Greinasafn

2017
 »október

 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

24.11.2008

BER ENGINN PÓLITĶSKA ĮBYRGŠ?

Sjįlfstęšisflokkurinn hefur veriš rįšandi afl ķ stjórnmįlum į Ķslandi į lżšveldistķmanum. Sķšastlišin sautjįn įr hefur flokkurinn fariš meš allt ķ senn forsętisrįšuneytiš, fjįrmįlarįšuneytiš og stjórn Sešlabankans(ķ persónum tvegga fyrrverandi borgarstjóra Reykjavķkur). Žar meš ber Sjįlfstęšisflokkurinn óumdeilanlega höfušį byrgš į žeirri efnahagsstefnu, sem nś hefur bešiš algert skipbrot.

Žegar minnt er į žessa stašreynd bregst formašur Sjįlfstęšisflokksins og nśverandi forsętisrįšherra viš meš žvķ aš segja aš žaš megi ekki perónugera vandann. Mešan allt lék ķ lyndi og góšęriš rķkti (žótt žaš vęri aš vķsu mestan part tekiš aš lįni) žótti sjįlfsagt aš persónugera dżršina ķ persónu Davķšs Oddssonar, forsętisrįšherra (1991-2004). En nś žegar spilaborgin er hrunin og žjóšarbśiš er ein rjśkandi rśst er bannaš aš persónugera vandann. Žį er ekkert Davķš aš kenna, hvorki sem forsętisrįšherra né Sešlabankastjóra. Žašan af sķšur žykir kurteislegt aš persónugera vandann ķ persónu varaformanns flokksins og fjįrmįlarįšherra (1998-2006). Umręšan veršur samkvęmt žessu aš fara fram undir nafnleynd.

Hinn aldni hagspekingur Višreisnar, Jónas H. Haraldz, hefur vakiš athygli į žvķ aš allt frį žvķ aš žįverandi forsętisrįšherra lagši nišur Žjóšhagsstofnun ķ einhverju bręšikasti įriš 2002 hafi engin samręmd hagstjórn veriš ķ landinu. Meš žvķ į hann viš aš stjórn rķkisfjįrmįla (undir forystu forsętis- og fjįrmįlarįšherra) og stjórn peningamįla (undir forystu Sešlabankastjóra) eigi aš haldast hönd ķ hönd. Markmišiš meš samręmdri hagstjórn er aš stušla aš jafnvęgi og stöšugleika ķ hagkerfinu. Til žess aš fyrirtęki getiš vaxiš og dafnaš til lengri tķma litiš, ekki sķst žau sem byggja afkomu sķna į śtflutningi, verša žau aš geta reitt sig į stöšugleika sjįlfs gjaldmišilsins umfram allt annaš. Flestum dómbęrum mönnum ber saman um aš žetta hafi brugšist hrapallega į undanförnum sex-sjö įrum.

Heimsmet ķ śtženslu rķkisbįknsins

Lķtum fyrst į rķkisfjįrmįlin. Vegna stórvirkjana fyrir austan og nżrrar įlbręšslu ķ tengslum viš žęr var žanžol hagkerfisins spennt til hins żtrasta. Žessar stórframkvęmdir höfšu ķ för meš sér innstreymi erlends lįnsfjįr sem nam allt aš žrišjungi žjóšarframleišslunnar, auk žess sem boginn var spenntur til hins żtrasta į vinnumarkašnum. Til žess aš aftra ženslu og višhalda stöšugleika žurfti rķkisstjórnin aš stķga į bremsurnar og draga śr framkvęmdum og neyslu į öšrum svišum į sama tķma. Žaš gerši hśn ekki. Žvert į móti, rķkisstjórnin kynti meš rķkisfjįrmįlastefnu sinni undir ženslunni. Ķ framhaldi af einkavęšingu bankanna, sem žegar ķ staš hófu harša samkeppni um markašshlutdeild inn- og śtlįna, hękkaši rķkisstjórnin vešmörk fasteignalįna. Žar meš hratt hśn af staš svokallašri fasteignaveršsbólu, sem kynti enn frekar undir veršbólgu. Śtlįnaženslan hękkaši enn frekar verš fasteigna sem aftur varš andlag aukinnar skuldsetningar. Meš žessum hętti kyntu stjórnvöld undir skuldsetningu fyrirtękja og heimila meš alvarlegum afleišingum sķšar meir, eins og nś hefur komiš į daginn.

Žess ber lķka aš geta sem vel er gert. Svo sem vera bar notaši fjįrmįlarįšherra hluta af sķvaxandi tekjustreymi ķ rķkissjóš af sķvaxandi višskiptahalla til aš greiša nišur skuldir rķkissjóšs. En ženslan var oršin svo mikil aš rķkisgeirinn žandist stjórnlaust śt, enda öll ašhaldssemi lįtin lönd og leiš. Rįšuneyti og stofnanir bókstaflega tśtnušu śt sem aldrei fyrr. Opinberi geirinn stękkaši śr um 36% af landsframleišslu ķ allt aš 48%, į fįeinum įrum. Žetta hefur veriš kallaš heimsmet ķ śtženslu rķkisbįknsins undir handleišslu forsętis- og fjįrmįlarįšherra Sjįlfstęšisflokksins. Man einhver eftir slagoršinu um bįkniš burt? Var einhver aš tala um stefnufestu? Žessu til višbótar voru skattar lękkašir į fyrirtęki og fjįrmagnseigendur, sem jók enn į žensluna. Meš žvķ aš lįta persónuafslįttinn til frįdrįttar tekjuskatti einstaklinga standa ķ staš ķ veršbólgunni var skattbyrši hinna verst settu hins vegar aukin um leiš og kerfi almannatrygginga var lįtiš drabbast nišur meš flóknum og fįrįnlegum skeršingarįkvęšum. Heildarnišurstašan var eftir sem įšur sś aš opinberi geirinn , ž.e. rķki og sveitarfélög, voru į fullu viš aš kynda undir ženslu og skuldsetningu žjóšarbśsins.

Og ekki bętti peningamįlastjórnin śr skįk. Įriš 2001 setti Sešlabankinn sér veršbólgumarkmiš upp į 2.5% meš vikmörkum. Skemmst er frį žvķ aš segja aš žessi markmišssetning nįšist aldrei nema skamma hrķš į tķmabili. Reyndar hefur Sešlabankinn veriš vķšs fjįrri žvķ aš nį yfirlżstum markmišum sķnum sem eitt śt af fyrir sig hefur dregiš śr trśveršugleika hans. Sešlabankinn hefši įtt aš vera sérstaklega vel į verši gagnvart śtlįnaženslu bankanna ķ framhaldi af einkavęšingu žeirra. Margir bentu į žaš frį upphafi aš bankinn ętti aš auka bindiskyldu višskiptabankanna til žess aš draga śr śtlįnagetu žeirra. Sešlabankinn gerši žveröfugt. Hann lękkaši bindiskylduna og żtti žar meš undir žensluna. Sešlabankanum er lķka skylt aš hafa nįkvęmt eftirlit meš lausafjįrstöšu bankanna, sem er žżšingarmikiš öryggisatriši, en į žvķ hefur veriš alvarlegur misbrestur eins og sérfręšingar hafa bent į.

Peningamįlastjórn ķ molum

Žaš var žó fyrst og fremst hinn hraši vöxtur bankakerfisins ķ kjölfar einkavęšingarinnar sem įtti aš vera Sešlabankanum sérstakt įhyggjuefni. Bankakerfiš er sagt hafa žanist śt frį žvķ aš hafa veriš ķ kringum žrišjung landsframleišslu fyrir einkavęšingu upp ķ žaš aš vera undir lokin oršiš tólffalt ķslenska hagkerfiš. Löngu įšur en žessi ofvöxtur hljóp ķ bankakerfiš, beint fyrir framan nefiš į Sešlabankanum, įtti bankinn aš grķpa ķ taumana. Annaš hvort meš žvķ aš auka gjaldeyrisforša sinn, žannig aš hann gęti talist trśveršugur mišaš viš skuldbindingar višskiptabankanna, (sem hefši trślega reynst okkur ofviša); eša meš žvķ aš knżja einhvern bankanna, og žį helst žann stęrsta žeirra, til žess aš flytja höfušstöšvar sķnar erlendis, žar sem hann hefši starfaš ķ skjóli öflugari sešlabanka og žar meš dregiš śr įhęttu ķslenska rķkisins (les: skattgreišenda). Sešlabankinn gerši hvorugt, žrįtt fyrir višvaranir dómbęrra manna innanlands og erlendis. Sešlabankastjóri ber fram žęr mįlsbętur aš hann hafi ķ febrśar į žessu įri varaš bęši rķkisstjórn og stjórnendur višskiptabankanna viš yfirvofandi hęttuįstandi. Svariš viš žvķ er aš Sešlabankinn įtti löngu įšur, ekki ašeins aš hafa varaš ašra viš, heldur hefši hann įtt aš grķpa til rįšstafana ķ tęka tķš til aš draga śr žeirri įhęttu sem višskiptavinum bankanna og žjóšarbśinu ķ heild stafaši af skuldsetningu žeirra.

Margir hafa oršiš til žess aš benda į aš stżrivaxtahękkun bankans gat ekki skilaš miklum įrangri viš rķkjandi ašstęšur. Bęši er aš langtķmalįn t.d. Į hśsnęšismarkaši eru verštryggš og meš föstum vöxtum svo aš hękkun stżrivaxta hefur lķtil įhrif į žeim markaši til skamms tķma. Ašgengi fólks og fyrirtękja aš erlendum lįnum į lįgum vöxtum fyrir milligöngu višskiptabankanna var į sama tķma nęr takmarkalaust. Hins vegar hafši hękkun stżrivaxta Sešlabankans fyrirsjįanleg og óęskileg hlišarįhrif. Hinn mikli vaxtamunur milli Ķslands og annarra landa vakti athygli gjaldmišla- og vaxtamunarbraskara, sem eygšu von um skjótfenginn gróša meš kaupum į ķslenskum vaxtabréfum. Innstreymi erlends fjįrmagns varš til žess aš hękka gengi krónunnar langt umfram langtķmajafnvęgisgengi.Hįtt gengi krónunnar örvaši innflutning, jók į skuldsetningu fyrirtękja og heimila og magnaši višskiptahallann.

Heildarįhrifin af peningamįlastjórnun Sešlabankans voru žvķ ķ reynd žveröfug į viš yfirlżsta stefnu. Meš žessari stefnu var gengisstöšugleika fyrirsjįanlega stefnt ķ voša, auk žess sem kynt var undir neysluęši, višskiptahalla og skuldsetningu. Undir lokin voru ķslensk heimili oršin hin skuldsettustu ķ heiminum.

Žetta var hagkerfi sem bar öll ytri merki óstöšugleika og jafnvęgisleysis. Rķkisstjórn og Sešlabanki höfšu ķ sameiningu, vegna skorts į samręmdri hagstjórn, bśiš til falska velmegun sem var mestan part fengin aš lįni. Žaš mįtti lķtiš śt af bera til žess aš spilaborgin hryndi. Um leiš og lįnalķnur erlendra banka brugšust, ķ kjölfar hinnar amrķsku bankakreppu, sem nś er oršin alžjóšleg, hrundi spilaborgin. Sérstaša Ķslands ķ žessari bankakreppu er sś aš fjįrmįlakerfi žjóšarinnar ķ heild hrundi til grunna og aš gjaldmišillinn sjįlfur var ķ frjįlsu falli, uns hann brotlenti meš ósköpum.

Žetta er nišurstašan af žeirri efnahagsstefnu, sem Sjįlfstęšisflokkurinn ber höfušįbyrgš į s.l. Sautjįn įr. Žaš er ekki bara aš forsętis- og fjįrmįlarįšherrum flokksins, item sešlabankastjóra, hafi veriš mislagšar hendur. Žeir skilja beinlķnis viš hagkerfiš ķ rjśkandi rśst eins og žaš hafi lent ķ strķšsįtökum eša nįttśruhamförum. Žar meš er Sjįlfstęšisflokkurinn oršinn aš pólitķsku žrotabśi, sem ętti sjįlfur aš sjį sóma sinn ķ aš óska eftir greišslustöšvun og gjaldžrotamešferš. Ella verša kjósendur aš taka af honum ómakiš.

Jón Baldvin Hannibalsson (Höfundur var formašur Alžżšuflokksins 1984-1996 og leiddi samninga Ķslands viš Evrópusambandiš um evrópska efnahagssvęšiš į įrunum 1989-1993)

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit