Greinasafn

2017
 »oktˇber

 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2016
 »desember
 »nˇvember
 »oktˇber
 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT┤S WRONG WITH EUROPE ľ AND WHY DON┤T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

29.4.2007

TIL UMHUGSUNAR FYRIR KJËSENDUR, ┴đUR EN GENGIđ ER Ađ KJÍRBORđINU:T═U ┴STĂđUR TIL Ađ SKIPTA UM VALDHAFA

Kosningar sn˙ast um a­ velja fulltr˙a til a­ fara me­ v÷ld. Valdi­ er vandme­fari­. Ůa­ er sagt, a­ allt vald spilli. Og a­ allsherjarvald spilli algerlega. Valdhafar sem venjast ■vÝ, a­ ■eir sÚu fŠddir til valda og a­ fßtt e­a ekkert geti hrˇfla­ vi­ v÷ldum ■eirra, ganga yfirleitt ß lagi­. Ůa­ bř­ur spillingunni heim.

Eins flokks kerfi er yfirleitt gerspillt, jafnvel ■ˇtt kosningar fari fram til mßlamynda. Ef sami valdahˇpurinn rŠ­ur rÝkisvaldinu, sveitarstjˇrnum og fj÷lmi­lum, og hefur auk ■ess sterk Ýt÷k Ý fjßrmßlalÝfinu, er hŠtt vi­, a­ valdi­ stÝgi honum til h÷fu­s. A­ hann telji sig smßm saman hafinn yfir almennar leikreglur. Og komist upp me­ hva­ sem er.

Til ■ess er lř­rŠ­i­ og rÚttarrÝki­ a­ koma Ý veg fyrir spillingu valdaeinokunar. Hvorki lř­rŠ­i­ nÚ rÚttarrÝki­ er sjßlfgefi­. Hvorugt hefur ßunnist Ý eitt skipti fyrir ÷ll. A­hald a­ valdh÷fum krefst st÷­ugrar ßrvekni kjˇsenda. Ein ßhrifarÝkasta a­fer­in, sem kjˇsendur hafa ß valdi sÝnu, er a­ skipta ˙t valdh÷fum me­ reglulegu millibili. Ůa­ kemur Ý veg fyrir, a­ valdahafarnir umgangist valdi­ sem sjßlfgefi­. Ůa­ dregur ˙r hŠttunni ß misnotkun og spillingu. Vald kjˇsenda ľ fˇlksins ľ felst Ý ■essum rÚtti til a­ breyta um valdhafa me­ reglulegu millibili.

VALDAEINOKUN.

Ůeir sem Štla a­ kjˇsa SjßlfstŠ­isflokkinn Ý vor, Šttu a­ hafa Ý huga, a­ ■ar me­ vilja ■eir framlengja t÷k ■ess valdahˇps ß rÝkisvaldinu Ý tvo ßratugi samfellt. Ůeir sem Štla a­ kjˇsa Framsˇknarflokkinn, eru ■ar me­, vitandi vits, a­ freista ■ess a­ tryggja fßmennum hˇpi me­ sterk Ýt÷k Ý fjßrmßlalÝfi ■jˇ­arinnar, ßframhaldandi t÷k ß rÝkisvaldinu Ý fj÷gur kj÷rtÝmabil samfellt. Kjˇsendum vŠri hollt a­ Ýhuga, a­ ■essir flokkar fara lÝka sameiginlega me­ ÷ll v÷ld Ý h÷fu­borg landsins, ■ˇtt ekki sÚ ■a­ Ý krafti meirihluta atkvŠ­a. ١tt Framsˇknarflokkurinn sÚ nŠrri ■orrinn fylgi Ý h÷fu­borginni, hefur hann fengi­ Ý sinn hlut helminginn af valdakerfi h÷fu­borgarinnar. Vilja kjˇsendur, vitandi vits, framlengja ■essa valdaa­st÷­u?

Kjˇsendum vŠri lÝka hollt a­ hafa Ý huga, a­ allir fj÷lmi­lar landsins, sem mßli skipta, eru undir stjˇrn manna, sem eru handgengnir ■essum valdahˇpum. Er ■a­ hollt lř­rŠ­inu? Er ■a­ vŠnleg lei­ til a­ tryggja valdh÷fum nau­synlegt a­hald? E­a erum vi­, ═slendingar, af einhverjum ßstŠ­um svo vammlaust fˇlk, a­ vi­ ■urfum ekki a­ ˇttast, a­ spilling geti nokkru sinni ■rifist Ý skjˇli valdsins Ý okkar fßmenna ■jˇ­fÚlagi? Tr˙um vi­ ■vÝ? Kemur ■a­ heim og saman vi­ reynslu okkar af stjˇrnarfarinu ß valdatÝma n˙verandi stjˇrnaflokka?
┴­ur en gengi­ ver­ur a­ kj÷rbor­inu ■ann 12. maÝ n.k., er ßstŠ­a til a­ bi­ja kjˇsendur a­ hafa Ý huga a.m.k. tÝu ßstŠ­ur fyrir ■vÝ a­ skynsamlegt geti veri­, Ý nafni vanda­rar stjˇrnsřslu og lř­rŠ­islegra stjˇrnarhßtta, a­ skipta um valdhafa.
  1. PˇlitÝskar embŠttaveitingar.
    ═ rÚttarrÝki eiga allir a­ vera jafnir fyrir l÷gunum. RÝki­ er stŠrsti vinnu-veitandi ■jˇ­arinnar og hefur ■anist ˙t ß valdatÝma stjˇrnarflokkanna. (┌r 32% Ý tŠp 42% af ■jˇ­arframlei­slu ß tˇlf ßrum). Prˇfessor vi­ H═ hefur komist a­ ■eirri ni­urst÷­u, a­ 44% af umsŠkjendum um st÷rf ß vegum rß­uneyta og rÝkisstofnana sÚu veitt ß pˇlitÝskum forsendum. Ef unnt er a­ fŠra s÷nnur ß pˇlitÝskar embŠttaveitingar Ý 44% tilvika, er ˇhŠtt a­ fullyr­a, a­ hlutfalli­ er Ý reynd mun hŠrra. Fyrrverandi utanrÝkisrß­herra, sem gengdi embŠtti Ý r˙mt ßr, nota­i tŠkifŠri­ og ŠvirÚ­ ellefu sendiherra ß kostna­ skattgrei­enda. ═ flestum tilvikum var um a­ rŠ­a umbun fyrir pˇlitÝska hjßlparkokka. UmrŠddur rß­herra var forma­ur flokks, sem a­ nafninu til ■ykist berjast gegn ˙t■enslu rÝkisbßknsins. Vilja kjˇsendur kvitta fyrir me­ ■vÝ a­ framlengja veitingavald Flokksins, bŠ­i hjß rÝki og borg?

  2. PˇlitÝskt gerrŠ­i.
    Formenn stjˇrnarflokkanna tˇku sÚr vald til a­ leyfa BandarÝkjastjˇrn a­ setja ═sland ß lista yfir ■Šr ■jˇ­ir, sem studdu l÷glausa og si­lausa innrßs BandarÝkjamanna Ý ═rak. Ůar me­ ger­u ■eir alla ■jˇ­ina samßbyrga fyrir gengdarlausu blˇ­ba­i, sem hefur kosta­ hundru­ ■˙sunda lÝfi­ og gert milljˇnir landflˇtta.YfirgnŠfandi meirihluti ■jˇ­arinnar var og er ˇsßttur vi­ ■etta gerrŠ­i. Enginn stjˇrnali­a, sem bera ■ˇ sameiginlega ßbyrg­ ß ■essum svartasta smßnarbletti Ý s÷gu Ýslensku ■jˇ­arinnar, hefur sÚ­ ßstŠ­u til ■ess a­ bi­jast afs÷kunar. Vilja kjˇsendur taka ß sig s÷kina me­ ■vÝ a­ framlengja v÷ld ■essara flokka?

  3. PˇlitÝskar m˙tur.
    Fyrir kosningar ßri­ 2003 sag­i ■ßverandi forsŠtisrß­herra Ý sjˇnvarpsvi­tali, a­ forsvarsmenn einnar ÷flugustu vi­skiptasamsteypu ■jˇ­arinnar hef­u reynt a­ m˙ta sÚr. Heimildarma­urinn var fyrrverandi a­sto­arma­ur rß­herrans og upphŠ­in var s÷g­ vera 300 milljˇnir. Ůar sem grundvallarreglur rÚttarrÝkis eru Ý hei­ri haf­ar, hef­i ■egar Ý sta­ veri­ efnt til rannsˇknar ß vegum ßkŠruvaldsins til ■ess a­ lei­a hi­ sanna Ý ljˇs. RÝkissaksˇknari hefur sjßlfstŠ­ar heimildir til slÝkrar rannsˇknar og hefur beitt ■eim af minna tilefni. ┴ ═slandi var hins vegar ekkert a­hafst af hßlfu ßkŠruvaldsins. Mßli­ er enn ■ann dag Ý dag ˇupplřst. Ůa­ hefur dregi­ langan slˇ­a ß eftir sÚr og grafi­ undan tr˙ manna ß rÚttarfari Ý landinu. Svona nokku­ gerist bara Ý bananalř­veldum. Viljum vi­, a­ s˙ nafngift ver­i me­ r÷kum heimfŠr­ upp ß ═sland?

  4. EinkavŠ­ing eftir helmingaskiptareglum.
    Meirihluti ■jˇ­arinnar haf­i ekkert a­ athuga vi­ ■ß ßkv÷r­un rÝkisstjˇrnarinnar a­ selja rÝkisbankana. En ■a­ tˇk stjˇrnarflokkana nŠstum ■vÝ tv÷ kj÷rtÝmabil a­ nß samkomulagi innbyr­is um ■a­, hverjir skyldu fß a­ njˇta ■eirra forrÚttinda a­ fß a­ kaupa ľ og ß afslßttarkj÷rum. Ni­ursta­an var­ s˙, a­ ■eir beittu helmingaskiptareglunni, sem ■eir hafa stu­st vi­ ßratugum saman, til a­ skipta fjßrhagslegum hlunnindum milli sÝn ß pˇlitÝskum ßhrifasvŠ­um. A­fer­afrŠ­in var meira Ý stÝl vi­ einkavŠ­ingu YeltsÝns, hins r˙ssneska, ß ■rotab˙i sovÚtkomm˙nismans, sem leiddi til ■ess, a­ svokalla­ir ˇligarkar s÷lsu­u undir sig ■jˇ­arau­inn. Nřir valdhafar Šttu a­ efna til hlutlŠgrar og faglegrar rannsˇknar ß ÷llu einkavŠ­ingarfelinu, ■ˇtt ekki vŠri nema til a­ endurreisa traust almennings ß stjˇrnsřslunni.

  5. Ůjˇ­areign ß au­lindum.
    Ůrßtt fyrir ßkvŠ­i laga um, a­ fiskimi­in Ý l÷gs÷gu ═slands sÚu ■jˇ­areign, og a­ tÝmabundin ˙thlutun vei­iheimilda (nřtingarrÚttur) myndi ekki l÷gvarinn eignarÚtt, ganga vei­iheimildir kaupum og s÷lum og standa undir ve­setningum bankakerfisins, eins og um einkaeignarrÚtt sÚ a­ rŠ­a. Stjˇrnarflokkarnir hafa vanefnt fyrirheit Ý stjˇrnarsßttmßla um a­ festa ■jˇ­areign fiskimi­anna Ý stjˇrnarskrß. Eftir stendur, Ý reynd, a­ eigandi au­lindarinnar nřtur ekki ar­s af hinum framselda nřtingarrÚtti. Allt er ■etta kerfi Ý blˇra vi­ jafnrŠ­isreglu stjˇrnarskrßrinnar og stenst ekki til framb˙­ar. Ůa­ er kominn tÝmi til a­ taka ß ■essu mßli.
    Orkufor­ab˙r ■jˇ­arinnar Ý vatnsf÷llum og jar­varma er ÷nnur au­lind, sem fyrirsjßanlega mun hŠkka Ý ver­i Ý nßinni framtÝ­, ■egar tÝmabil jar­efnaeldsneytis er a­ lÝ­a undir lok. Nřting ■essara orkulinda er mßl, sem var­ar ■jˇ­ina alla. NřtingarrÚttur ■essara sameiginlegu au­linda ■jˇ­arinnar mß ■vÝ ekki fŠrast ß hendur einstakra orkuvinnslufyrirtŠkja e­a sveitarfÚlaga. S˙ stefna, sem mˇtu­ ver­ur um nřtingu sameiginlegra au­linda ■jˇ­arinnar til lands og sjßvar ß nŠsta kj÷rtÝmabilil, var­ar sameiginlega hagsmuni ■jˇ­arinnar allrar. Ůarna munu takast ß andstŠ­ sjˇnarmi­: Annars vegar ■eirra sem vilja ■jˇ­areign ß au­lindum, og hins vegar hinna, sem vilja afhenda au­lindinrar einkaa­ilum til eignar. Um ■etta ß a­ kjˇsa Ý ■essum kosningum.

  6. Evrˇpusambandsa­ild ß dagskrß.
    Um ■a­ er ekki lengur deilt, a­ stjˇrnarflokkunum hafa veri­ mislag­ar hendur var­andi hagstjˇrnina. Ni­ursta­an er s˙, a­ rÝkisstjˇrnin hefur kollvarpa­ st÷­ugleikanum, sem er forsendan fyrir afkomu÷ryggi fˇlks og fyrirtŠkja. Peningamßlastefnan er Ý gj÷rgŠslu og spß­ er halla ß rÝkisb˙skapnum ■egar ß nŠsta ßri. . Ver­bˇlga, umfram yfirlřst markmi­ Se­labankans, hefur hŠkka­ h÷fu­stˇl skulda heimilanna um hßlfa til heila milljˇn ß ßri og ■ar me­ eytt kaupmßttarßvinningi gˇ­Šrisins, hjß ■eim, sem skuldsettastir eru.
    Hagstjˇrnarvandi nŠsta kj÷rtÝmabils ver­ur fyrst og fremst Ý ■vÝ fˇlginn a­ endurreisa st÷­ugleikann. Til ■ess ver­ur a­ gŠta a­halds Ý ˙tgj÷ldum rÝkis og sveitarfÚlaga, og ■eirra a­ila, sem stefna a­ nřjum stˇri­juframkvŠmdum ß grundvelli ˙ts÷luver­s ß raforku. ┴rangursrÝkasta lei­in til a­ endurreisa st÷­ugleikann og festa hann Ý sessi vŠri s˙ a­ stefna a­ Evrˇpusambandsa­ild me­ uppt÷ku evru. SlÝk ßkv÷r­un mundi veita stjˇrnv÷ldum ■a­ a­hald, sem ■arf til a­ lŠkka vexti, ver­bˇlgu og vi­skiptahalla og ■ar me­ skapa st÷­ugleika Ý efnahagsumhverfinu til framb˙­ar. Ůa­ er ekki seinna vŠnna, a­ kjˇsendur taki mi­ af ■essari framtÝ­arsřn, ■egar ■eir ganga a­ kj÷rbor­inu n˙ Ý maÝ.

  7. Endurreisn velfer­arrÝkisins.
    ┴ tˇlf ßra stjˇrnartÝma SjßlfstŠ­is- og Framsˇknarflokks hafa myndast alvarlegir brestir Ý Ýslenska velfer­arkerfinu og ˇj÷fnu­ur hefur fari­ jafnt og ■Útt vaxandi. ═sland er eina landi­ innan OECD, ■ar sem skattakerfi­ hefur ■au ßhrif a­ auka ß ˇj÷fnu­ Ý tekjuskiptingunni. MeginßstŠ­urnar eru tvŠr: Skattfrelsism÷rk hafa ekki fylgt launa■rˇun, me­ ■eim aflei­ingum a­ skattbyr­i lßg- og mi­lungstekjuhˇpa hefur ■yngst, en lÚst a­ sama skapi hjß ■eim tekjuhŠstu. Hin ßstŠ­an er s˙, a­ ■rßtt fyrir gˇ­Šri­ hafa stjˇrnarflokkarnir vanrŠkt a­ endursko­a samspil almannatrygginga, lÝfeyrisgrei­slna og skattakerfis. Aflei­ingarnar eru ■Šr a­ rÝkissjˇ­ur tekur til baka, Ý formi sker­inga og skatta, brˇ­urpartinn af ■eim grei­slum, sem eiga a­ standa undir afkomu÷ryggi ■eirra, sem verst eru settir me­al aldra­ra og ÷ryrkja. RÝkissjˇ­ur er Ý reynd stŠrsti lÝfeyris■eginn. Kerfi­ er fari­ a­ refsa ■eim, sem ■a­ ß a­ ■jˇna. Ůa­ letur bŠ­i til sparna­ar og vinnu. Ůetta kallar ß heildarendursko­un ß grundvallar■ßttum velfer­ar■jˇnustunnar. Ůeim sem bera ßbyrg­ ß ■essum vanrŠkslusyndum Ý gˇ­Šrinu er ekki treystandi til a­ vinna ■a­ verk.

  8. ôGj÷r rÚtt ľ ■ol ei ˇrÚtt.ö
    L÷gbo­inn skyldusparna­ur Ý formi lÝfeyrissjˇ­si­gjalda, ver­trygging lÝfeyrissjˇ­anna og ßv÷xtun h÷fu­stˇls ■eirra ß a­ vera einn helsti styrkur Ýslenska hagkerfisins og trygging fyrir traustri afkomu vaxandi hˇps aldra­ra Ý ■jˇ­fÚlaginu. Vaxandi hluti af ˙tgrei­slum lÝfeyrissjˇ­a til aldra­ra er Ý reynd ßv÷xtun af fjßrfestingum, ■.e. fjßrmagnstekjur. Samt eru ■essar grei­slur skattlag­ar a­ fullu sem launatekjur ß sama tÝma og au­menn, sem hafa megini­ af tekjum sÝnum Ý formi fjßrmagnstekna, grei­a a­eins 10% fjßrmagnstekjuskatt. Ůetta er ˇrÚttlŠti. Margf÷ldun ß skrß­um einkahlutafÚl÷gum Ý skatthagrŠ­ingaskyni og s˙ sa­reynd, a­ fjßrmagnstekjuskattur rennur ekki til sveitafÚlaga, ■ř­ir, a­ hinir efnamestu grei­a ekkert fyrir ■jˇnustu sveitafÚlaga, ekki einu sinni fyrir skˇlag÷ngu barna sinna. Ůetta er ranglŠti, sem ßtti fyrir l÷ngu a­ vera b˙i­ a­ lei­rÚtta.

  9. Gegn ˙t■enslu rÝkisbßknsins.
    Ůrßtt fyrir yfirlřsta stefnu SjßlfstŠ­isflokksins um a­ halda aftur af ˙t■enslu rÝkisbßknsins hefur ■a­ ■anist ˙t Ý stjˇrnartÝ­ flokksins sem aldrei fyrr. Ůrßtt fyrir skattalŠkkanir, einkum Ý ■ßgu hinna efnameiri, hefur rÝkissjˇ­ur ■anist ˙t Ý ■enslunni. BŠtt afkoma rÝkissjˇ­s stafar ■vÝ mi­ur ekki af ˙tgjaldaa­haldi heldur af ■enslu, vi­skiptahalla og s÷lu rÝkiseigna. Takist a­ koma aftur ß st÷­ugleika og jafnvŠgi, blasir vi­ kerfislŠgur halli ß rÝkissjˇ­i strax ß nŠsta ßri. Ůetta er afleit fjßrmßlastjˇrn, sem ver­skuldar ekki traust. Ef komast ß hjß hŠkkun skatta ß nŠsta kj÷rtÝmabili, ver­ur a­ taka ˙tgjalda■enslu rÝkissjˇ­s til rŠkilegrar endursko­unar, ekki sÝst a­ ■vÝ er var­ar sjßlfvirk ˙tgj÷ld hins ˙relta landb˙na­arkerfis og annarra ˙tgjalda■ßtta, sem endurspegla velfer­arkerfi fyrirtŠkjanna. Hvorki SjßlfstŠ­isflokknum nÚ Framsˇkn er treystandi til ■essa verks.

  10. Stjˇrnmßl og eiginhagsmunapot.
    Ůa­ hefur ekki gerst ß­ur Ý stjˇrnmßlas÷gu lř­veldisins, a­ forystumenn Ý stjˇrnmßlum hafi beinlÝnis au­gast af stjˇrnmßla■ßttt÷ku sinni. ┴ stjˇrnartÝma Framsˇknarflokksins s.l. 12 ßr eru ■ess dŠmi, a­ fyrrverandi forystumenn flokksins og skjˇlstŠ­ingar hans Ý fjßrmßlaheiminum hafi au­gast persˇnulega vegna stjˇrnvaldsa­ger­a, sem ■eir hafa sta­i­ fyrir e­a haft ßhrif ß. Ůa­ er alvarlegt mßl fyrir lř­rŠ­i­ Ý landinu, ■egar stjˇrnmßlaflokkar eru or­nir eins konar eignarhaldsfÚl÷g um grÝ­arlega fjßrhagslega hagsmuni forystumanna og skjˇlstŠ­inga ■eirra. Vilja kjˇsendur meira af svo gˇ­u? Eru kjˇsendur tilb˙nir a­ taka ■vÝ, a­ ┴rni Johnsen ver­i nŠsti forma­ur Fjßrlaganefndar?

═ upphafi ■essarar greinar voru kjˇsendur vara­ir vi­ ■vÝ a­ framlengja forrŠ­i s÷mu fßmennu valdahˇpanna Ý innsta hring SjßlfstŠ­is- og Framsˇknarflokks Ý 20 og 16 ßr fyrir hvorn um sig. ┴ ■a­ var bent, a­ ■essir s÷mu flokkar skipta me­ sÚr v÷ldum Ý h÷fu­borginni ß yfirstandandi kj÷rtÝmabili . Einnig var ß ■a­ bent, a­ ■eir einstaklingar, sem rß­a ßhrifamestu fj÷lmi­lum ■jˇ­arinnar, eru flestir hverjir Ý nßnum tengslum vi­ forystu stjˇrnarflokkanna, og a­ eigendur fj÷lmi­lanna eiga miki­ undir ßkv÷r­unum ■eirra komi­.

┴­ur en kjˇsendur ganga a­ kj÷rbor­inu ■ann 12. maÝ n.k., Šttu ■eir a­ Ýhuga alvarlega, hvort ■eir eru sßttir vi­ ■essa pˇlitÝsku og fjßrhagslegu valdaeinokun, sem vi­ blasir Ý ■jˇ­fÚlaginu. Hafa kjˇsendur virkilega af ■vÝ engar ßhyggjur, a­ vi­varandi valdaeinokun s÷mu fßmennishˇpanna, sem hÚr hefur veri­ lřst, bjˇ­i ekki heim spillingu, misbeitingu og mismunun? Vilja ■eir taka ßhŠttuna af ˇbreyttu ßstandi? E­a er kominn tÝmi til a­ beita hinu lř­rŠ­islega valdi ˇbreyttra kjˇsenda og skipta ˙t valdh÷fum ˙t frß nau­syn a­halds og virks lř­rŠ­is - Ý ■ßgu almannahagsmuna?

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷f. var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-96)

Deila ß Facebook

Skrifa ummŠli

Nafn
Netfang
Skilabo­
Skrß­u inn ■etta or­
Ý ■ennan reit