28.4.2016

HVAđ ER EIGINLEGA Ađ?

١r Saari: Hva­ er eiginlega a­ ■essu Al■ingi? Skrudda, 2016.

ALMENNT:

Vi­ lestur kversins kom mÚr Ý hug h˙sgangur eftir ˇ■ekktan h÷fund ľ en Ý anda Kßins: (Ůetta er ekki ■jˇ­rŠkni ľ ■a­an af sÝ­ur gu­rŠkni ľ heldur Ýslensk heiftrŠkni ľ og helvÝtis b÷lvu­ langrŠkni). PˇlitÝska ˙tgßfan Ý anda Kßins er hins vegar svona (og gŠti ■ess vegna veri­ mottˇ fyrir bˇkina): Ůetta er ekki ■ingrŠ­i ľ ■a­an af sÝ­ur lř­rŠ­i ľ heldur bara brß­rŠ­i ľ og b÷lva­ endemis flßrŠ­i. MÚr sřnist ■ungami­jan Ý gagnrřni ١rs sn˙ast um tvennt: Annars vegar er bŠkla­ lř­rŠ­i (lÝkt og Ý ■ri­ja lř­veldinu franska fyrir endurkomu De Gaulles). Veigamikil r÷k eru fŠr­ fyrir ■vÝ, a­ lř­rŠ­i ver­i ekki vaki­ aftur til lÝfsins nema me­ rˇttŠkri uppstokkun ß grundvelli nřrrar stjˇrnarskrßr. Hin ■ungami­jan er gagnrřni ß stjˇrnmßl undir hŠl har­svÝra­ra sÚrhagsmuna, sem rß­a ■vÝ, sem ■eir vilja rß­a. Ůetta kallast ß ensku äcrony-capitalismô, sem bŠtist vi­ frŠndhygli okkar hef­bundna ŠttasamfÚlags. Helmingaskiptareglan ľ sem sÝ­ar er viki­ a­ ľ sta­festir ■etta. ═ skjˇli hennar ■rÝfst meiri spilling en sÚ­ ver­ur me­ berum augum (v÷ntun ß gagnsŠi). Afhj˙pun spillingarinnar samkvŠmt Panamaskj÷lunum ver­ur fastur li­ur eins og venjulega nŠstu vikur og mßnu­i.

BĂKLAđ LŢđRĂđI: Grundvallarregla lř­rŠ­is er äeinn ma­ur, eitt atkvŠ­iô. Skv. ■essari grunnreglu hafa ═slendingar alltaf b˙i­ vi­ vanskapa­ lř­rŠ­i. MisvŠgi atkvŠ­isrÚttar var og er svo grˇft, a­ ■a­ er Ý blˇra vi­ b˙setu■rˇun Ý landinu. Kj÷rdŠmaskipunin, bygg­ ß misvŠgi atkvŠ­isrÚttar, ein og sÚr řtir undir fyrirgrei­slupˇlitÝk og hagsmunapot, ■.e. spillingu. Allar tilraunir til a­ draga ˙r misvŠgi atkvŠ­isrÚttar eftir b˙setu hafa enda­ Ý hrossaskaupum um fj÷lgun ■ingmanna. Ůingmenn eru n˙na allt of margir. Sjßlfur atkvŠ­isrÚtturinn hefur veri­ ger­ur a­ verslunarv÷ru Ý pˇlitÝskum hrossakaupum.

STJËRNM┴L ┴ VALDI S╔RHAGSMUNA:

HVAđA FJËRFLOKKUR? Ůa­ er, a­ mÝnu mati, galli ß greiningu h÷fundar, a­ hann skellir skuldinni af ˇf÷rum lř­veldisins ß eitthvert fyrirbŠri, sem hann kallar Fjˇrflokkinn. Skv. ■essari kenningu eiga stjˇrnmßlaflokkar eins og Al■ř­uflokkur og Al■ř­ubandalag e­a Samfylking og Vinstri grŠn, a­ tilheyra einhverju pˇlitÝsku hlutafÚlagi, sem hann kennir vi­ fjˇrflokk.

╔g var Ý tˇlf ßr forma­ur Ý jafna­armannaflokki, sem kenndi sig vi­ al■ř­u. ╔g kannast ekki vi­ ■a­, a­ sß flokkur hafi ß minni tÝ­ veri­ handbendi nokkurra sÚrhagsmuna. Sannanlega ekki sŠgreifanna Ý L═┌; sannanlega ekki landb˙na­arkerfisins; sannanlega ekki S═F (sem Úg svipti rÝkisvernda­ri einokun); og vi­ gengum hvorki erinda hagsmuna Vi­skiptarß­s nÚ fyrirgrei­slupots Ý nafni bygg­astefnu.

Vi­ b÷r­umst fyrir ■jˇ­areign ß au­lindum og au­lindagjaldi fyrir nřtingarrÚtt ß sjßvarau­lindinni, sem al■jˇ­ mß kunnugt vera. ╔g veit fyrir vÝst, a­ minn flokkur var ekki partur af neinum fjˇrflokki; ■vert ß mˇti vorum vi­ h÷fu­andstŠ­ingar helmingaskiptareglunnar, eins og s÷guleg dŠmi sanna. Skv. minni pˇlitÝsku reynslu er ■a­ lÝka ofmŠlt, a­ Al■ř­ubandalagi­ hafi veri­ partur af hagsmunagŠslu hins meinta fjˇrflokksins.

SAMSTAđA UM ALMANNAHAG GEGN S╔RHAGSMUNUM: GEGN AUđRĂđI ľ FYRIR LŢđRĂđI.

╔g tel, a­ ■essi greining og hugtakanotkun sÚ ekki bara efnislega r÷ng heldur einnig ska­leg, ■egar vi­ leitum a­ lausnum ß sßlarhßska hins Ýslenska lř­veldis. Mß Úg vekja athygli ß ■vÝ, a­ ÷flugasta umbˇtahreyfing Ý ■ßgu almannahagsmuna gegn sÚrhagsmunum, Al■ř­uflokkurinn/Al■ř­usambandi­, fagnar hundra­ ßra afmŠli ß ■essu ßri.

Af ■essu tilefni var efnt til afmŠlisfagna­ar Ý I­nˇ Ý mars s.l. og Ý framhaldi af ■vÝ efnt til fyrirlestrarhalds um s÷guleg afrek, mist÷k og ˇsigra, ■essarar umbˇtahreyfingar. ═ ■essum fyrirlestrum var ■vÝ til skila haldi­ a­ ÷ll stŠrstu umbˇtamßl Ý ■ßgu almennings, sem nß­u fram a­ ganga ß ÷ldinni sem lei­, voru borin fram til sigurs gegn har­ri andst÷­u Ýhaldsafla, af stjˇrnmßlaarmi ■essarar hreyfingar ľ Al■ř­uflokknum: Vi­rukenning ß samningsrÚtti stÚttafÚlaga, takmarkanir ß vinnutÝma (t.d. v÷kul÷g), heildarl÷ggj÷f um vinnumarka­, l÷ggj÷f um fÚlagslegar lausnir Ý h˙snŠ­ismßlum (verkamannab˙sta­ir), almannatryggingar (sj˙kra-, elli-, slysa- og ÷rorkutryggingar), atvinnuleysistryggingar, l÷g um launajafnrÚtti karla og kvenna, skattkerfisbyltingin 1987 (sem endurreisti tekjustofna velfer­akerfisins), og sta­grei­sla skatta, barna-og fj÷lskyldubŠtur, fyrir utan merkustu umbŠturnar ß menntakerfi ■jˇ­arinnar, undir forystu Gylfa Ů. GÝslasonar formanns Al■ř­uflokksins.

Ůetta eru bara nokkur dŠmi, sem segja mikla s÷gu. Allt hefur ■etta ßunnist vegna barßttu hreyfingar fyrir almannahagsmunum gegn sÚrhagsmunum. Ůa­ stenst ekki dˇm s÷gunnar a­ kenna ■essa hreyfingu vi­ hagsmunabandalag helmingaskiptaflokkanna, ■rßtt fyrir a­ sundurlyndi vinstri hreyfingarinnar hafi neytt hana til mßlami­lana vi­ ÷nnur stjˇrnmßla÷fl, oft Ý veikri st÷­u.

Ůa­ er lÝka hŠtt vi­, a­ ■essi hugtakanotkun spilli fyrir samst÷­u meirihluta ■jˇ­arinnar um fßar en stˇrar og rˇttŠkar umbŠtur ß grundvallaratri­um stjˇrnskipunar (nř stjˇrnarskrß, jafn atkvŠ­isrÚttur, ■jˇ­aratkvŠ­i um stˇrmßl og ■jˇ­areign ß au­lindum), sem ■arf a­ nßst fyrir nŠstu kosningar. Vinstri­ ■arf a­ lŠra af hŠgrinu um a­ sameinast um fß stˇr mßl, sem skipta sk÷pum ľ en lßta minni hßttar ßgreiningsmßl liggja milli hluta.

HVAđ ER TIL R┴đA?

ä╔g er b˙inn a­ fylgjast me­ ■essu ■jˇ­fÚlagi Ý 50 ßr. Ůetta er ˇge­slegt ■jˇ­fÚlag. Ůetta er allt ˇge­slegt. Ůa­ eru engin princip, ■a­ eru engar hugsjˇnir, ■a­ er ekki neitt. Ůa­ er bara tŠkifŠrismennska, valdabarßttaô. ľ (Styrmir Gunnarsson, ritstjˇri Mbl. Ý skřrslu Rannsˇknarnefndar Al■ingis (RNA), aprÝl 2010, - sjß bls. 37).
H÷fundur bˇkarinnar leggur fram fj÷lmargar till÷gur til ˙rbˇta (sjß vi­auka, bls. 89-91). Ůetta eru rˇttŠkar breytingar, sem kjˇsendur Šttu a­ kynna sÚr fyrir nŠstu forseta- og al■ingiskosningar. ╔g lŠt ■Šr fljˇta hÚr me­, a­ vÝsu eilÝti­ Ý annarri r÷­ en hjß h÷fundi.

╔g legg a­ lokum til, a­ till÷gunum ver­i ra­a­ upp eftir mikilvŠgi Ý annarri r÷­, e­a sem hÚr segir:
  1. Nř stjˇrnarskrß. F÷rum a­ fordŠmi Frakka. Endurreisum lř­veldi­ ß traustum grundvelli lř­rŠ­is me­ stjˇrnfestu. Einn ma­ur eitt atkvŠ­i. Landi­ eitt kj÷rdŠmi. Persˇnukj÷r gegn flokksrŠ­i.
  2. Ůjˇ­aratkvŠ­i. Tiltekinn minnihluti ■ingmanna og lßgmarkshlutfall kjˇsenda fßi stjˇrnarskrßrvarinn rÚtt til a­ vÝsa mßlum Ý ■jˇ­aratkvŠ­i. Ůar me­ nßst stˇrmßl, sem var­a almannahagsmuni, ˙r gÝslingu sÚrhagsmuna. Al■ingi losnar undan mßl■ˇfsßrßttu Ý tÝma og ˇtÝma. Lř­rŠ­i me­ skilvirkni.
  3. Gegn rß­herrarŠ­i. Ůingmenn sem ver­a rß­herrar vÝki af ■ingi, og varamenn taki sŠti ■eirra. Ůetta styrkir l÷ggjafarsamkomuna, ■ingrŠ­i­ gegn rß­herrarŠ­inu. Getur stu­la­ a­ vali rß­herra utan ■ings ß grundvelli sÚrfrŠ­i■ekkingar e­a ßrangurs Ý forystuhlutverkum Ý atvinnulÝfi og stjˇrnun.
  4. Undirb˙ningur l÷ggjafar ľ frumvarpssmÝ­ ľ fŠrist frß rß­uneytum til A■ingis. Fleiri sÚrfrŠ­ingar ß řmsum svi­um starfi ■ß hjß l÷ggjafarsamkomunni. FrumkvŠ­i a­ lagasmÝ­ flyst frß rß­uneytum til ■ingsins (■ingflokka).
  5. Ůingm÷nnum ver­i fŠkka­ (t.d. Ý 51) en ■eir fßi a­sto­armenn til a­sto­ar Ý l÷ggjafarstarfi.
  6. Launakj÷r ■ingmanna ver­i bŠtt til samrŠmis vi­ raunverulegan vinnutÝma.
  7. Lř­rŠ­isstofa taki vi­ af pˇlitÝskt skipu­um kj÷rstjˇrnum. H˙n beri ßbyrg­ ß framkvŠmd ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slna, upplřsingum um l÷ggj÷f til almennings og mi­li frŠ­slu til skˇlakerfis um lř­rŠ­islega stjˇrnarhŠtti.
  8. Samfelld seta ■ingmanna ver­i takm÷rku­ vi­ 2-3 kj÷rtÝmabil. Tilgangurinn er a­ draga ˙r lÝkum ß myndun pˇlitÝskrar yfirstÚttar. Ůingmennska ß a­ vera borgaraleg skylda en tÝmabundin (eins og Ý A■enu for­um).
  9. L÷ga­ilum (fyrirtŠkjum) ver­i me­ l÷gum banna­ a­ fjßrmagna flokka og frambjˇ­endur, a­ vi­l÷g­um ■ungum refsingum.
  10. StarfstÝmi ■ingsins ß ßri hverju ver­i lengdur til a­ koma Ý veg fyrir fljˇtfŠrni og flumbrugang Ý tÝma■r÷ng. NŠturfundir ver­i banna­ir. Reynt ver­i a­ gera ■ingmannsstarfi­ fj÷lskylduvŠnt.
  11. Byggt ver­i yfir Al■ingi, ■annig a­ starfsa­sta­a og tŠknib˙na­ur ver­i sambŠrilegur vi­ ■a­ sem tÝ­kast hjß vel reknu fyrirtŠki.
  12. Almanna■jˇnustuhlutverk RÝkis˙tvarpsins ver­i tryggt Ý reynd me­ ■vÝ a­ gera ■a­ fjßrhagslega sjßlfstŠtt til langs tÝma. Settar veri­ skor­ur vi­ pˇlitÝskri Ýhlutun um frÚttaflutning og og almenningsfrŠ­slu. Eignarhald au­hringa ß fj÷lmi­lum ver­i banna­ me­ l÷gum.

Jˇn Baldvin Hannibalsson H÷f. var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-96