Greinasafn

2017
 »október

 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

31.3.2007

SJĮLFSHJĮLPARBÓK HANDA (HUGSANDI) KJÓSENDUM

Höršur Bergmann: Aš vera eša sżnast: gagnrżnin hugsun į tķmum sjónarspilsins. 154 bls. Skrudda 2007.

Mįlflutningsrit eša rökręšubókmenntir eru fįsénar ķ ķslenskri bókaflóru. Gagnrżnin hugsun - žaš aš lżsa efasemdum um vištekna venjuhugsun, viršist varla eiga heima ķ ķslenskri umręšuhefš. Hefšin sś er mestan part ad hominem, ž.e.a.s. viš hneigjumst til aš hjóla ķ höfundinn sjįlfan fremur en hugmyndir hans. En um hvaš snśast umvandanir höfundar žessarar bókar?

Žęr snśast um aš afhjśpa vanahugsun, sem stenst lķtt eša ekki, žegar nįnar er aš gįš. Hśn snżst um aš afhjśpa sjónarspiliš og sżndarveruleikann, sem valdhafar, hagsmunaašilar, atkvęšabraskarar og kaupahéšnar bśa til, af žvķ aš žaš hentar žeim. Hér er reynt aš kryfja heilaspuna og višburšastjórnun valdhafanna og bera glansmynd žeirra saman viš veruleikann, eins og venjulegt fólk kann aš upplifa hann. Žetta er žörf hugarleikfimi į kosningaįri, žegar kjörbśšaauglżsingar rįšandi flokka hellast yfir okkur, samkvęmt samkomulagi nżgeršu um allt aš 28 milljónir pr. flokk (nota bene milljónirnar koma allar śr vösum skattgreišenda, žannig aš žeim er sjįlfum ętlaš aš borga herkostnašinn).

Óhjįkvęmilega snżst žetta mikiš um fjölmišla. Žeir eru tengilišir milli hagsmunaašilanna (forstjóra og flokksformanna, sölumanna og hönnuša sżndarveruleikans) og almennings (neytenda, kaupenda, kjósenda og skattgreišenda). Hér įšur fyrr voru dagblöšin ķ eigu flokkanna. Hvert dagblaš fór meš sinn fjórša part af sannleikanum, žannig aš žeir sem lįsu žau öll, fengu sęmilega heildarmynd af žvķ, sem var į dagskrį. Nś eru fjölmišlarnir ķ eigu kaupahéšnanna sjįlfra. Žeim er öllum stżrt – lķka rķkisfjölmišlinum – af mönnum, sem eru ķ nįnum tengslum viš stjórnarflokkana og forstjóraveldiš. Sś skošun, aš fjölmišlar ķ frjįlsu samfélagi eigi aš gegna sama hlutverki og skįldiš eša listamašurinn, nefnilega aš vera alltaf ķ stjórnarandstöšu, er ósköp umkomulaus ķ okkar samfélagi. Fjórša valdiš ķ okkar litla og einsleita samfélagi er mestan part framlenging framkvęmda- og forstjóravaldsins. Žaš er meš žetta eins og annaš į hinum örsmįa heimamarkaši, aš tilhneigingin til fįkeppni eša einokunar er rįšandi.

