Greinasafn

2017
 »maķ

 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2016
 »desember
 »nóvember
 »október
 »september
 »įgśst
 »jślķ
 »jśnķ
 »maķ
 »aprķl
 »mars
 »febrśar
 »janśar
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT“S WRONG WITH EUROPE – AND WHY DON“T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

1.8.2008

ĶSLAND Ķ AFRĶKU

Žótt žęr fjįrhęšir, sem hinir rķku Ķslendingar lįta af hendi rakna til žróunarašstošar viš fįtękar žjóšir į fjįrlögum įr hvert séu svo smįar, aš žęr męlist varla ķ alžjóšlegum samanburši, hafa Ķslendingar samt sem įšur leitast viš aš leggja eitthvaš af mörkum til žróunarhjįlpar į undanförnum įratugum.

Einkum hafa Ķslendingar lįtiš til sķn taka ķ Afrķku (t.d. ķ Namibķu, Malawi og Mosambique, Uganda og vķšar), en einnig ķ Miš-Amerķku (t.d. ķ Nikarakva og El Salvador). Viš höfum helst reynt aš beita okkur į svišum žar sem viš bśum yfir umtalsveršri reynslu og séržekkingu: Ķ sjįvarśtvegi og viš nżtingu jaršvarma
til hitaveitu eša orkuframleišslu.

Til žess aš stżra žessari žróunarašstoš rekum viš stofnun sem heitir Žróunarsamvinnustofnun Ķslands (ŽSSĶ, en į ensku ICEIDA) og heyrir undir utanrķkisrįšuneytiš. Žróunarsamvinnustofnun hefur sérhęft starfsliš ķ sinni žjónustu og starfstöšvar ķ nokkrum löndum. Hvaš er žetta fólk aš gera? Er žeim takmörkušu fjįrmunum, sem eru til rįšstöfunar, vel variš? Hefur žróunarašstoš Ķslendinga į undanförnum įratugum skilaš sżnilegum og męlanlegum įrangri? Eša er žessi žróunarašstoš ekki einasta gagnslaus heldur beinlķnis skašleg eins og hęgriöfgamennirnir halda fram?

Nżlega įttum viš Bryndķs žess kost aš kynna okkur af eigin reynslu starfsemi Žróunarsamvinnustofnunar Ķslands ķ Malawi ķ sunnanveršri Afrķku. Į nęsta įri verša tuttugu įr lišin frį žvķ aš žróunarsamvinna hófst į milli ŽSSĶ og stjórnvalda ķ Malawi. Žaš vęri reyndar kjöriš tilefni til śttektar į žvķ, hverju hefur veriš til kostaš og hvaša įrangri žaš hefur skilaš. Reyndar lżsum viš hér meš eftir žvķ aš almenningi į Ķslandi verši mišlaš meiri upplżsingum um žetta starf almennt, svo aš um žaš geti vaknaš mįlefnalegar umręšur. Til žess aš žróunarašstoš af žessu tagi geti skilaš įrangri til frambśšar žarf hśn aš njóta skilnings og velvildar skattgreišenda ķ stušningslandinu, ekki sķšur en žeirra sem veriš aš reyna aš rétta hjįlparhönd ķ vištökulandinu.

Berfętlingar į skólabekk

Eftir aš hafa nįš góšum įrangri ķ Namibķu viš sjómannafręšslu, fiskileit og fiskveišar og aš einhverju leyti viš markašssetningu sjįvarafurša (sem nś skilar Namibķumönnum nęstmestu śtflutningstekjum į eftir demöntum), var įkvešiš aš efna til samstarfs af sama tagi viš Malawi. Žetta var gert aš höfšu samrįši viš ašrar Noršurlandažjóšir sem reyna aš skipta meš sér verkum ķ žróunarašstoš į žessum slóšum.

Malawi er land į stęrš viš Ķsland, en ķbśafjöldinn er sagšur į bilinu tķu – fjórtįn milljónir. Nįkvęmari mannfjöldatala er ekki til af žeirri einföldu įstęšu aš manntal hefur ekki fariš fram, žótt žaš sé nś yfirstandandi. Ein helsta matarkista Malawibśa er Lake Malawi, grķšarstórt vatn sem telst vera um žrišjungur af stęrš landsins. Žótt Malawi sé landlukt eru ęrin rök fyrir žvķ aš ašstoša žį viš aš nżta aušlindir vatnsins betur en hingaš til.

Sś ašstoš snżst žvķ um leit aš og męlingu į fiskistofnum, rannsóknir į lķfrķki vatnsins, leit aš nżjum fiskimišum į meira dżpi en meš ströndum fram og tilraunir meš nż veišarfęri. Heimamenn hafa stundaš veišar į vatninu frį örófi alda ķ sjįlfsžurftarbśskap.Hvort tveggja, skipakostur og veišarfęri, geta vart veriš frumstęšari: Eintrjįningur meš lķtiš kastnet, enda aflinn eftir žvķ. Ef žaš tękist aš koma Malawimönnum upp į sama tęknistig viš veišar, vinnslu og markašssetningu sjįvarafurša og Namibķumönnum, vęri žaš stórt skref fram į viš ķ efnahagsažróun landsmanna.

Annaš sviš sem Ķslendingar hafa lįtiš til sķn taka į, er bygging grunnskóla og nįmskeišahald til fręšslu fulloršinna, til žess aš śtrżma ólęsi. Ķslendingar hafa byggt eša endurreist um tuttugu grunnskóla ķ žvķ héraši viš vatniš žar sem ŽSSĶ er starfandi. Rekstur skólanna er hins vegar ķ höndum skólayfirvalda heimamanna. Heimsókn okkar ķ nokkra žessara skóla veršur okkur ógleymanleg. Sjįlfar byggingarnar voru hreinar og ašlašandi. En žegar komiš var inn ķ sjįlfa skólastofuna lį viš aš okkur féllust hendur. Kennarinn – oftast nęr kona - stóš frammi fyrir 90-120 berfętlingum ķ bekkjardeild. Žarna var ekkert rafmagn, engar sķmalķnur og ž.a.l. engar tölvur. Žaš var m.a.s. skortur į bréfsefni og skriffęrum.

Ljós ķ mykri

Į žessum tķma įrs er hįvetur ķ trópisku Afrķku og mykriš skellur į um sexleytiš sķšdegis. Og žvķlķkt svartamyrkur žótt stjörnuskari į himni lżsi upp svartnęttiš žegar himinn er heišskżr. Žį er ekkert ljós til aš lesa viš. En ķslenskir ašilar (Fjölbrautarskóli Sušurnesja) eru aš gera tilraun meš sólarorkupanel sem dugir til ljósa fyrir bókasafniš. Žar geta afrķskir bókaormar lesiš fram į nótt ķ bókum sem eru aš stórum hluta gjöf frį börnunum ķ Mżrarhśsaskóla, sem aš sögn söfnušu fyrir bókagjöf.

Fyrir tveimur įratugum stóš ķ opinberum skżrslum aš einungis 4% kvenna ķ Malawi vęru lęsar og skrifandi. Žetta skólastarf, sem ŽSSĶ hefur gert mögulegt, mun įreišanlega breyta žvķ. En er stjórnvöldum ķ Malawķ treystandi til aš byggja upp framhaldsskólakerfi į žessum grunni? Žaš er satt aš segja fįtt sem bendir til žess. Ķ Blantyre, sem er önnur helsta borg landsins, fyrir utan höfušborgina Lilongwe, er aš sögn įgętur lęknaskóli į breskum standard. Nęrri žvķ allir sem žašan hafa śtskrifast į undanförnum įrum, eru sestir aš ķ Evrópu eša Bandarķkjunum. Enn eitt dęmi um aš aušurinn – ž.m.t. mannaušurinn – streymir frį fįtęku žjóšunum til hinna rķku. Menntaš fólk, sem er samkeppnisfęrt į heimsvķsu, lętur ekki bjóša sér žau sultarlaun, sem ķ boši eru ķ žróunarlöndum.

Ķslendingar hafa lķka byggt sveitarsjśkrahśs, sem er ķ samstarfi viš hérašssjśkrahśs žessa landshluta. Žar var fylgt sömu stefnu um žaš aš afhenda sjśkrahśsiš heimamönnum til rekstrar, žótt ķslenskir lęknar sinni žar rįšgjafar- og eftirlitshlutverki. Vandamįlin sem viš er aš fįst varšandi heilsugęslu og umönnun sjśkra ķ landi hinna snaušu eru hrollvekjandi. Įsóknin er yfiržyrmandi. Žaš eru ekki žrir sjśklingar um hvert herbergi heldur um hvert rśmstęši. Ķ sjśkrahśsinu er hvorki eldhśs né mötuneyti, svo aš ęttingjar sjśklinga elda fyrir žį hver ķ sķnu horni. Af žessu hlżst óvišrįšanlegur óžrifnašur, svo aš öšru hverju žarf aš afeitra sjśkrahśsiš af kakkalökkum og annarri óvęru.

Aš bjarga žvķ sem bjargaš veršur

Hvernig į aš gefa blóš ef annar hver mašur er grunašur um aš vera eyšnismitašur? Hvernig er hęgt aš bjarga mannslķfum įn ašgangs aš blóšbanka? Hvernig er hęgt aš halda sjśkrahśsi hreinu įn žvottahśss? Hvernig er hęgt aš bjarga malarķusjśklingum įn lyfja? Į sama tķma og velmenntašir lęknar frį Malawķ setjast aš ķ London og Chicago, reyna lęknatęknar (meš ca. tveggja įra nįm aš baki) og lķfsreyndar konur aš bjarga žvķ sem bjargaš veršur.
En ķ landi vannęringar og jafnvel hungurs, malarķu og eyšni, blaktir mannlķfiš į veiku skari.

Barnadaušinn er skelfilegur og lķfslķkurnar tępar. Afleišingarnar blasa viš ķ allri sinni eymd į göngum sjśkrahśssins. Hvaš getur einn lęknir gert į mešan ekki er rįšist aš rótum vandans? Ręturnar liggja djśpt ķ hinu hefšbundna ęttbįlkasamfélagi Afrķkumanna og veršur ekki breytt skyndilega meš neinum töfralausnum. Hefšbundinn hugsunarhįttur er į žį leiš aš žaš žurfi aš hlaša nišur fjölda barna af žvķ aš žau deyja svo mörg viš fęšingu eša į barnsaldri.

Žaš žarf aš eiga mörg börn, žvķ aš žau eru ókeypis vinnuafl og žau sem lifa af eiga aš sjį fyrir foreldrunum ķ ellinni. Fólkiš treystir žvķ einfaldlega ekki aš einungis tvö börn dugi til aš tryggja afkomu fjölskyldunnar. Žaš er ekki langt sķšan aš žetta var rķkjandi hugsunarhįttur okkar Ķslendinga lķka. Hugsunarhįttur af žessu tagi breytist ekki fyrr en meš išnžróun og borgarvęšingu, sem tekur sinn tķma.

En eitt er vķst: Leišin śt śr vķtahring örbirgšarinnar er vöršuš skólagöngu, menntun og réttum upplżsingum um orsakir sjśkdóma og vannęringar. Žaš žarf aš fjįrfesta ķ fólki. Til žess duga ekki markašslausnir einar sér. Reynsla allra žeirra žjóša sem brotist hafa śt śr vķtahring örbirgšarinnar til bjargįlna į seinustu žrjś hundruš įrum eša svo er sś, aš rķkisvaldiš hafi veigamiklu hlutverki aš gegna. En žaš getur žvķ ašeins gerst aš rķkisvaldiš bśi viš stöšugt ašhald af upplżstu lżšręši. Fręšsla um getnašarvarnir er t.d. lķfsnaušsyn, žvķ aš hśn dregur śr barnafjöldanum og hjįlpar móšurinni meš léttari framfęrslubyrši og ókeypis ašgangi aš skólum aš koma börnum sķnum til mennta. Ekki geta žau öll fariš śr landi?

Aš rįšast aš rótum vandans

ŽSSĶ er lķka aš reyna aš rįšast aš rótum vandans. Žaš snżst um vatnsbóla- og hreinlętisverkefni stofnunarinnar viš Apavatn (Monkey Bay).Verkefniš snżst um aš grafa fyrir grunnum og byggja vatnsból ķ a.m.k. 150 žorpum og bora fyrir vatni į allt aš žrjįtķu stöšum uppi ķ fjöllum žar sem lengra er nišur į grunnvatniš. Žar aš auki į aš koma upp stöšlušum salernum meš hreinlętisašstöšu į jafnmörgum stöšum. Öllu žessu į aš koma ķ verk fyrir upphaf regntķmans ķ desember n.k. žegar allt fer į kaf ķ vatnselg.

Af hverju er žetta svona mikilvęgt? Žaš er vegna žess aš mörg mannanna mein ķ žorpum Afrķku eiga rętur aš rekja til žess aš fólkiš į ekki lengur ašgang aš hreinu vatni. Ķ staš žess aš vera lķfsins lind er óhreint yfirboršsvatn oft žvert į móti gróšrastķa smitsjśkdóma. Moskķtóan sem breišir śt malarķuna žrķfst ķ kyrrstęšu og göróttu vatni, sem og tse-tse flugan, sem gerir mörg ręktarlegustu héruš Afrķku óbyggileg mönnum vegna sjśkdómsfaraldra sem hśn breišir śt. Kóleran, sem gżs upp meš fįrra įra millibili og strįdrepur fólk eins og flugur žrķfst ķ žessu sama umhverfi.

En hvers vegna gera stjórnvöld ķ Malawi ekkert ķ mįlinu? Ein skżringin er sś aš sjįlfsžurftarbśskapur žorpsbśa leyfir engu umfram lķfsnaušsynjar til žess aš borga skatta. Sem minnir okkur į aš skattar eru žaš verš sem viš borgum fyrir aš bśa ķ sišmenntušu samfélagi. U.ž.b. 60% af fjįrlögum rķkisins ķ Malawi er aš sögn gjafafé. En Ķslendingar hafa hingaš til fylgt skynsamlegri ašferšarfręši ķ sinni žróunarhjįlp. Viš leggjum ekki fram fé inn ķ fjįrlög vištökurķkisins og freistum žvķ ekki žjófanna sem žar kunna aš liggja į fleti fyrir. Žvert į móti. Viš krefjumst žess aš stjórnvöld ķ Malawi leggi fram fjįrmuni, žótt ķ litlum męli sé, ķ okkar samstarfsverkefni, žannig aš žau telji sig lķka bera einhverja įbyrgš į framkvęmdinni.

Varšandi vatnsbólin er žess krafist aš heimamenn leggi fram mannskap viš aš grafa fyrir brunnum og steypa upp vatnsból, enda verša žeir sjįlfir aš bera įbyrgš į višhaldi mannvirkisins ķ framtķšinni. Žaš er geršur samstarfssamningur viš hvert žorp um vatnsbólaverkefniš. Og eitt enn: Til žess aš fį vatnsból ķ žorpiš, verša žorpsbśar fyrst aš hafa sjįlfir komiš sér upp hinu stašlaša salerni meš hreinlętisašstöšu ķ žorpinu. Frįrennslisvatniš frį brunninum er sķšan nżtt til aš rękta bananatré. Andvirši banananna stendur undir rekstri og višhaldi mannvirkisins.

Žaš er žvķ ekkert gefiš nema žvķ ašeins aš vištakendur sżni einhvern lit į eigin framtaki į móti. Žetta er rétt stefna. Žaš ber aš halda fast viš hana, hvaš svo sem lķšur tķskusveiflum ķ hugmyndum um aš vištakendur žróunarhjįlpar eigi sjįlfir aš taka viš fénu og bera įbyrgš į framkvęmdinni. Žaš hefur ekki gefist vel. Tilgangur žróunarhjįlpar er aš hjįlpa fólki til aš hjįlpa sér sjįlft, en ekki aš venja menn viš aš verša til frambśšar hįšir ölmusugjöfum.

Jón Baldvin Hannibalsson (Höf. dvaldist ķ Malawi ķ jślķmįnuši og kynnti sér žróunarašstoš Ķslendinga ķ landinu af eigin reynd)

Deila į Facebook

Skrifa ummęli

Nafn
Netfang
Skilaboš
Skrįšu inn žetta orš
ķ žennan reit