Greinasafn

2017
 »oktˇber

 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2016
 »desember
 »nˇvember
 »oktˇber
 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT┤S WRONG WITH EUROPE ľ AND WHY DON┤T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

23.4.2007

ER SJ┴LFSTĂđISFLOKKNUM TREYSTANDI FYRiR HAGSTJËRNINNI

═ Silfri Egils s.l. sunnudag 22. aprÝl lřsti Agnes Bragadˇttir, stj÷rnubla­ama­ur Morgunbla­sins,
■vÝ yfir, a­ hana hryllti vi­ tilhugsuninni um vinstristjˇrn eftir kosningarnar 12. maÝ. A­ baki ■essum ummŠlum
Agnesar břr tr˙lega hin lÝfseiga go­s÷gn um, a­ SjßlfstŠ­isflokknum sÚ einum treystandi fyrir hagstjˇrninni. En er ■a­ svo? Hver er dˇmur sta­reyndanna?

ôEES-samningurinn breytti ÷llu.ö

Eftir a­ ßhrifa EES- samningsins tˇk a­ gŠta upp ˙r 1994 hefur rÝkt nŠr samfellt gˇ­Šri ß ═slandi, ■ˇtt slegi­ hafi Ý bakseglin um og upp ˙r aldamˇtunum. EES-samningurinn meira en hundra­falda­i hinn ÷rsmßa Ýslenska heimamarka­, innleiddi evrˇpskar samkeppnisreglur, greiddi fyrir stˇrauknum vi­skiptum og skapa­i tŠkifŠri til nřrra fjßrfestinga. Ůar me­ hˇfst nřtt framfaraskei­ ß ═slandi. ═ vi­tali vi­ Vi­skiptabla­i­ segir Einar Sveinsson, forma­ur bankastjˇrnar Glitnis: EES-samningurinn breytti ÷llu.

EES-samningurinn var a­ ■vÝ er var­ar efni og inntak fullfrßgenginn Ý tÝ­ vinstri
stjˇrnar SteingrÝms Hermannssonar og ˇrj˙fanlega tengdur nafni fv. formanns Al■ř­uflokksins, sem střr­i samningsger­inni frß upphafi til enda fyrir ═slands h÷nd. Al■ř­uflokkurinn var eini flokkurinn, sem studdi EES-samninginn heill og ˇskiptur. SjßlfstŠ­isflokkurinn var ß mˇti samningnum, ■egar hann var Ý stjˇrnarandst÷­u, en skipti um sko­un eftir kosningar 1991. Samningurinn var mj÷g umdeildur Ý kosningunum 1991. SjßlfstŠ­isflokkurinn for­a­ist a­ lßta brjˇta ß sÚr me­ stu­ningi vi­ samninginn. Eftir a­ Al■ř­uflokkurinn ger­i stu­ning vi­ EES-samninginn a­ skilyr­i vi­ myndun Vi­eyjarstjˇrnarinnar 1991, greiddu flestir ■ingmenn SjßlfstŠ­isflokksins atkvŠ­i me­ samningnum, ■ˇtt řmsir ßhrifamenn Ý flokknum vŠru ß mˇti.

Heimilin borga fyrir hagstjˇrnarmist÷kin.

┴ri­ 2001 tˇk Se­labanki ═slands upp ■ß stefnu a­ hafa fljˇtandi gengi me­ yfirlřstu markmi­i um lßga ver­bˇlgu. Eftir ■a­ var fyrirsjßanlegt, a­ meira mundi reyna ß rÝkisfjßrmßlin og efnahagsstefnu stjˇrnvalda, til ■ess a­ vi­halda st÷­ugleika. ┴ s.l. kj÷rtÝmabili, sem lřkur 12. maÝ n.k., er ■a­ samdˇma ßlit allra dˇmbŠrra a­ila, a­ hagstjˇrn rÝkisstjˇrnar SjßlfstŠ­isflokksins hafi brug­ist.

MeginßstŠ­an var ekki Kßrahnj˙kavirkjun og ßlveri­ eystra, ■ˇtt ■essar lßnsfjßrm÷gnu­u stˇrframkvŠmdir spenntu bogann til hins řtrasta. Innstreymi erlends lßnsfjßr ß sama tÝma til a­ fjßrmagna h˙snŠ­Ýslßnamarka­inn a­ frumkvŠ­i rÝkisstjˇrnarinnar sjßlfrar og me­ atbeina bankanna kollvarpa­i st÷­ugleikanum. ═ upphafi styrktist gengi krˇnunnar vi­ ■etta, sem kynti undir einkaneyslu og vi­skiptahalla, sem hefur slegi­ heimsmet Ý tÝ­ frßfarandi rÝkisstjˇrnar. Me­fylgjandi skuldsetning ■jˇ­arb˙sins ľ og Ýslensk heimili eru n˙ or­in hin skuldugustu Ý heimi ľ veikti traust ß gjaldmi­linum og hleypti af sta­ ver­bˇlgu÷ldu, sem enn er ekki sÚ­ fyrir endann ß. ═ 55 mßnu­i af 72 hefur ver­bˇlgan veri­ langt yfir yfirlřstum markmi­um Se­labankans. Skortur ß a­haldi Ý rÝkisrekstri, sem keyrt hefur um ■verbak Ý a­draganda kosninganna, vinnur gegn peningamßlastefnunni og řtir undir ver­bˇlguna. Vinstri h÷ndin veit ekki, hva­ s˙ hŠgri gerir. Hagstjˇrnin, sem ß a­ sn˙ast um ■a­ a­ koma ß og vi­halda st÷­ugleika, hefur brug­ist.

Uppi Ý Se­labanka situr fyrrverandi forsŠtisrß­herra, DavÝ­ Oddsson, og reynir af veikum bur­um a­ sl÷kkva ■ß elda, sem hann kveikti Ý forsŠtisrß­herratÝ­ sinni. Me­ ■vÝ a­ slß OECD met Ý vaxtahŠkkunum hjß bankakerfinu, telur hann sig vera a­ slß ß ver­bˇlguna. En ■ar sem skuldir heimilanna eru a­ stŠrstum hluta Ý ver­trygg­um langtÝmalßnum ß f÷stum v÷xtum hafa ■essir okurvextir lÝtil ßhrif til ■ess a­ slß ß lßnsfjßreftirspurn. En ver­bˇlgureikningurinn, sem bŠtist vi­ h÷fu­stˇl lßnanna Ý gegnum ver­trygginguna, hefur auki­ ˙tgj÷ld hinnar skuldugu fj÷lskyldu um hßlfa milljˇn ß ßri nŠstu ßratugina.

HŠttußstand framundan.

Vegna ˇst÷­ugleika krˇnunnar hafa fyrirtŠkin Ý landinu or­i­ a­ b˙a vi­ meira en 40% sveiflu Ý helstu raunstŠr­um sÝnum, eins og tekjum, gj÷ldum og grei­slubyr­i af lßnum. Forstjˇri Marels segir, a­ engar fjßrfestingar geti risi­ undir meira en 20% ßv÷xtunarkr÷fu, eins og vaxtastigi­ ß ═slandi ˙theimtir. FyrirtŠkin hafa ■vÝ Ý vaxandi mŠli ney­st til a­ for­a sÚr undan hagstjˇrnarmist÷kum stjˇrnvalda me­ ■vÝ a­ taka upp evru. Einstaklingar, ■eir sem ■a­ geta, reyna a­ fylgja fordŠmi ■eirra. ═slenska krˇnan er ■vÝ ekki lengur nothŠfur gjaldmi­ill Ý alv÷ru vi­skiptum. Forystuli­ atvinnulÝfsins hefur a­ undanf÷rnu glata­ trausti ß efnahagsstefnu rÝkisstjˇrnarinnar og er Ý vaxandi mŠli fylgjandi inng÷ngu Ý Evrˇpusambandi­ og uppt÷ku evru til a­ tryggja ■ann lßgmarksst÷­ugleika, sem ■eim er lÝfsnau­syn. Ůetta er enn ein vantraustsyfirlřsingin ß stjˇrnarstefnuna frß mßttarstˇlpum atvinnulÝfsins.

Stjˇrnarflokkarnir segja, a­ Evrˇpusambandsa­ild sÚ ekki ß dagskrß. Veruleikinn hefur hins vegar gengisfellt ■ß stefnuyfirlřsingu. Markmi­slřsingin ein og sÚr um inng÷ngu Ý Evrˇpusambandi­ getur veitt stjˇrnv÷ldum a­hald Ý a­ nß ni­ur v÷xtum, ver­bˇlgu og vi­skiptahalla, eins og nau­synlegt er til a­ uppfylla sett skilyr­i um inng÷ngu. Ůannig er stefna rÝkisstjˇrnarinnar Ý efnahagsmßlum ˙t ˙r ÷llu korti mi­a­ vi­ ■ann veruleika, sem vi­ blasir.

A­standendur Vi­skiptabla­isins og lei­arah÷fundar ■ess og fyrrverandi forma­ur SjßlfstŠ­isflokksins, Ůorsteinn Pßlsson, ritstjˇri FrÚttabla­sins, eru smßm saman a­ geraa sÚr ■etta ljˇst. Framundan eru hŠttumerki. Vaxtamunurinn milli ═slands og evrusvŠ­isins er or­inn um 11%. Ůessi mikli vaxtamunur hefur a­ undanf÷rnu freista­ erlendra fjßrfesta, ■annig a­ hundru­ milljar­a hafa streymt inn Ý hagkerfi­ (svok÷llu­ j÷klabrÚf) Ý von um skjˇtfenginn grˇ­a. Ůetta heldur uppi gengi krˇnunnar, sem aftur vi­heldur vi­skiptahallanum. Ůar me­ er boginn spenntur til gengisfalls sÝ­ar me­ aukinni ver­bˇlgu. S­elabankinn er kominn Ý ■vinga­a st÷­u: Nau­synleg vaxtalŠkkun sendir ekki einasta r÷ng skilabo­ ˙t ß marka­inn og getur leitt til ■ess, a­ hinir erlendur spek˙lantar kippi fyrirvaralaust a­ sÚr hendinni og knři okkar yfirspennta hagkerfi Ý brotlendingu. Vi­ ■etta bŠtist, a­ vegna a­haldsleysis Ý rÝkis˙tgj÷ldum, ver­ur fyrirsjßanlega halli ß rÝkissjˇ­i strax ßr­ 2008, ef eitthva­ tekst a­ draga ˙r ■enslu og vi­skiptahalla. Ůa­ er ■vÝ engin innistŠ­a fyrir ÷llum stˇru kosningaßvÝsununum, sem rß­herrarnir dreifa ˙t og su­ur Ý kosningabarßttunni af fullkomnu ßbyrg­arleysi.

Flokkar me­ fortÝ­.

═ upphafi var spurt: Er SjßlfstŠ­isflokknum treystandi fyrir hagstjˇrninni? ┴ grundvelli ■eirra sta­reynda, sem hÚr hafa veri­ raktar um reynsluna af hagstjˇrn hans ß s.l. kj÷rtÝmabili, er svari­ skřrt: Nei ľ SjßlfstŠ­isflokkurinn hefur ekki reynst traustsins ver­ur var­andi ßbyrga efnahagsstefnu og trausta hagstjˇrn. Hann fŠr ■vÝ falleinkunn. Ůetta Štti ekki a­ koma neinum ß ˇvart, sem ■ekkir reynsluna af langri stjˇrnarsetu SjßlfstŠ­isflokksins ß lř­veldistÝmanum. SjßlfstŠ­isflokkurinn hefur seti­ meira og minna samfellt Ý rÝkisstjˇrnum allt frß upphafi seinni heimstyrjaldar til dagsins Ý dag. Lengst af ß ■essu tÝmabili keppti hann um v÷ldin vi­ Framsˇknarflokkinn, og saman stjˇrnu­u ■eir samkvŠmt svokalla­ri helmingaskiptareglu. Bß­ir flokkarnir voru rÝkisforsjßrflokkar, sem notu­u rÝkisvaldi­ til a­ ˙tdeila yfirrß­asvŠ­um og ÷­rum hlunnindum til fyrirtŠkja me­ vŠnum skammti af pˇlitÝskri spillingu. Bß­ir hafa flokkarnir sta­i­ dyggan v÷r­ um rÝkisreki­ landb˙na­arkerfi ß kostna­ skattgrei­enda og neytenda, sem borga fyrir ■a­ me­ tv÷falt hŠrri rÝkisstyrkjum en tÝ­kast Ý Evrˇpusambandinu og hŠsta matarver­i Ý heimi.

Jafna­armenn Ý forystuhlutverki.

Stˇru frßvikin frß ■essari fortÝ­arhagstjˇrn eru eftirfarandi: Vi­reisnartÝmabili­ (1959-71) og kerfisbreytingarnar, sem ur­u Ý tÝ­ vinstristjˇrnar SteingrÝms Hermannssonar (1988-91) og Ý tÝ­ Vi­eyjarstjˇrnarinnar (1991-95) og fyrir tilverkna­ EES-samningsins sÝ­an. Ůa­ sem er sameiginlegt me­ ■essum umbˇtatÝmabilum er eitt: Ůß voru jafna­armenn Ý rÝkisstjˇrn og beittu sÚr sem frumkv÷­lar fyrir kerfisbreytingum ß hagkerfi og hagstjˇrn Ý ■ß ßtt a­ losa um fj÷tra rÝkisforsjßr og stu­la a­ auknu frelsi Ý vi­skiptum. Ůetta ger­ist ß vi­reisnarßrunum undir forystu Gylfa Ů. GÝslasonar, formanns Al■ř­uflokksins. Vi­reisnarstjˇrnin batt endi ß rÝkisreki­ millifŠrslu- og sk÷mmtunarkerfi fyrri tÝ­ar. H˙n skrß­i gengi­ rÚtt og jˇk innflutningsfrelsi. ═ tÝ­ vinstristjˇrnar SteingrÝms Hermannssonar nß­ist ver­bˇlgan Ý fyrsta sinn ni­ur Ý eins stafs t÷lu. ═ nßnu samstarfi vi­ a­ila vinnumarka­arins um ■jˇ­arsßtt um st÷­ugleika. Fyrstu skrefin voru stigin Ý ßtt til einkavŠ­ingar bankanna. Frelsi Ý vi­skiptum og fjßrmagnsflutningum var auki­, og ˙tflutningsabŠtur landb˙na­arafur­a voru afnumdar. Ůa­ sem mun halda nafni Vi­eyjarstjˇrnarinnar ß loft er, a­ h˙n trygg­i EES-samningnum meirihluta ß Al■ingi og lag­i ■annig grundv÷llinn a­ ■vÝ framfaraskei­i, sem enn stendur.

Ůessi saga sřnir okkur, a­ ■egar ß hefur reynt og ■urfti a­ losa um fj÷tra rÝkisforsjßr og flokksrŠ­is og innlei­a marka­sb˙skap undir almennum leikreglum og frÝverslun Ý utanrÝkisvi­skiptum, hefur frumkvŠ­i­ Švinlega komi­ frß jafna­arm÷nnum. ١tt SjßlfstŠ­isflokkurinn sÚ stˇr og fyrirfer­armikill Ý flˇru Ýslenska flokkakerfisins, hefur hann aldrei nřtt bur­i sÝna fyrir hinum stˇru umbˇtamßlum, sem hafa skipt sk÷pum um n˙tÝmalega stjˇrnarhŠtti ß ═slandi. Ůa­ forystuhlutvberk hefur veri­ Ý h÷ndum jafna­armanna. En me­ atbeina SjßlfstŠ­isflokksins, ■ˇ alltaf fyrir utan hin helgu vÚ landb˙na­arkerfisins, sem helmingaskiptaflokkarnir hafa sta­i­ tr˙an v÷r­ um.

N˙ er kominn tÝmi til a­ gera atrennu a­ ■ri­ju stˇru umbˇtatilrauninni til a­ festa Ý sessi ■ann ßrangur, sem nß­st hefur og tryggja ■ann st÷­ugleika Ý efnahagsumhverfinu, sem er forsenda framfara til framb˙­ar. Og ■ß er spurningin: ═ ljˇsi li­innar s÷gu og a­ fenginni reynslu ľ hverjum er best treystandi til a­ vÝsa veginn ß ■eirri lei­?

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷f. var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-1996)

Deila ß Facebook

Skrifa ummŠli

Nafn
Netfang
Skilabo­
Skrß­u inn ■etta or­
Ý ■ennan reit