5.9.2008

┴ HĂTTU SVĂđI?

ôVi­ eigum ekki a­ rŠ­a Evrˇpusambandsa­ild ß forsendum tÝmabundins efnahagsvandaö (lei­ari Ý Mbl. 10.05.08) Hva­an kemur ritstjˇra Morgunbla­sins tyftunarvald til ■ess a­ banna almenningi ß ═slandi, sem er ■ungt haldinn kvÝ­a um atvinnu sÝna, afkomu og eignir, a­ rŠ­a allar hugsanlegar lausnir ß ■eim vanda? Og ■ß ekki sÝst a­ild a­ Evrˇpusambandinu og uppt÷ku evru Ý sta­ krˇnu. Ůa­ er nefnilega spurning um lÝfskj÷r almennings Ý framtÝ­inni.

Evrˇpusambandsa­ild og upptaka evru er nefnilega lÝfskjaramßl. Ůa­ snřst um a­ losna vi­ tÝ­ar, ˇfyrirsjßanlegar og ˇ˙treiknanlegar sveiflur ß gengi gjaldmi­ilsins ľ og ■ar me­ ß lÝfskj÷runum. Ůetta snřst um ver­st÷­ugleika. Ůa­ snřst um lŠgra ver­lag ß lÝfsnau­synjum. Ůa­ snřst um lŠgri vexti og ■ar me­ vi­rß­anlegri grei­slubyr­i af lßnum.

Ritstjˇrinn segir a­ fˇlk eigi bara a­ ey­a minnu og spara meira. Gjaldmi­ill sem heldur ekki ver­gildi sÝnu, hvetur ekki til sparna­ar. Hann řtir undir ey­slu. ═ ver­bˇlgu■jˇ­fÚlagi er geymdur eyrir glata­ur. Ůetta skřrir m.a. hvers vegna lÝfsstÝll ═slendinga er allt ÷­ru vÝsi en Svisslendinga. Ůa­ er helst til seint a­ vanda um vi­ ═slendinga fyrir ey­slusemi og ˇforsjßlni ■egar ■eir eru sokknir Ý skuldir. Sß sem vill fß ═slendinga til a­ heg­a sÚr eins og Svisslendinga Štti a.m.k. a­ sřna ■eim ■ß hugulsemi a­ fß ■eim Ý hendur nothŠfan gjaldmi­il.

Hagstjˇrnarmist÷kin.

╔g man ekki eftir ■vÝ a­ jafnmargir hafi or­i­ fyrir jafnmiklum lÝfskjaraskelli ß jafnsk÷mmum tÝma og n˙. Man Úg ■ˇ, rÚtt eins og ritstjˇrinn, flestar efnahagskollsteypur sem ═slendingar hafa gengi­ Ý gegnum upp ˙r mi­ri seinustu ÷ld. Matarreikningurinn snarhŠkkar. Grei­slubyr­i af lßnum ■yngist frß mßnu­i til mßna­ar. Og bensÝnver­ bÝla■jˇ­arinnar, sem břr ekki vi­ nothŠfar almannasamg÷ngur, rřkur upp ˙r ÷llu valdi. Ver­bˇlgan er komin ß skri­. Kaupmßtturinn mun fara rřrnandi ß nŠstu mßnu­um. Og ■a­ sem verra er: Almenningur eygir enga ˙tg÷ngulei­. Og stjˇrnv÷ld vir­ast standa rß­■rota frammi fyrir vandanum.

Hvers vegna er svona illa fyrir okkur komi­? Meginskřringin er s˙ a­ vi­ fˇrum illa a­ rß­i okkar Ý uppsveiflunni frß 2002 til 2007. Ůa­ var Ý lagi a­ rß­ast Ý stˇrvirkjun handa nřrri ßlbrŠ­slu fyrir austan. Hagkerfi­ rÚ­i nokkurn veginn vi­ ■a­. En ■a­ var ekki Ý lagi a­ opna Ý framhaldinu allar gßttir fyrir ˇdřrt erlent lßnsfÚ me­ millig÷ngu bankakerfisins. Ůa­ leiddi til fasteignabˇlunnar sem n˙ er sprungin. Se­labankinn au­velda­i ■etta meira a­ segja me­ rřmkun bindiskyldu Ý sta­ ■ess a­ taka Ý taumana.
HŠkkun střrivaxta dug­i fyrirsjßanlega ekki til a­ st÷­va ■etta. En h˙n haf­i ■ver÷fug ßhrif. Himinhßir vextir hŠkku­u gengi krˇnunnar, ÷rvu­u ey­slu og innflutning og juku vi­skiptahalla og skuldas÷fnun. A­ger­ir Se­lanbankans juku, me­ ÷­rum or­um, ß ˇst÷­ugleikann. Og vaxtamunurinn milli krˇnunnar og annarra gjaldmi­la ger­i ═sland skyndilega (og Ý fyrsta sinn Ý s÷gunni) a­ skotmarki (e­a fˇrnarlambi) hrŠgamma gjaldmi­labrasksins.

┴ hŠttusvŠ­i

Vi­ erum ˇafvitandi komin Ý gÝslingu ˇßbyrgustu afla hins al■jˇ­lega fjßrmßlakerfis. Vi­ erum varnarlaus ß hŠttusvŠ­i. Ůetta er aflei­ingin af sj÷ ßra tilraun okkar me­ sjßlfstŠ­a peningamßlastjˇrn sem byggir ß krˇnunni. Ůetta hef­i einfaldlega ekki gerst ef vi­ hef­um veri­ hluti af evrusvŠ­inu og haft se­labanka Evrˇpu a­ bakhjarli.

Lausnirnar? ŮŠr sn˙ast um ■a­ a­ koma okkur Ý skjˇl af hŠttusvŠ­inu, ß­ur en verra hlřst af. Bakvirkir samningar vi­ a­ra se­labanka og gjaldeyrislßn ß afarkj÷rum. ľ Ůetta eru ney­ar˙rrŠ­i. ┴standinu mß lÝkja vi­ skip sem siglt hefur veri­ Ý strand. Ůa­ er Švinlega rßndřrt a­ ■urfa a­ leita til al■jˇ­legra bj÷rgunarfyrirtŠkja til a­ nß skipinu aftur ß flot. Vonandi tekst okkur ■a­. ┌r ■vÝ sem komi­ er tjˇar lÝtt a­ erfa ska­ann. Hann er or­inn hlutur. En Ý gu­anna bŠnum: Reynum a­ lŠra af ˇf÷rum okkar.

Ůa­ er laukrÚtt sem Jˇn Sigur­sson, fyrrverandi forma­ur Framsˇknarflokksins og Se­labankastjˇri segir Ý fÝnum greinum Ý ■essu bla­i: Frekari frestur vinnur gegn ═slendingum. Og nota bene: LŠrum af reynslu SvÝa og Finna. Bß­ar ■essar ■jˇ­ir fˇru Ý gegnum hrikalega kollsteypu ľ sem var aflei­ing gjaldmi­ils- og bankakreppu ľ ß ßrunum um og upp ˙r 1990. Bß­ar ■essar ■jˇ­ir lÚtu sÚr tÝmabundinn efnahagsvanda a­ kenningu ver­a. ŮŠr for­u­u sÚr af hŠttusvŠ­inu og gengu Ý Evrˇpusambandi­.

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷fundur var sendiherra ═slands Ý Finnlandi 2002-2005)