennina Gylfa Ž. Gķslason og Hannilbal Valdimarsson, śr röšum Alžżšuflokksmanna og žį Brynjólf Bjarnason og Gunnar Jóhannsson, sem var žingmašur Sósķalistaflokksins frį Siglufirši. En rįšandi öfl į Alžingi, ž.e. Sjįlfstęšis- og Framsóknarflokkur žögšu mįliš kyrfilega ķ hel. Yfirleitt uršu engar umręšur ķ žingsal um mįliš. Ef frumvörp og ašrar tillögur nįšu lengra, sofnušu žęr svefninum langa ķ nefnd.

Ķ krafti samtakanna.

Žaš var ekki fyrr en haustiš 1955, aš verkalżšshreyfingin greip til sinna rįša. Atvinnuįstandiš į įrunum eftir strķš hafši reynst erfitt, og verkalżšshreyfingunni reyndist torsótt aš varšveita kaupmįtt launa į erfišleika- og samdrįttartķmum. Įriš 1955 sauš upp śr ķ kjarabarįttunni. Žį skall į langvinnasta, haršasta og vķštękasta verkfall launafólks, sem hįš hefur veriš į Ķslandi. Į žessum įrum réši Ešvarš Siguršsson lögum og lofum ķ Dagsbrśn, en Hannibal var forseti Alžżšusambandsins. Žaš var ķ žessu verkfalli, sem Gušmundur Jaki varš fyrst žjóškunnur, žar sem hann fór fyrir verkfallsvöršum Dagsbrśnar ķ haršvķtugum įtökum.

Žegar allt var komiš ķ hnśt, og hvergi sį til lands um lausn mįla, geršist žaš, aš Emil Jónsson, leištogi jafnašarmanna ķ Hafnarfirši, lagši fram hugmynd aš lausn til aš leysa deiluna. Hann vķsaši til žess, aš fyrir Alžingi lęgi frumvarp um hiš gamla barįttumįl verkalżšshreyfingarinnar um atvinnuleysistryggingar. Hann lagši žaš til, aš stjórnvöld hétu žvķ aš beita sér fyrir lögfestingu atvinnuleysistrygginga og Atvinnuleysistryggingasjóšs, og skyldi žaš samsvara ķgildi fjögurra prósentustiga kauphękkunar, sem bar ķ milli deiluašila.

Žetta hreif. Haraldur Gušmundsson, hinn aldni gušfašir almannatrygginga į Ķslandi, var kvaddur til aš śtfęra tillögurnar. Nišurstašan varš žessi: “Atvinnuleysistryggingasjóšur (...) skyldi fjįrmagnašur meš žvķ, aš rķkiš legši fram sem nęmi tveimur prósentum af almennu dagvinnukaupi Dagsbrśnarverkamanns og atvinnurekendur og bęjar- og sveitarsjóšir, hvorir um sig eitt prósent. Samanlagt voru žetta fjögur prósent af Dagsbrśnarkaupinu, žaš sem upp į vantaši aš atvinnurekendur gengju aš ķ lokakröfum samninganefndar verkalżšsfélaganna.” Žar meš var krafan um lögfestingu atvinnuleysistrygginga loksins ķ höfn, aldaržrišjungi eftir aš Jón Baldvinsson hreyfši fyrst viš mįlinu į Alžingi 1923.

Söguburšur ķ staš sagnfręši.

Leišarahöfundur Morgunblašsins reisti sér og blašinu dįlķtinn bautastein, žegar hann sagši af žessu tilefni eftirfarandi:

“En žaš er rķkisstjórninni (Sjįlfstęšis- og Framsóknarflokks undir forsęti Ólafs Thors) aš žakka, aš žessi leiš var farin til lausnar verkfallinu, en alls ekki hinum įbyrgšarlausu ęsingjaseggjum, sem hófu žaš”.

Žetta er ķ stķl viš ašrar gošsagnir, sem haldiš hefur veriš aš bókažjóšinni į undanförnum įratugum ķ žį veru, aš Sjįlfstęšisflokkurinn hafi fundiš upp velferšarrķkiš į Ķslandi og barist fyrir žvķ aš koma žvķ į legg.

Frį žvķ aš žessum sögulega įfanga var nįš um mišjan sjötta įratug seinustu aldar, hafa margar rķkisstjórnir komiš aš breytingum į löggjöfinni um atvinnuleysistryggingar og atvinnuleysistryggingasjóš. Aš žvķ verki hafa komiš margir stjórnmįlaleištogar śr żmsum flokkum, enda mįliš ekki umdeilt, eftir aš žaš hafši į annaš borš sannaš įgęti sitt.

Mešal žessara stjórmįlamanna mį nefna žį Braga Sigurjónsson og Eggert G. Žorsteinsson į Višreisnarįrunum; Hannibal Valdimarsson og Björn Jónsson ķ tķš vinstristjórnarinnar 1971-74; Svavar Gestsson, sem félagsmįlarįšherra ķ rķkisstjórnartķš Gunnars Thoroddsen (1980-83); Gušmund Įrna Stefįnsson, félagsmįlarįšherra ķ ķ tķš Višeyjarstjórnarinnar (1991-95); Pįl Pétursson og Įrna Magnśsson ķ tķš frįfarandi rķkisstjórnar.

Yfirleitt hafa žessar breytingar veriš geršar ķ samrįši viš ašila vinnumarkašarins, žótt stundum hafi komiš til įrekstra į milli žeirra og rķkisvaldsins, ekki sķst žegar Atvinnutryggingasjóšur var innlimašur ķ rķkissjóš. Žaš var verk Geirs H. Haarde, sem virtist hafa gleymt žvķ, hvernig var til sjóšsins stofnaš ķ upphafi. Ebbi ķ Dagsbrśn hefši ekki oršiš kįtur. Žaš telst žó ekki vera ašalatriši mįlsins, svo fremi sem sjóšurinn stendur undir upprunalegu hlutverki sķnu, žegar į reynir, nefnilega aš greiša atvinnulausu fólki tķmabundinn framfęrslueyri og styrkja žaš gegnum starfsžjįlfun og į annan hįtt til aš bśa sig undir nż störf.

Ķ upphafi voru lįtnar uppi efasemdir um, aš žessi bók mundi rata inn į metsölulista bókaśtgefenda. Engu aš sķšur į bókin erindi viš alla žį, sem lįta sig žjóšfélagsmįl einhverju varša. Žess vegna skyldi mašur ętla, aš bókin eigi aš vera į nįttborši nżkjörinna žingmanna ( og hinna gömlu lķka); žeim mun ekki af veita. Aš öšru leyti er žetta uppflettirit ķ barįttusögunni fyrir žvķ aš reisa og višhalda norręnu velferšarrķki į Ķslandi. Bókin er gagnleg öllum žeim, sem einhverra hluta vegna žurfa aš kynna sér žetta efni. Seinni parturinn er samt sem įšur hundleišinlegur, enda er žar mestan part veriš aš fįst viš valdabarįttu um yfirrįš yfir sjóšnum og bęgslagang bśrakrata, sem hafa hreišraš um sig ķ kringum starfsemina. Ęskilegt hefši veriš, aš höfundur hefši leyft sér aš fjalla meira um lķfshįska žeirra, sem verša fórnalömb atvinnuleysis, og hvaš lęra megi af reynslu žeirra og félagslegum ašgeršum žeim til styrktar.

Lęrdómur sögunnar.

Žaš er óhjįkvęmilegt, žegar fjallaš er um svo višamikiš efni į svo löngum tķma, aš höfundi verši öšru hverju į ķ messunni. Nokkur dęmi: Höfundur heldur žvķ fram (į bls. 68), aš seinni tķma hagfręšingum komi saman um, aš rķkisstjórn hinna vinnandi stétta (1934-37) hafi fundiš upp haftabśskapinn, sem tröllreiš ķslenskum žjóšarbśskap fram undir Višreisn. Vera mį, aš einstaka hęgriöfgamenn haldi žessu fram, en flestir hagfręšingar vita betur. Haftabśskapurinn var tekinn upp į fyrrastrķšsįrunum og višhaldiš įrum saman eftir strķšslok. Vinstristjórn Hermanns Jónassonar į kreppuįrunum gerši ekki annaš en rķkisstjórnir allt um kring geršu, nefnilega aš grķpa til verndarstefnu (innflutningshafta) sem var višbrögš viš haftastefnu višskiptalanda. Žetta afsakar engan veginn haftabśskapinn og rķkisforsjįna, sem hefur veriš rekin hér alla tķš į įbyrgš Sjįlfstęšis- og Framsóknarflokksins

Annaš: Höfundur segir vinstristjórnina 1956-58 vera “fyrstu rķkisstjórninna ķ NATO-landi, sem vinstrimenn įttu ašild aš “. Žetta er fjarstęša. Sósķaldemókratar eins og Ernie Bevin, utanrķkisrįšherra Atlees og Paul Henri Spaak, utanrķkisrįšherra Belga, fyrir nś utan krataleištoga Noršmanna og Dana, voru į sinum tķma frumkvöšlar og buršarįsar ķ varnarsamstarfinu viš Bandarķkin gegnum NATO. Hęgri menn eins og hęgri armur breska ķhaldsins og frönsku gaullistarnir voru į móti.

Loks er žess aš geta, aš umfjöllun höfundar um svokölluš “Ólafslög” (sjį bls. 177-78) žarfnast endurskošunar. Ólafslög, žar sem kjarni mįlsins var verštrygging fjįrskuldbindinga, žótt aš öšru leyti vęru žau um “efnahagsmįlapakka”, mišaš viš žįverandi ašstęšur veršbólgu og misgengis, įtti uppruna sinn ķ frumvarpi, sem viš Vilmundur Gylfason verkstżršum af hįlfu žingflokks Alžżšuflokksins og var lagt fram um jólaleytiš 1978 sem skilyrši fyrir įframhaldandi stjórnarsamvinnu.

Verštryggingarkaflinn var aš mestu verk Jóns Siguršssonar, forstöšumanns Žjóšhagsstofnunar, sķšar žingmanns og rįšherra Alžżšuflokksins (og bróšursonar Haraldar Gušmundssonar, gušföšur velferšarrķkisins ķslenska). Greinargeršin og rökstušningurinn meš frumvarpinu var höfundarverk Gylfa Ž. Gķslasonar, fv. rįšherra Alžżšuflokksins ķ Višreisnarstjórninni. Eini mašurinn, sem eftir žvķ sem best er vitaš hafši ekkert til mįlanna aš leggja um svokölluš Ólafslög, var Ólafur Jóhannesson sjįlfur.

Žetta er ekki sagt Ólafi til hnjóšs, heldur ašeins til aš halda til haga sögulegum stašreyndum. Svona getur veriš aušvelt aš koma į kreik sögusögnum um sögulegar stašreyndir, sem sķšan verša aš gošsögnum, sem seinni tķma menn glepjast til aš trśa. Höfuškostur žessarar bókar er einmitt sį, aš hśn segir sannleikann um barįttuna fyrir atvinnuleysistryggingum į Ķslandi. Žaš voru mannréttindi, sem nįšust ekki fram barįttulaust. Žaš er lęrdómur sögunnar.

Jón Baldvin Hannibalsson (Höf. er fęddur ķ Alžżšuhśsinu į Ķsafirši 1939)

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit