Greinasafn

2017
 »maÝ

 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2016
 »desember
 »nˇvember
 »oktˇber
 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

14.9.2016
WHAT┤S WRONG WITH EUROPE ľ AND WHY DON┤T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

10.2.2016
äSOLIDARITY OF SMALL NATIONS: UTOPIAN DREAM OR PRACTICAL POLITICS?

Read more

All articles in English

13.9.2007

AL GORE GEGN AMR═SKA HEIMSVELDINU

Al Gore: The Assault on Reason
The Penguin Press, N.Y., 2007, 308 bls..


Ef Al Gore, ■ßverandi varaforseti og frambjˇ­andi Ý forsetakosningunum Ý BandarÝkjunum ßri­ 2000, hef­i unni­ kosningarnar, eins og ÷ll r÷k stˇ­u til, hef­i hann ekki ■urft a­ skrifa ■essa bˇk. Al Gore haf­i veri­ einn ßhrifamesti varaforseti Ý s÷gu ■ess vandrŠ­alega embŠttis, (a.m.k. fram a­ tÝ­ Cheneys, n˙verandi varaforseta, sem flestir ßlÝta meiri ■ungavigtarmann en meintan h˙sbˇnda Ý HvÝta h˙sinu). Bill Clinton naut almennra vinsŠlda sem forseti og hef­i au­veldlega fengi­ umbo­ kjˇsenda ■ri­ja kj÷rtÝmabili­ Ý r÷­, vŠri ■a­ leyfilegt samkvŠmt stjˇrnarskrßnni. Clinton og Gore h÷f­u skila­ gˇ­u b˙i. Ůa­ var uppgangur Ý efnahagslÝfinu, sem var drifinn ßfram af tŠknibyltingu, sem jˇk framlei­ni og samkeppnishŠfni bandarÝskra fyrirtŠkja og drˇ um lei­ ˙r atvinnuleysi. Vi­varandi fjßrlagahalla haf­i veri­ sn˙i­ upp Ý fimm trilljˇn dala tekjuj÷fnu­. Ůa­ blÚs ■vÝ byrlega fyrir Al Gore.

Keppinautur hans af hßlfu republÝkana, frßfarandi rÝkisstjˇri Ý Texas, haf­i af litlu a­ stßta. Hann haf­i veri­ drykkfelldur dekurdrengur og mislukka­ur bissnissma­ur, sem haf­i sloppi­ frß gjald■roti fyrir atbeina f÷­ur sÝns og vina hans. En hann haf­i frelsast fyrir nß­ Jes˙s og sn˙i­ til betri vegar. En ■essi fßkunnandi og reynslulausi einfeldningur frß Texas, sem haf­i komi­ einu sinni til ˙tlanda (til MexÝkˇ), virtist lÝti­ erindi eiga Ý hendurnar ß Al Gore. Gore var ■rautreyndur stjˇrnmßlama­ur eftir langa setu Ý fulltr˙adeildinni og Senatinu, auk ■ess sem hann haf­i baka­ skŠ­ari keppinauta en Bush Ý frŠgum sjˇnvarpseinvÝgum, ■eirra ß me­al menn eins og Senator Bradley og Ross Perot.

Samt tˇkst Gore a­ kl˙­ra kosningabarßttunni vi­ vi­vanginginn Bush. Honum var svo miki­ Ý mun a­ afneita vinßttu sinni vi­ Bill Clinton til ■ess a­ hann yr­i aldrei vŠndur um vafasamt si­fer­i, (muni­ ■i­ eftir Moniku Lewinski?), a­ hann lÚt meira a­ segja undir h÷fu­ leggjast a­ verja pˇlitÝska arfleif­ ■eirra fˇstbrŠ­ra. Kjˇsendur fengu ■vÝ engan botn Ý ■a­, fyrir hva­ ■essi Al Gore stˇ­, og fengu ■ar a­ auki hßlfpartinn sam˙­ me­ hinum mßlhalta Bush, sem virtist vera meinlaus mi­lungsblˇk - rÚtt eins og ■orri kjˇsenda.

Versti forseti Ý manna minnum.

A­ vÝsu fÚkk Gore fleiri atkvŠ­i me­al kjˇsenda, sem nam hßlfri milljˇn e­a svo. En ˙rslitin rÚ­ust me­al kj÷rmanna Ý Floridafylki, ■ar sem brˇ­ir Bush var rÝkisstjˇri. FramkvŠmd kosninganna var ÷ll Ý sk÷tulÝki. A­ lokum ˙rskur­a­i meirihluti HŠstarÚttar, ■ar sem dˇmarar, skipa­ir af f÷­ur Bush, rÚ­u ˙rslitum, a­ hŠtt skyldi a­ telja atkvŠ­in, og tilnefndu ■ar me­ W. Bush sem forseta. Ef ■etta hef­i gerst Ý Su­ur-AmerÝkurÝki, hef­i ■etta veri­ kalla­ valdarßn. En ■ar sem ■arna ßtti Ý hlut sjßlfskipa­ forysturÝki lř­rŠ­is Ý heiminum, var ■etta lßti­ gott heita.

Al Gore ber ■vÝ ■unga ßbyrg­, ekki einasta frammi fyrir s÷gu BandarÝkjanna, heldur frammi fyrir jar­arb˙um ÷llum, ß aflei­ingum kl˙­ursins, sem birst hafa Ý skelfilegum aflei­ingum af stjˇrnarhßttum Bush og fÚlaga. SagnfrŠ­ingar Ý BandarÝkjunum deila n˙ ßkaft innbyr­is um, hvort ■a­ sÚ ekki hafi­ yfir allan vafa, a­ George W. Bush sÚ versti forseti, sem seti­ hefur Ý HvÝta h˙sinu Ý s÷gu BandarÝkjanna. Ůa­ er reyndar s÷gusko­un, sem engum ■eirra hefur tekist a­ afsanna enn, sem komi­ er. ┴byrg­ Al Gores ß ■essum ˇsk÷pum hlřtur ■vÝ a­ hvÝla ■ungt ß her­um hans.

┴tta ßrum sÝ­ar lÝtur hann Ý spegil s÷gunnar og kemst a­ ■eirri ni­urst÷­u, a­ ôBandarÝkjamenn ■ekki varla lengur sitt eigi­ landö. Sjßlft lř­rŠ­i­ er Ý hŠttu, segir hann. LÝkt og Ý Rˇm for­um hefur lř­veldi­ breyst Ý heimsveldi, ■ar sem forsetinn hefur teki­ sÚr allt a­ ■vÝ alrŠ­isvald, sem yfirma­ur heraflans Ý rÝki, sem hefur lřst yfir st÷­ugu styrjaldarßstandi; ■ar sem hornsteinn stjˇrnskipunarinnar, ■rÝskipting rÝkisvaldsins, er n˙ or­i­ a­eins a­ nafninu til, og ■ar sem stjˇrnarskrßrvarin mannrÚttindi eru ekki lengur virt. Menn eru handteknir og haldi­ Ý fangelsi ßn dˇms og laga, og bandarÝski herinn stundar pyntingar ß strÝ­sf÷ngum. Hry­juverkamennirnir ľ ˇvinir rÝkisins ľ hafa greinilega haft meiri ßhrif en Štla mßtti Ý upphafi.

Ůa­ er eins og BandarÝkjamenn viti varla lengur, hva­an ß ■ß stendur ve­ri­: ôVi­ h÷fum ■ingi­ ľ Congress . Vi­ h÷fum sjßlfstŠtt dˇmsvald. Vi­ h÷fum ■rÝskiptingu rÝkisvaldsins. Vi­ h÷fum rÚttarrÝki­. Vi­ h÷fum mßlfrelsi. Vi­ h÷fum frjßlsa fj÷lmi­la. Hefur allt ■etta brug­ist okkur?ö - spyr h÷fundurinn Ý forundran. Og hann svarar sÚr sjßlfur: Jß - sjßlft lř­rŠ­i­ er Ý hŠttu. Sem yfirma­ur heraflans hefur forsetinn s÷lsa­ undir sig meiri v÷ld Ý nafni ■jˇ­ar÷ryggis en stjˇrnarskrßin heimilar. Forsetinn er or­inn hafinn yfir l÷gin. Ůingi­ er or­i­ a­ ■řlyndri afgrei­slustofnun. Ůa­ er b˙i­ a­ fylla dˇmstˇlana af pˇlitÝskum mßlali­um.

Lřst eftir stjˇrnarandst÷­u.

En hvar er stjˇrnarandsta­an og hinir frjßlsu fj÷lmi­lar? Eftir ellefta september tˇkst rÝkisstjˇrninni a­ ■agga ni­ur Ý bß­um. Hver ■orir a­ sitja uppi me­ stimpil landrß­amannsins ß sama tÝma og bestu synir fˇsturjar­arinnar heyja tvÝsřnt strÝ­ Ý nafni hins gˇ­a gegn hinu illa? Ůjˇ­in er umsetin ˇvinum hi­ ytra (terroristar) og hi­ innra (stjˇrnarandsta­an). ôEf ■i­ vilji­, a­ terroristarnir vinni, kjˇsi­ ■ß demˇkratanaö, sag­i forsetinn a.m.k. ■risvar sinnum ß dag fyrir ■ingkosningarnar 2006. Og hvar eru hinir frjßlsu fj÷lmi­lar? Ůeir eru Ý eigu ÷rfßrra au­hringa. Ůeir eru a­ sjßlfs÷g­u reknir Ý hagna­arskyni. ŮŠr frÚttir einar eru fluttar, sem la­a a­ miklar auglřsingar. Gagnrřni ß stjˇrnv÷ld, ß sama tÝma og ■jˇ­in stendur Ý strÝ­i, er ˇ■jˇ­holl. Ůjˇ­in ■arf a­ sřna samst÷­u. Gagnrřnisraddir eru ■vÝ ■agga­ar ni­ur. ŮŠr heyrast ■vÝ ekki lengur nema Ý ne­anjar­arg÷ngum netheima. Ůa­ er ■etta , sem Gore ß vi­, ■egar hann segir, a­ sjßlft lř­rŠ­i­ sÚ Ý hŠttu. ┴n virkrar stjˇrnarandst÷­u og gagnrřninnar ■jˇ­fÚlagsumrŠ­u er lř­rŠ­i­ ekki svipur hjß sjˇn.

Ůegar menntamßlarß­herra frß Ůřskalandi sneri heim til BerlÝnar eftir nokkurra daga dv÷l Ý ôlandi ˇttansö, var­ henni ß a­ segja, a­ ßstandi­ minnti hana ß andr˙mslofti­ ß ßrunum eftir valdat÷ku Hitlers. H˙n var­ au­vita­ a­ segja af sÚr, ■vÝ a­ ■řskir valdhafar me­ sÝna s÷gulegu sekt Ý arf hafa ekki leyfi til a­ tala svona. En n˙ sta­festir fyrrverandi varaforseti BandarÝkjanna Ý bˇk, sem hann kennir vi­ ôßrßs ß heilbrig­a skynsemiö, a­ ■řski menntamßlarß­herrann haf­i reyndar rÚtt fyrir sÚr. Meira a­ segja a­skilna­ur rÝkis og kirkju, ■essi hornsteinn bandarÝsku stjˇrnarskrßrinnar, er ekki lengur virtur. Gu­ er allt Ý einu or­inn rep˙blÝkani, og demˇkratar eru handbendi erlendra hry­juverkasamtaka. Gu­ hjßlpi Gu­s eigin landi. Hva­ kemur nŠst?

S˙ var tÝ­, a­ sjßlfsÝmynd bandarÝskra rÝkisborgara var ôgrunnm˙ru­ og innvÝg­ö Ý allt a­ ■vÝ go­s÷gulegri helgis÷gn sakleysisins. Frelsisstyttan vi­ innsiglinguna til New York lyfti kyndli frelsisins hßtt ß loft. H˙n breiddi ˙t fa­minn og tˇk fagnandi vi­ hinum snau­u, forsmß­u og k˙gu­u, sem leitu­u nřrra tŠkifŠra, lausir undan oki stÚttaskiptingar, ˇj÷fnu­ar og ˇfrelsis Ý gamla heiminum. Engum datt Ý hug a­ taka af ■eim fingraf÷rin ■ß.

SjßlfsÝmynd sakleysisins.

BandarÝkin voru hinum forsmß­u fyrirheit um nřtt lÝf. Ůar sem einstaklingurinn Ý krafti eigin framtaks gat or­i­ sinnar eigin gŠfu smi­ur. BandarÝska byltingin gegn breskum nřlendudrottnum var systurhreyfing fr÷nsku byltingarinnar um frelsi, jafnrÚtti og brŠ­ralag. Hinir vitru landsfe­ur, h÷fundar sjßlfstŠ­isyfirlřsingarinnar og bandarÝsku stjˇrnarskrßrinnar, voru lÝfsreyndir menn, sem skildu mannlegt e­li; sk÷punarkraft hins frjßlsa anda, en jafnframt breyskleika erf­asyndarinnar um ßgirnd og valdafÝkn. Ůeir voru svarnir ˇvinir sjßlfskipa­ra yfirvalda gamla heimsins, sem ■ˇttust Ý hroka sÝnum hafa umbo­ sitt frß gu­i. Ůeir mŠltu ■vÝ fyrir um, a­ BandarÝkjamenn skyldu njˇta tr˙frelsis. En ■a­ var banna­ a­ blanda saman stjˇrnmßlum og tr˙arbr÷g­um,(sem hver einstaklingur ßtti vi­ sinn gu­).

Landsfe­urnir mŠltu fyrir um ■rÝskiptingu rÝkisvaldsins: FramkvŠmdavalds (forsetans), l÷ggjafarvaldsins (Congress) og dˇmsvalds, ■ar sem HŠstirÚttur gegndi ■vÝ hlutverki a­ vaka yfir stjˇrnskipuninni og koma Ý veg fyrir sam■j÷ppun valds Ý h÷ndum fßrra ß kostna­ fj÷ldans. Fulltr˙alř­rŠ­i­, ■ar sem lř­rŠ­islega kj÷rnir fulltr˙ar sˇttu umbo­ sitt til almennings, bygg­i a­ lokum ß trausti ß dˇmgreind upplřsts almennings. Frjßlst flŠ­i upplřsinga og gagnrřnin r÷krŠ­a ßtti a­ lei­a til skynsamlegra ßkvar­ana, rÚtt eins og frjßlst flŠ­i upplřsinga ß marka­num au­velda­i neytendum a­ taka ßkvar­anir um kaup og s÷lu, sem bygg­i ß raunsŠju mati og rÚttum upplřsingum. Ífugt vi­ fr÷nsku byltinguna, sem reyndist skammlÝf og enda­i Ý herna­areinrŠ­i keisarans frß KorsÝku, Napˇleons, stˇ­st bandarÝska byltingin hverja raun, ■ar ß me­al borgarastyrj÷ldina, sem stundum er kennd vi­ ■rŠlastrÝ­i­ upp ˙r mi­ri nÝtjßndu ÷ld.

Vissulega er reginmunur ß helgis÷gn og raunveruleika hins bandarÝska lř­rŠ­is. Au­vita­ hafa komi­ tÝmabil, ■ar sem lř­rŠ­i­ var Ý hŠttu frammi fyrir ofurvaldi au­křfinga, sem svifust einskis Ý har­svÝra­ri eftirsˇkn eftir yfirrß­um yfir au­lindum og au­suppsprettum. BandarÝska ■ingi­ hefur ß stundum veri­ lÝti­ anna­ en lÝtil■Šgur uppbo­smarka­ur sÚrhagsmuna. ┴ri­ 1906 lřsti Theodore Roosevelt, f÷­urbrˇ­ir Franklins Delanos, ßstandinu me­ eftirfarandi or­um (sem Al Gore segir, a­ eigi a­ breyttu breytanda vel vi­ um rÝkjandi ßstand):

ôBak vi­ hina sřnilegu rÝkisstjˇrn situr ÷nnur ˇsřnileg Ý hßsŠti sÝnu og skuldar ■jˇ­inni enga hollustu og ber frammi fyrir henni enga ßbyrg­. Fyrsta verkefni lř­rŠ­islega kj÷rinna stjˇrnvalda ß okkar tÝ­ er a­ steypa ■essari ˇsřnilegu rÝkisstjˇrn af stalli sÝnum; a­ sundra ■essu vanhelga bandalagi spilltra vi­skiptaj÷fra og spilltra stjˇrnmalamanna.ö

Helgis÷gn hins bandarÝska lř­rŠ­is stenst au­vita­ ekki gagnrřna sko­un frekar en a­rar helgisagnir. Fram hjß ■vÝ ver­ur ekki liti­, a­ bandarÝska lř­veldi­ var Ý upphafi grundvalla­ ß ofbeldi, sem fˇlst Ý ˙trřmingu hinna innfŠddu, og hagkerfi, sem bygg­i ß ■rŠlahaldi hinna ■eld÷kku. Jafnvel hinir frjßlslyndustu Ý hˇpi h÷funda stjˇrnarskrßrinnar, eins og t.d. sjßlfur Thomas Jefferson, bygg­u afkomu sÝna ß ■rŠlahaldi. Sjßlfur Abraham Lincoln, mesti andans j÷fur, sem seti­ hefur ß bandarÝskum forsetastˇli, vi­urkenndi, a­ t ■rŠlastrÝ­i­ snerist fyrst og fremst um a­ halda rÝkjasambandinu saman, fremur en a­ afnema ■rŠlahald af si­fer­ilegum ßstŠ­um. En ■rßtt fyrir allan sinn ˇfullkomleika, sem sta­festi ■rßtt fyrir allt skilning h÷funda stjˇrnarskrßrinnar ß mannlegum breyskleika, stˇ­st hi­ unga lř­veldi hverja raun Ý tÝmans rßs, uns ■a­ n˙ trˇnir yfir gervallri heimsbygg­inni. Hersveitir ■ess, grßar fyrir jßrnum, hrei­ra n˙ um sig ß framandi meginl÷ndum, ■ar sem barist er um forrŠ­i yfir au­lindum og au­suppsprettum. Lř­veldi­ horska hefur breyst Ý drottnandi heimsveldi.

Gamli og nři heimurinn.

Evrˇpumenn hafa frß upphafi vega gert sÚr sÚrstakar hugmyndir um samband sitt vi­ hi­ rÝsandi heimsveldi Ý nřja heiminum. AmerÝka var Ý upphafi bygg­ flˇttafˇlki frß Evrˇpu. Ůetta flˇttafˇlk fl˙­i gamla heiminn undan har­stjˇrn, k˙gun, ˇfrelsi, stÚttaskiptingu, ˇj÷fnu­i og bßgum kj÷rum. Nři heimurinn var ■essu fˇlki fyrirheit um frelsun frß fj÷trum fortÝ­ar og von um nř tŠkifŠri Ý leit a­ lÝfshamingju.

Ůegar gamla Evrˇpa brotlenti evrˇpskri si­menningu ß vÝgv÷llum fyrri heimstyrjaldar ľ hver kom ■ß til hjßlpar ß ÷rlagastundu nema afkomendur flˇttafˇlksins, sem Evrˇpa haf­i ß sÝnum tÝma hraki­ frß sÚr? Og ■egar ÷fgastefnur alrŠ­isins voru vi­ ■a­ a­ sl÷kkva ß veiku skari lř­rŠ­isins Ý gamla heiminum, hver kom ■ß til hjßlpar enn ß nř og bjarga­i Evrˇpu frß sjßlfri sÚr? AmerÝka ľ ôvopnab˙r lř­rŠ­isinsö - eins og Roosevelt forseti lřsti landi sÝnu. Og hver var ■a­, sem rÚtti g÷mlu Evrˇpu hjßlparh÷nd, ■ar sem h˙n lß magn■rota Ý blˇ­i sÝnu Ý r˙stum seinni heimsstyrjaldar? Marshalla­sto­in stu­la­i a­ endurreisn Evrˇpu og bŠg­i frß allri hŠttu ß pˇlitÝskri upplausn.

Og a­eins AmerÝka haf­i til ■ess bur­i a­ vera forysturÝki lř­rŠ­isins Ý hßlfrar aldar k÷ldu strÝ­i vi­ heimskomm˙nismann, sem rÝkti yfir ■ri­jungi jar­arb˙a undir forystu SovÚtrÝkjanna. BandarÝkin og bandalagsrÝki ■eirra unnu ■etta kalda strÝ­. SovÚtrÝkin eru horfin ß ÷skuhauga s÷gunnar. ForysturÝki lř­rŠ­isins er um lei­ mesta herveldi allra tÝma og stefnir a­ eigin s÷gn a­ ■vÝ a­ vi­halda ■eim herna­aryfirbur­um ß lß­i og legi, Ý lofti og Ý geimnum. A­ vÝsu hafa BandarÝkjamenn hinga­ til teki­ ■vÝ vÝ­s fjarri, a­ ■etta sjßlfskipa­a forysturÝki lř­rŠ­is Ý heiminum stefni a­ heimsyfirrß­um. Ůeir eru aldir upp vi­ ■ß barnatr˙, a­ BandarÝkin sÚu gˇ­kynja veldi. Ůa­ eitt vaki fyrir ■eim a­ ˙tbrei­a lř­rŠ­i og frelsi Ý mannheimum.

Margir ■eirra tr˙­u ■vÝ einlŠglega, a­ ■egar amerÝski tŠkniherinn hef­i haldi­ innrei­ sÝna Ý Bagdad, myndu b÷rn og konur fagna ■eim me­ blˇmum sem frelsisenglum. N˙ hafa ■eir vi­haldi­ hernßmi sÝnu Ý ═rak lengur en sem nemur ■ßttt÷ku ■eirra Ý seinni heimsstyrj÷ldinni. Blˇ­i­ flřtur um g÷tur Bagdad Ý grimmilegri borgarastyrj÷ld, sem ekki sÚr fyrir endann ß. Og ÷flugasta herveldi allra tÝma rŠ­ur ekki neitt vi­ neitt. Og ■rßtt fyrir alla herna­aryfirbur­ina geta ■eir ekki komi­ skŠrili­um Ý ■ri­jaheimsrÝki eins og Afganistan ß knÚ; ekki frekar en ■eir gßtu beygt hrÝsgrjˇnabŠndur Vietnam til hlř­ni ß sinni tÝ­. Heimsveldi­ mikla er ekki ˇsigrandi. Og einhvern veginn hefur manninum, sem seti­ hefur Ý HvÝta h˙sinu s.l. ßtta ßr (■ar sem Al Gore ßtti a­ rß­a h˙sum, ef allt hef­i veri­ me­ felldu), tekist a­ sannfŠra almenningsßliti­ vÝtt og breitt um heimsbygg­ina um, a­ lř­veldi­, sem ßtti a­ frelsa heiminn, sÚ or­i­ hŠttulegt sjßlfu sÚr og afganginum af heimsbygg­inni.

A­ drottna yfir heiminum.

Ůa­ sŠtir au­vita­ meira hßttar tÝ­indum, a­ fyrrverandi varaforseti BandarÝkjanna, sem ber persˇnulega ßbyrg­ ß ■vÝ, a­ George W. Bush komst til valda, skuli undir lok valdatÝma Bush senda frß sÚr bˇk, ■ar sem hann lŠtur sÚr ekki nŠgja a­ gagnrřna stefnu Bush (■ˇ n˙ vŠri), heldur gengur svo langt a­ segja, a­ stjˇrnarhŠttir undir Bush brjˇti beinlÝnis Ý bßga vi­ stjˇrnarskrßna Ý veigamiklum atri­um, og a­ sjßlfu lř­rŠ­inu stafi hŠtta af forsetanum og hinni pˇlitÝsku valdstreituvÚl republÝkanaflokksins.

Hin s÷gulega fyrirmynd, a­ mati Gore, er fall rˇmverska lř­veldisins. Ůegar J˙lÝus Sesar rauf bann Senatsins vi­ ■vÝ, a­ yfirma­ur rˇmverska hersins kŠmi inn fyrir borgarm˙ra Rˇmar ľ nema ■vÝ a­eins, a­ hann lÚti af herstjˇrninni ľ innsigla­i hann endalok lř­veldisins. Ůar me­ hvarf ôlř­rŠ­i­ö af yfirbor­i jar­ar nŠstu sautjßn aldirnar e­a svo.

Me­ vi­br÷g­um sÝnum vi­ ßrßsinni ß tvÝburaturnana Ý New York ellefta september, 2001 hefur George W. Bush kerfisbundi­ grafi­ undan bur­arsto­um lř­veldisins (■rÝskiptingu valdsins og opinni ■jˇ­fÚlagsumrŠ­u). Me­ ■vÝ a­ lřsa yfir vi­varandi styrjaldarßstandi hefur forsetinn, sem yfirma­ur heraflans, teki­ sÚr vald langt umfram ■a­, sem stjˇrnarskrßin heimilar. Hann hefur afnumi­ stjˇrnarskrßrvarin mannrÚttindi me­ einu pennastriki. Hann hefur smßm saman innleitt a­fer­ir l÷greglurÝkisins (t.d. fangelsanir ßn dˇms og laga og pyntingar ß strÝ­sf÷ngum, svo fßtt eitt sÚ nefnt) og rÚttlŠtir ■a­ allt me­ nau­syn ■jˇ­ar÷ryggis. Gagnrřnisraddir, hvort heldur er ß ■ingi e­a Ý fj÷lmi­lum, eru miskunnarlaust ■agga­ar ni­ur me­ ßs÷kunum um skort ß ■jˇ­hollustu e­a sakargiftum um a­ ganga erinda ˇvina rÝkisins. Stjˇrnarfari­ einkennist af pˇlitÝsku ofsˇknarbrjßlŠ­i, eins og ß d÷gum Macarthyismans og ß seinustu d÷gum Nixonstjˇrnarinnar. Forsetinn og pˇlitÝskir var­hundar hans sjß ˇvini Ý hverju horni. H÷fu­ßhersla er l÷g­ ß leynd upplřsinga. Skřrslur fßst ekki birtar. PˇlitÝskir var­hundar ritsko­a allar upplřsingar, sem frß stjˇrnarstofnunum koma. M.a.s. vÝsindamenn Ý ■jˇnustu stjˇrnvalda ■urfa a­ ■ola ritsko­un pˇlitÝskra spunameistara. Andr˙mslofti­ Ý stjˇrnkerfinu einkennist af ˇtta, tortryggni og ofsˇknum. Og ■jˇ­fÚlagi­ dregur dßm af ■vÝ. Al Gore lřsir AmerÝku undir stjˇrn Bush sem ôlandi ˇttansö.

En hvernig stendur ß ■vÝ, a­ stjˇrnarandsta­an og fj÷lmi­larnir brug­ust, a.m.k. allt ■ar til republÝkanar misstu ■ingmeirihlutann Ý ■ingkosningunum 2006, og m÷nnum fˇr smßm saman a­ ver­a ljˇst, a­ stefna frjßlshyggjuhaukanna Ý HvÝta h˙sinu og Ý Pentagon haf­i leitt BandarÝkin ˙t Ý hreinar ˇg÷ngur? Gore svarar ■vÝ me­ ■vÝ a­ benda ß, a­ sjßlft ˇnŠmiskerfi lř­rŠ­isins ľ opinskß og gagnrřnin ■jˇ­fÚlagsumrŠ­a me­ almennri ■ßttt÷ku upplřsts almennings - hafi ß undanf÷rnum ßrum veikst svo mj÷g, a­ virku lř­rŠ­i sÚ vart huga­ lÝf a­ ˇbreyttu. Hann segir fullum fetum, a­ ■orri ■ingmanna sÚ svo upptekinn vi­ a­ afla fjßr hjß ˙tger­ara­ilum sÝnum, a­ ■eir hafi ekki tÝma afl÷gu til mikils annars, e­a a­ ■eir sÚu ˇfrjßlsir a­ sko­unum sÝnum.

Andlegt skyndibitafŠ­i.

Hann bendir ß, a­ sjˇnvarpi­ er eini mi­illinn, sem nŠr augum og eyrum almennings Ý Bushlandi (Bushland er meginland AmerÝku og hi­ dj˙pa Su­ur, a­ frßskildum stˇrborgum austur- og vesturstrandarinnar, ■ar sem vitibornir prentmi­lar ■rÝfast enn, ■ˇtt ■eir nßi til fßrra). Ůar Ý landi ver me­aljˇninn fjˇrum og hßlfum klukkutÝma ß degi hverjum fyrir framan sjˇnvarpsskjßinn. Ůa­ eru tveir ■ri­ju hlutar af frÝtÝma hans utan vinnu. Ůessar sjˇnvarpsst÷­var eru Ý eigu og undir stjˇrn ÷rfßrra au­hringa. Sjˇnvarpsefni­, ■ar me­ taldar frÚttir, er vi­ ■a­ mi­a­ a­ afla auglřsingatekna. Ůetta andlega fˇ­ur er svipa­ a­ gŠ­um og skyndabitarusli­, sem selt er ß McDonalds. Umfj÷llun um stjˇrnmßl birtist Ý ■rjßtÝu sek˙ndna auglřsingum, ■ar sem gagnrřnendum Bush er lřst sem gu­leysingjum, ˇ■jˇ­hollum leiksoppum hry­juverkamanna e­a annarra ˇvina rÝkisins. Upplřst umrŠ­a? Gagnrřnin sko­un? Virkt a­hald a­ stjˇrnv÷ldum? - Gleymdu ■vÝ.

١tt kosningavÚl rep˙blÝkana njˇti rausnarlegs stu­nings ôbig oil and big tobaccoö, (les: vÝgb˙na­ar ľ olÝu ľ og orkui­na­arins, ßsamt lyfja- og tryggingarisum), mundi ■a­ eitt ˙t af fyrir sig ekki duga til a­ tryggja ■eim meirihluta. Ůa­ ■arf meira til. Ůa­ ■arf blessun Gu­s. Ůa­ er hi­ ■Úttri­na net ˇtal ■aulskipulag­ra tr˙fÚlaga, sem komu tr˙brˇ­ur sÝnum Ý HvÝta h˙si­. Gu­ er ekki bara amerÝskur ľ hann er rep˙blÝkani. Kristna bandalagi­ a­ baki Bush er andlega skylt samt÷kum ÷fgatr˙fÚlaga Ý ═srael (Likud), og me­al M˙hame­str˙armanna og Hind˙a. Ůegar saman fer tr˙arofstŠki og ■jˇ­remba ľ ■ß er fjandinn laus (afsaki­ or­brag­i­) . Bˇkstafstr˙armenn allra tr˙arbrag­a eiga ■a­ sameiginlegt, a­ ■eir lifa Ý tr˙arvissu, ■ar sem efi um eigi­ ßgŠti og gagnrřnin hugsun um rÚtt og rangt, ß ekkert erindi. ═ slÝku samfÚlagi fŠr ekkert lř­rŠ­i ■rifist. Ůar ■ekkist heldur ekkert umbur­arlyndi gagnvart mannlegum breyskleika. Og engin vir­ing fyrir sko­unum annarra.

Hinir kristnu bo­a krossfer­ (crusade) gegn hinu illa ľ synir M˙hame­s bo­a heilagt strÝ­ ľ Jihad ľ gegn hinum tr˙lausu. SÚr um lÝkir sŠkjast ■eir. Ůetta vandamßl vill vefjast nokku­ fyrir Al Gore. Hann kve­st sjßlfur vera tr˙a­ur og ß ■vÝ bßgt me­ a­ sam■ykkja inng÷ngu Gu­s Ý rep˙blÝkanaflokkinn. Hann reynir ■vÝ a­ skřra hin herfilegu mist÷k frjßlshyggjuhaukanna Ý ═rakstrÝ­inu eing÷ngu me­ vÝsan til hugmyndafrŠ­ilegrar blindu nřfrjßlshyggjunnar. Hann vill helst ekki tr˙a ■vÝ, a­ tr˙arofstŠki­ blindi ■eim sřn. Ůetta er sß kafli bˇkar Gore , sem er sÝst sannfŠrandi. Og svo lengi sem demˇkratar taka ekki upp har­a gagnrřni ß kerfisbundna misnotkun rep˙blÝkana ß tr˙hneig­ og Šttjar­arßst mannskepnunnar, er hŠtt vi­ a­ ■eir standi h÷llum fŠti Ý barßttunni um ôhug og hj÷rtuö sjˇnvarpsglßpenda Ý Bushlandi.

ô┴fram kristmenn, krossmenn...ö

Hry­juverkastrÝ­ Bush og fÚlaga er komi­ ˙t Ý hreinar ˇg÷ngur, hvort heldur er Ý Afganistan e­a ═rak. Blindur stu­ningur Bush vi­ ofstŠkis÷flin Ý ═srael, sem eru a­ ganga af palestÝnsku ■jˇ­inni dau­ri Ý ßsřnd al■jˇ­asamfÚlagsins, er st÷­ugur fleinn Ý holdi e­lilegra samskipta vestrŠnna rÝkja vi­ Arabaheiminn. Stefna Bush Ý utanrÝkismßlum flokkast n˙ or­i­ vÝ­ast hvar undir stˇrslys. Svipa­a s÷gu er a­ segja af heimavÝgst÷­vunum. Ůeir, sem bandarÝskir kjˇsendur fela a­ taka vi­ pˇlitÝsku ■rotab˙i Bushstjˇrnarinnar, eru ekki ÷fundsver­ir af sÝnu hlutskipti. ┴ tveimur kj÷rtÝmabilum hefur Bush vÝsvitandi r˙sta­ fjßrhag rÝkisins og bundi­ svo um hn˙tana, a­ Hillary og Obama ver­a a­ byrja ß ■vÝ a­ hŠkka skatta til a­ endurreisa fjßrhag rÝkisins. KÝnverskir komm˙nistar, sem hafa fjßrmagna­ hallarekstur BandarÝkjanna me­ kaupum ß rÝkisskuldabrÚfum, munu sennilega rß­a meiru um st÷­u dollarans en se­labankastjˇrinn bandarÝski.

┴tta ßra valdaferill Bush hefur ■egar reynst bandarÝsku ■jˇ­inni, og reyndar jar­arb˙um ÷llum, dřrt spaug. Margir vir­ast binda vonir vi­ ■a­, a­ valdaferill Bush sÚ senn ß enda og a­ demˇkr÷tum muni takast a­ bŠta fyrir ßor­in mist÷k og a­ endurreisa ßlit BandarÝkjanna me­ ÷­rum ■jˇ­um. En ■a­ er einmitt Ý ■essum punkti, sem ßdeilurit Al Gore veldur lesandanum mestum vonbrig­um. Ůa­ er satt a­ segja fßtt um fÝna drŠtti, ■egar kemur a­ till÷guger­ um lausnir ß kreppu hins bandarÝska lř­rŠ­is. Bush er ■essi misserin fyrst og fremst a­ gjalda aflei­inga eigin heimsku og mistaka, fremur en a­ demˇkrataflokkurinn, e­a foringjar hans (Hillary, Obama og John Edwards) hafi byggt upp tr˙ver­ugan valkost um frjßlslynda umbˇtastefnu e­a sigursŠlt bandalag andstŠ­inga hinna kristilegu afturhaldsafla Ý BandarÝkjunum. Mun Hillary ■ora a­ ganga Ý berh÷gg vi­ fjßrmßlavald Gy­inga Ý heimafylki hennar Ý New York til ■ess a­ halda aftur af ÷fga÷flunum Ý ═srael Ý ■vÝ skyni, a­ PalestÝnumenn nßi aftur lands- og mannrÚttindum sÝnum? Gleymdu ■vÝ. Mun konan, sem kl˙­ra­i kosningalofor­i Bills Clinton um almannatryggingar handa almenningi Ý BandarÝkjunum, bŠta fyrir ■au mist÷k, nßi h˙n sjßlf h˙sbˇndavaldi Ý HvÝta h˙sinu? Tr˙um ■vÝ varlega.

Eftir stendur svo a­ lokum ein ßleitin spurning fyrir smß■jˇ­, sem enn Ý dag er a­ finna ß listanum yfir bandarÝsk lepprÝki Ý krossfer­inni Ý ═rak; og er enn Ý varnarbandalagi vi­ heimsveldi­: Hversu lengi getur vopnlaus smß■jˇ­, sem ß lÝf sitt og ■jˇ­arhagsmuni undir ■vÝ komi­, a­ al■jˇ­asamfÚlagi­ vir­i l÷g og rÚtt Ý samskiptum ■jˇ­a, haldi­ sig Ý slÝkum fÚlagsskap?

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷f. var sendiherra Ý BandarÝkjunum 1998-2002)

Deila ß Facebook

Skrifa ummŠli

Nafn
Netfang
Skilabo­
Skrß­u inn ■etta or­
Ý ■ennan reit