25.11.2008

NŢJA ═SLAND. VONSVIKIN ŮJËđ ═ LEIT Ađ SJ┴LFRI S╔R

═ tilefni af bˇk Gu­mundar Magn˙ssonar: Nřja ═sland ľ listin a­ třna sjßlfum sÚr (JPV ˙tgßfa 2008) ┴ ■essari bˇk mß lesa um a­dragandann a­ ■vÝ a­ sjßlfstŠ­i ═slands var teki­ a­ ve­i upp Ý skuld. En Bˇkin var skrifu­ fyrir hrun og ber ■ess merki. N˙ ■egar spilaborgin er hrunin og ■jˇ­fÚlagsvefurinn er a­ rakna upp fyrir augum okkar, er rß­villt ■jˇ­ leitandi a­ sv÷rum: Hva­ kom fyrir? H˙n mun ekki finna sv÷rin sem h˙n leitar a­ ß ■essari bˇk. Til ■ess ■arf a­ kafa dřpra en ■ar er gert. Engu a­ sÝ­ur er ■etta ßhugaver­ bˇk og lŠrdˇmsrÝk. ┴hugaver­ vegna ■ess a­ stikla­ er ß stˇru Ý frßs÷gn af m÷nnum og atbur­um sem, skref fyrir skref, stefndu mßlum ■jˇ­arinnar Ý ˇefni; og lŠrdˇmsrÝk vegna ■ess a­ bˇkin vekur lesandann til umhugsunar um ■a­, hvers vegna svona illa er fyrir okkur komi­.

H÷fundurinn skrifar af eftirsjß um ■ß ver÷ld sem var. Hann dregur upp a­la­andi mynd af ■jˇ­fÚlagi fyrri tÝ­ar sem hann lřsir sem stÚttlausu ■jˇ­fÚlagi. RÝkasti ma­ur landsins (Tolli Ý SÝld og fisk) vann Ý kj÷tvinnslunni vi­ hli­ina ß starfsfˇlki sÝnu og gegndi skyldum sÝnum refjalaust sem hŠsti skattgrei­andi ■jˇ­arinnar. Og ma­urinn sem ßtti plßssi­, eins og t.d. Einar Gu­ fyrir vestan, lÚt sÚr annt um sitt fˇlk og sřndi f÷­urlega umhyggju ■egar ß reyndi. Ůeir bßrust ekki ß og deildu kj÷rum me­ fˇlkinu Ý landinu.

H÷fundurinn ber ■etta saman vi­ ßhŠttufÝklana Ý spilavÝti gŠrdagsins. Ůeir skammta sÚr ofurlaun, kaupauka og bˇnusa. Ůetta er allt saman rÚttlŠtt me­ uppstrÝla­ri kenningu um a­ ■a­ beri a­ ßrangurstengja laun til a­ hvetja forstjˇrana til dß­a. ═ BandarÝkjunum var hvatinn til a­ hŠkka hlutabrÚfaver­i­ ß kauph÷llinni or­inn svo ÷flugur ľ enda launamunur innan stˇrfyrirtŠkja or­inn 1:460 ľ a­ forstjˇrarnir og endursko­endur ■eirra sßust ekki fyrir; ■eir hagrŠddu ÷llum t÷lum Ý bˇkhaldinu, stungu ÷llum neikvŠ­um upplřsingum undir stˇl og f÷ldu skuldasafni­ Ý fjarlŠgri framtÝ­. Ůar kom a­ ■eir voru farnir a­ stela eftirlaunasjˇ­um starfsmanna fyrirtŠkjanna, allt til ■ess a­ standa undir ßrangurstengdum bˇnusum sÝnum.

Jafna­arstefna ľ hva­ er n˙ ■a­?

Ůa­ mß merkilegt heita a­ ßrangurstengingin gildir aldrei ni­ur ß vi­. Ůa­ er gamla sagan. Hagna­urinn er einkavŠddur en tapi­ er ■jˇ­nřtt. HÚr ß vi­ hi­ fornkve­na a­ vont er ■eirra ranglŠti en verra er ■eirra rÚttlŠti. LÝfsstÝllinn er eftir ■vÝ: ■otur, ■yrlur og lystisnekkjur, s˙pervillur, sukkveislur og sřndarmennska. A­ lokum eru eignarhaldsfÚl÷gin skrß­ Ý skattaparadÝsum og l÷gheimili­ Ý London. N÷fnin finnast jafnvel ekki Ý skattskrßnni. Annars vegar eru g÷mul gildi um skyldurŠkni og ■jˇ­hollustu h÷f­ Ý hei­ri. Hins vegar eru oflßtungar og flottrŠflar sem skeyta hvorki um sk÷mm nÚ hei­ur og telja sig hßtt yfir ■a­ hafna a­ vir­a vi­tekna mannasi­i Ý samskiptum vi­ ■jˇ­ sÝna. A­ lokum er ■a­ skattgrei­enda a­ hreinsa til eftir veisluna og borga skuldirnar.

A­ vÝsu er ßstŠ­a til a­ vÚfengja a­ mynd hins stÚttlausa ■jˇ­fÚlags fyrri tÝma fßi sta­ist nßnari sko­un. Fj÷lskyldur sjˇmanna og verkamanna, sem bygg­u h÷fu­borg ═slands h÷r­um h÷ndum ß li­inni ÷ld, bjuggu ni­ri Ý saggas÷mum kjallaraholum e­a uppß hanabjßlkum og fj÷lskyldur ■eirra ßttu vart til hnÝfs e­a skei­ar ■egar atvinnuleysi­ svarf a­. Au­křfingar ■eirra tÝma bßru litla skatta. Ůa­ var dj˙p gjß milli h˙sbŠnda og hj˙a og fÚkk engum dulist. Ůa­ ßstand breyttist ekki af sjßlfu sÚr, nÚ heldur fyrir ÷rlŠti og gˇ­vild atvinnurekenda.

Ůa­ var rÝsandi verkalř­shreyfing og stjˇrnmßlaflokkar sem kenndu sig vi­ jafna­arstefnu sem Ý krafti samst÷­u vinnandi fˇlks breyttu ■jˇ­fÚlaginu. BŠtt kj÷r, styttri vinnutÝmi, ÷ryggi ß vinnust÷­um, bygging verkamannab˙sta­a og l÷gfesting ß mannrÚttindum vinnandi fˇlks Ý formi almanna- og atvinnuleysistrygginga ľ ekkert af ■essu fÚkkst barßttulaust. En ■a­ var me­ pˇlitÝskri rÚttindabarßttu af ■essu tagi sem grundv÷llurinn var lag­ur a­ hinu norrŠna velfer­arrÝki, sem ═sland hefur hinga­ til vilja­ telja sig hluta af.

H÷fundur Nřja ═slands hefur af einhverjum ßstŠ­um haft lÝti­ ve­ur af ■essu. Or­in jafna­arstefna og verkalř­shreyfing finnast ekki Ý hans or­abˇk. Kannski er ■a­ vegna ■ess a­ hann var um hrÝ­ einn helsti mßlsvari frjßlshyggjunnar vi­ hir­ Hannesar Hˇlmsteins; ritstjˇri ôFrelsisinsö ľ mßlgagns frjßlshyggjunnar og apparatsik Ý Valh÷ll. Hann var ■vÝ handgenginn ■eim lei­togum SjßlfstŠ­isflokksins sem ˇumdeilanlega bera h÷fu­ßbyrg­ ß ■vÝ hvernig komi­ er Ý Ýslensku ■jˇ­fÚlagi. Ůa­ mß ■vÝ merkilegt heita a­ h÷fundur me­ ■essa fortÝ­ skrifar af eftirsjß um ■a­ ■jˇ­fÚlag sem kenna mß vi­ fÚlagslega samst÷­u og efnalegan j÷fnu­. Og hann fŠr um lei­ ekki duli­ ˇbeit sÝna ß ■eirri eftirlÝkingu amrÝsks kapitalisma, sem n˙ hefur lagt ═sland Ý r˙st. Ůa­ er vir­ingarvert ■egar menn lŠra af reynslunni. Batnandi m÷nnum er best a­ lifa.

Frjßlshyggja Ý framkvŠmd

Af hva­a rˇtum reis ˇjafna­ar■jˇ­fÚlagi­ Ýslenska? Ef menn leita svara vi­ ■eirri spurningu ver­ur samlÝkingin vi­ R˙ssland slßandi.Eftir fall komm˙nismans Ý R˙sslandi hˇfst ferli einkavŠ­ingar sem Ý s÷gubˇkum hefur n˙ ■egar fengi­ heiti­ ô■jˇfna­ur aldarinnar.öŮar muna­i mest um grÝ­arlegar au­lindir R˙sslands eins og olÝu og gas og e­almßlma. Allt ■etta komst Ý hendur fßeinna au­křfinga, ˇlÝgarka ľ fyrir slikk. Fyrir utan a­ eignst ■jˇ­arau­inn ■ˇtti ■eim mestu var­a a­ eignast banka, fjßrmßlastofnanir og fj÷lmi­la (og stundum lÝka stjˇrnmßlaflokka). ┴ undrask÷mmum tÝma breyttist R˙ssland Ý eitt mesta ˇjafna­ar■jˇ­fÚlag heims. Írfßar au­klÝkur eignu­ust allt og rÚ­u ■vÝ sem ■Šr vildu rß­a um stjˇrn landsins. Ekkjur R˙sslands flykktust ˙t ß g÷tur betlandi fyrir nau­■urftum handa b÷rnunum. Hetjur f÷­urlandsstrÝ­sins reyndu a­ draga fram lÝfi­ me­ ■vÝ a­ selja hei­ursmerkin fyrir vasklega framg÷ngu vi­ a­ verja Šttj÷r­ina. En ■egar ■a­ dug­i ekki til reyndu ■eir a­ draga fram lÝfi­ me­ ■vÝ a­ hir­a ■a­ sem til fÚll Štilegt af sorphaugunum. Au­mřking R˙sslands var alger. H˙n mun setja mark sitt ß komandi kynslˇ­ir. Heimurinn ß kannski eftir a­ kynnast ■vÝ sÝ­ar.

Hva­ er lÝkt me­ hruni stˇra R˙sslands og litla ═slands? Ătli rŠtur ˇjafna­arfÚlagsins ß ═slandi liggi ekki Ý eignarhaldi ß sjßvarau­lindinni ľ Ý kvˇtakerfinu? ┴ ═slandi var ˙tv÷ldum hˇpi fˇlks gefinn einkarÚttur til a­ nřta sjßvarau­lindina fyrir ekkert. Ůa­ sem einum er leyft er ÷­rum meina­. Ůetta er skřrt dŠmi um si­lausa stjˇrnsřslu. Ůetta gŠti hafa sta­ist sem ney­ar˙rrŠ­i til skamms tÝma me­ ■eim r÷kum a­ veri­ vŠri a­ for­a fiskistofnum frß hruni. En ■ar sem misbeiting rÝkisvaldsins til a­ ˙thluta forrÚttindum af ■essu tagi er skřlaust brot ß grundvallarreglum Ýslenskrar stjˇrnskipunar ľ nefnilega jafnrŠ­i fyrir l÷gum og atvinnufrelsinu ľ fŠr ■etta kerfi ekki sta­ist til framb˙­ar. Ůa­ fŠr heldur ekki sta­ist a­ ■jˇ­in fßi engan ar­ af au­lind sem l÷gum samkvŠmt er hennar sameign.

Fyrir daga kvˇtakerfisins voru Ýslenskir bankar bara venjulegir sparisjˇ­ir ľ venjulegir vi­skiptabankar. Kvˇtakerfi­ bjˇ til nřjan eignaa­al ß ═slandi. Bankakerfi­ tˇk ˇveiddan fisk Ý sjˇ sem gott og gilt ve­. Ůar me­ gengu kvˇtarnir kaupum og s÷lum. Ůeir eru ˇfßir sem teki­ hafa milljar­a ver­mŠti ˙t ˙r sjßvar˙tveginum sem stofnfÚ Ý eignarhalds og fjßrfestingarfÚl÷gum. Tungumßli­ kom or­um yfir ■etta. Ůeir ganga undir heitinu sŠgreifar. Eftir a­ bankarnir voru einkavŠddir 2001-02 hˇfst miki­ kapphlaup um marka­shlutdeild inn- og ˙tlßna. Grei­ur a­gangur a­ ˇdřru lßnsfÚ erlendis var ßsamt kvˇtaau­num eldsneyti­ sem kn˙­i ßfram kappaksturshetjurnar.

ËlÝgarkar allra landa sameinist!

Ůß fer margt a­ skřrast me­ samanbur­inn vi­ R˙ssland. Sumir Ýslensku ˇlÝgarkanna hˇfust til au­s og ßhrifa fyrir kvˇtaau­inn, ■ˇtt ekki vŠri ■a­ algilt fremur en Ý R˙sslandi. ═ R˙sslandi voru helstu au­klÝkurnar sj÷ talsins. ┴ ═slandi ditto. ═ bß­um l÷ndum l÷g­u au­klÝkurnar ßherslu ß a­ eignast einkavŠdda banka, fjßrmßlastofnanir., og nß ■annig valdi yfir sparifÚ landsmanna. Yfirrß­ yfir fj÷lmi­lum voru talin ˇmissandi. Heimamarka­urinn var­ brßtt of lÝtill leikv÷llur fyrir au­j÷frana. Ůar me­ hˇfst ˙trßsin mikla. ═ bß­um l÷ndum var leita­ eftir blessun stjˇrnvalda ß ˙trßsinni. H˙n fÚkkst grei­lega ľ bŠ­i Ý Kreml og ß Bessast÷­um.

En ■a­ hˇfst ekki bara ˙trßs ľ heldur lÝka ˙tstreymi fjßr eftir leynilegum lei­um inn ß felureikninga Ý skattaparadÝsum KarÝbahafsins og vÝ­ar. SamkvŠmt nřjustu upplřsingum mß finna sambřli r˙ssnesku og Ýslensku ˇlÝgarkanna ß ■essum afviknu st÷­um ■ar sem illa fengi­ fÚ er Ý felum fyrir hnřsni yfirvalda og ßsŠlni skattayfirvalda. Ůarna er a­ finna fjßrsjˇ­ina sem fjßrmagna hi­ al■jˇ­lega l˙xuslÝf sem ˙trßsarvÝkingar allra landa ßstunda Ý spilavÝtum heimsins. Og eitt mß ekki gleymast sem er sameiginlegt einkenni: Ůeir ■urfa allir a­ eiga fˇtboltali­. Annars teljast ■eir vart menn me­ m÷nnum.

Ůa­ er svona sem ˇjafna­ar■jˇ­fÚlagi­ ver­ur til, jafnt ß ═slandi sem annars sta­ar. Einu sinni flutti Stefßn jˇnsson, frÚttama­ur, fa­ir ofur-Kßra, sem ■ß var ■ingma­ur Al■ř­ubandalagsins sßluga, till÷gu ß ■ingi um a­ launamunur ß ═slandi skyldi aldrei vera meiri en einn ß mˇti ■remur. Ůetta studdist vi­ hef­bundin hlutaskipti til sjˇs, sem eru ľ nota bene ľ ßrangurstengd.Ůß var veri­ a­ bÝsnast yfir ■vÝ a­ launamunur vŠri or­inn einn ß mˇti sex. N˙ eru nefnd dŠmi um a­ launamunur ß ═slandi hafi mŠlst einn ß mˇti ■jr˙ hundru­. Reyndar hafa mun hŠrri t÷lur veri­ nefndar. En ■a­ segir sig sjßlft a­ slÝkar t÷lur liggja ekki ß lausu. Au­rŠ­i­ gengur fyrir bankaleynd og pukri. Reyndar er ■a­ a­eins ß fŠri fŠrustu sÚrfrŠ­inga a­ rekja slˇ­ au­křfinganna Ý gegnum krossvensl ■eirra um eignarhaldsfÚl÷g innan lands og utan og allt til pßlmaeyja skattfrelsisins. SÝ­an skiptir ■a­ meginmßli a­ hafa gˇ­a endursko­endur Ý ■jˇnustu sinni. Kunni ■eir sitt fag ■ß er ekki allt sem sřnist. Enron dŠmi­ amerÝska kenndi heiminum ■a­ a­ endursko­un er skapandi frŠ­igrein. H˙n nß­i hŠstum hŠ­um hjß al■jˇ­avŠddu endursko­unarfyrirtŠki sem bar me­ stolti norrŠnt nafn - Andersen - sem er n˙ ekki til lengur. En frŠ­in hafa haldi­ ßfram a­ vaxa og dafna.

Ůetta byrja­i allt saman me­ uppreisn frjßlshyggjunnar gegn ß■jßn velfer­arrÝkisins. ═ velfer­arrÝkjum eftirstrÝ­sßranna haf­i lř­rŠ­islegt rÝkisvald ■rengt a­ frelsi fjßrmagnsins me­ sk÷ttum, dřrri samfÚlags■jˇnustu, umfer­arreglum ß fjßrmagnsm÷rku­um og eftirliti ľ allt Ý nafni samfÚlagslegrar ßbyrg­ar og j÷fnu­ar. Talsmenn fjßrmagnsins ľ h÷fu­spßmenn eins og Hayek og Freedman - t÷ldu ■essi afskipti rÝkisvaldsins bo­a sker­ingu ß frelsi einstaklingsins og vera stein Ý g÷tu framfaranna. Spßmennirnir eignu­ust lŠrisveina vÝtt og breitt um ver÷ldina.
HÚr ß landi gekk Eimrei­arhˇpurinn ľ menntaskˇlaklÝka sem Ý voru bŠ­i DavÝ­ Oddsson og Geir H. Haarde - undir gunnfßna frjßlshyggjunnar. Helsti lŠrisveinn galdramannsins heitir Hannes Hˇlmsteinn Gissurarson og hefur lengi stunda­ tr˙bo­i­ ß vegum Hßskˇla ═slands. ┴ seinni ßrum hafa sprotti­ upp hßskˇladeildir og heilir hßskˇlar til a­ ˙tskrifa lŠrisveina og meyjar Ý tr˙bo­inu.

PˇlitÝsk hugmyndafrŠ­i en ekki hagfrŠ­i

Og um hva­ snřst svo ■etta tr˙bo­? Fyrsta bo­or­ er a­ afskipti rÝkisins af marka­num er af hinu illa. RÝki­ er Švinlega partur af vandanum en ekki af lausninni. Marka­irnir leita Švinlega jafnvŠgis og lei­rÚtta sig sjßlfir. ŮvÝ ber a­ for­ast afskipti rÝkisins. Ůa­ ber a­ einkavŠ­a allt, ■vÝ a­ ekki er vel sÚ­ fyrir fÚ ßn hir­is. Afnema ber allar reglur og eftirlit. Fjarmagni­ skal flŠ­a frjßlst um heiminn, ßn hindrana vi­ landamŠri ■jˇ­rÝkja. Ůau rÝki sem vir­a ■essar leikreglur, munu uppskera rÝkulega. Ůar ver­ur ÷r hagv÷xtur Ý krafti tŠkninřjunga, kn˙inn ßfram af afli samkeppninnar. A­ vÝsu ver­ur tilhneiging til ˇj÷fnu­ar fyrst Ý sta­. En hafi­ ekki ßhyggjur: Molar munu hrjˇta af bor­um au­křfinganna. Au­urinn mun smßm saman seytla ni­ur. Au­sk÷punin mun a­ lokum lyfta ÷llum bßtum. En ■au rÝki sem lßta sÚr ■etta ekki a­ kenningu ver­a, ■au munu taka ˙t sÝna refsingu. Ůau munu ekki standast samkeppnina Ý al■jˇ­avŠddum heimi. Ůau munu heltast ˙r lestinni og ver­a st÷­nuninni a­ brß­. Velfer­arrÝki Evrˇpu ľ me­ sÝn miklu rÝkisafskipti, hßa skatta og Ý■yngjandi velfer­ar■jˇnustu ľ eru ■ar me­ dau­adŠmd.

Ůetta er frŠ­ikenningin a­ baki ˇjafna­ar■jˇ­fÚlaginu. H˙n hefur rß­i­ l÷gum og lofum Ý hinni amerisk/ensku hßborg heimskapÝtalismans s.l. Aldarfjˇr­ung. Hin pˇlitÝsku stj˙pfe­gin tr˙bo­sins voru Reagan og Thatcher. Tr˙bo­i­ er kennt Ý nafni vÝsindanna Ý hßskˇlum ■essara landa. Ůa­an er fagna­arerindi­ breitt ˙t um allan heim. Ůessi hugmyndafrŠ­i hefur rß­i­ rÝkjum Ý ÷llum helstu al■jˇ­astofnunum sem střra fjßrmßlum og vi­skiptum heimsins. Gallinn er bara sß a­ ■etta eru engin vÝsindi. Ůetta er bara hugmyndafrŠ­i Ý ■jˇnustu au­magnsins og ■eirra sem ■vÝ rß­a. Alls sta­ar ■ar sem ■essar kenningar hafa veri­ einrß­ar Ý framkvŠmd hafa ■Šr skili­ eftir sig svi­na j÷r­. Tugir ■rˇunarrÝkja sem hafa, vegna skuldsetningar, lent Ý gj÷rgŠslu al■jˇ­abankans og al■jˇ­agjaldeyrissjˇ­sins, hafa ekki bori­ ■ess bŠtur. VanrŠksla ß byggingu innvi­a (svo sem me­ orku÷flun og samg÷ngum) og mannau­s (menntun og heilbrig­is■jˇnusta) hefur gert ■essi ■jˇ­fÚl÷g ˇsamkeppnishŠf, auk ■ess sem erlendar au­klÝkur hafa lagt undir sig au­lindir ■essara landa, me­ ■eim aflei­ingum a­ ar­urinn streymir ˙r landi. Skefjalaus innflutningur hefur lagt innlenda framlei­slu Ý r˙st.Hagv÷xtur hefur reynst vera neikvŠ­ur og lÝfskj÷r hafa ekki a­eins sta­na­ heldur fari­ versnandi.

Komm˙nistar me­ ÷fugu formerki

Sem betur fer er heimurinn smßm saman a­ ßtta sig ß ■essu. Ůau ■rˇunarrÝki sem bestum ßrangri hafa nß­, hafa varpa­ ■essum kreddum fyrir rˇ­a. AsÝumˇdeli­, sem bestum ßrangri hefur nß­ Ý efnahahagsuppbyggingu og ˙trřmingu fßtŠktar byggir ß allt ÷­rum grunnhugmyndum. Loks hefur komi­ ß daginn a­ velfer­arrÝki Nor­urlanda og Evrˇpu eru fjarri ■vÝ a­ vera eftirbßtar annarra ■egar a­ ■vÝ kemur a­ meta ßrangur ■jˇ­a ß hinum samrŠmdu prˇfum al■jˇ­avŠ­ingarinnar. Nor­url÷nd eru Ý efstu sŠtunum Ý flestum ■eirra prˇfa sem mŠla eftirsˇknarver­an ßrangur. Skˇli reynslunnar hefur afhj˙pa­ frjßlshyggjutr˙bo­i­ fyrir ■a­ sem ■a­ er: GervivÝsindi sem hafa ekki sta­ist dˇm reynslunnar. HugmyndafrŠ­ilegt tr˙bo­ Ý ■jˇnustu au­sdřrkunar sem hefur valdi­ ˇmŠlanlegum ska­a ■ar sem tr˙bo­unum hefur veri­ gefinn laus taumur. Ůetta er v˙d˙hagfrŠ­i af verstu sort.

Ůessi v˙d˙hagfrŠ­i hefur rß­i­ rÝkjum Ý BandarÝkjunum, hßborg kapÝtalismans s.l. ┴tta ßr. Aflei­ingarnar eru bankakreppa sem brei­ist ÷rt ˙t um heiminn og hefur ■egar valdi­ miklum ska­a. HŠttan er s˙ a­ sß stjˇrnlausi ofv÷xtur, sem hlaupi­ hefur Ý fjßrmßlakerfi heimsins, eigi eftir a­ draga heimsbygg­ina me­ sÚr Ý fallinu ofan Ý dj˙pan ÷ldudal heimskreppu. Um allan heim fer n˙ fram tvÝsřn varnarbarßtta gegn ■vÝ yfirvofandi hruni sem nřfrjßlshyggjan hefur stefnt okkur Ý. S˙ varnarbarßtta fer hvarvetna fram ß vegum og a­ frumkvŠ­i rÝkisvaldsins. RÝkisvaldi­ hefur ney­st til a­ ■jˇ­nřta hverja fjßrmßlastofnunina ß fŠtur annarri. Menn eru Ý ˇ­a ÷nn a­ dusta ryki­ af regluverki fyrri tÝ­ar og a­ her­a ß ÷llum leikreglum til ■ess a­ koma Ý veg fyrir a­ blindingsleikur fjßrmagnsins keyri okkur ÷ll Ý ■rot.V÷ld se­labanka og eftirlitsstofnana eru aukin og hert. ┴standi­ minnir marga ß fall komm˙nismans, enda er ni­ursta­an s˙ a­ margt er lÝkt me­ skyldum: Frjßlshyggjutr˙bo­arnir minna um margt ß komm˙nista fyrri tÝ­ar, bara me­ ÷fugu formerki.

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷fundur var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-1996)