En skyldi žetta vera öšruvķsi ķ śtlöndum? Tökum dęmi. Žremur mįnušum eftir innrįs Bandarķkjamanna og Breta inn ķ Ķrak sżndu allar bandarķskar sjónvarpsstöšvar svišsetta glęsimynd, žar sem forseti Bandarķkjanna og yfirmašur hįtękniheraflans kom fljśgandi um borš ķ flugvélamóšurskip ķ fullum herklęšum orrustuflugmanns og tilkynnti žjóšinni meš atbeina allra fjölmišlanna: “mission accomplished” - fullnašarsigur unninn. Allt ķ kringum žetta sjónarspil var fullkomin ósannindi. Pólitķska valdiš (Hvķta hśsiš), ž.e. reppaflokkur Karl“s Rowe setti sjónarspiliš į sviš. Žeir notušu amerķska herinn og flotann ķ flokkspólitķskum tilgangi, og fjölmišlakórinn, allur eins og hann lagši sig, lét misnota sig: Žśsundir sjónvarpsstöšva, śtvarpsstöšva. Dagblaša og tķmarita – allt var žetta lagt undir lygina. Almenningur var varnarlaus og lét aušveldlega blekkjast. Vinsęldir forsetans męldust yfir 80%. Og svona gekk žetta daginn śt og inn nęstu įrin, žangaš til stašreyndirnar um hrakför hinna vķgfśsu innrįsaržjóša varš ekki lengur dulin. Fjölmišlarnir gįtu ekki lengur logiš upp ķ opiš gešiš į sannleikanum. Žaš vakti athygli, af žvķ aš žaš er svo óvenjulegt, aš virtustu dagblöš Bandarķkjamanna, New York Times og Washington Post, fundu sig til žess knśin aš bišja lesendur sķna afsökunar, eftir aš ljóst var, aš žau höfšu veriš misnotuš af valdhöfunum ķ meira en tvö įr. En eftir stendur: Žau žoršu ekki aš bera sannleikanum vitni, af žvķ aš žaš var óvinsęlt og hefši kostaš žau bęši auglżsingatekjur og óžęgindi. Svo aš ekki sé nś talaš um bandarķskar sjónvarpsstöšvar, sem lķta į sig sem almannatengslaśtibś frį amerķska hernum og flytja helst engar fréttir frį śtlöndum, nema žašan sem amerķski flugherinn er aš śtbreiša lżšręši meš sprengjuįrįsum.

Höršur heldur žessu hraksmįnarlega dęmi um fjölmišlafśsk samtķmans til haga. Og hann tekur fjölmörg önnur dęmi af sama toga śr mśsarholu ķslenskrar fjölmišlatilveru. Žvķ aš ešliš er hiš sama, žótt veruleikinn sé smęrri ķ snišum. Nś lķšur varla sį dagur, aš rįšherrar birtist ekki į sjónvarpsskjįm eša ķ myndmįli blaša, žar sem žeir eru aš śtdeila peningum almennings ķ hitt og žetta vinsęldajukk: Ljóskan ķ Menntamįlarįšuneytinu kemur fęrandi hendi og afhendir hįskólastżrunni ķ Vatnsmżrinni žrjį milljarša upp į krķt. Žaš er klippt į borša og skrifaš undir samninga um śthlutun fjįrmuna almennings, allt aš tvö kjörtķmabil fram ķ tķmann, og fjölmišlarnir dansa meš, lįta misnota sig og taka žannig žįtt ķ aš afvegaleiša almenningsįlitiš, sem er varnarlaust fyrir svona skrumi. Veruleiki almennings er hins vegar sį, aš žaš er tališ glępsamlegt athęfi aš gefa śt innistęšulausar įvķsanir. Samt lįta rįšherrarnir žessum blankótékkum rigna yfir lżšinn, og mį vart į milli sjį, hver er stórtękastur, enda svķnvirkar žetta meš dyggilegri ašstoš fjölmišlanna. Stundum er žessi pólitķska misnotkun fjölmišla svo heimuleg, aš fjölmišlunum er vorkunn aš kunna ekki aš vara sig. Fyrir nokkrum mįnušum varš kona fyrsti utanrķkisrįšherra Ķslands. Hśn byrjaši į aš lįta varnarmįlin frį sér, af žvķ aš žau voru žį eina verkefni rįšuneytisins, sem var vandasamt. Žaš fluttist yfir til forsętisrįšuneytisins. Svo lagšist frśin ķ feršalög. Hśn birtist sjónvarpsįhorfendum, helst hvķtklędd, ķ hitabeltisumhverfi meš krśttleg börn og želdökk į arminum og hvķtklęddar stöllur śr feršaklśbbi hennar ķ baksżn. Žar aš auki er sagt hśn hafi breytt ķslensku frišargęslunni ķ ljósmóšurhjįlp ķ Afganistan. Hvernig skyldu konur ķ Afganistan hafa fariš aš, įšur en ljósmóšurhjįlpin barst frį Lómatjörn? Meš žessu sjónarspili (sem er sjįlfsögšu hannaš af auglżsingastofu į kostnaš skattgreišenda) er reynt er aš bśa til žį ķmynd, aš kvenlegar įherslur setji nś svip sinn į utanrķkisstefnu lżšveldisins. Og Mogginn spilar meš og skrifar fjįlglega leišara um glansmyndina.

Jón Baldvin Hannibalsson

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit