3.4.2017

Smitberar spillingarinnar

Umfj÷llun Gu­mundar Andra Ý mßnudagsgrein hans Ý FrÚttabla­inu 14. mars, um spillingaror­i­, sem, a­ hans s÷gn, fˇr af kr÷tunum Ý Vi­reisnarstjˇrninni, gefur tilefni til athugasemda. Spillingaror­inu var klÝnt ß Al■ř­uflokkinn, um lei­ og hann komst til ßhrifa - var or­inn hŠttulegur - l÷ngu fyrir daga Vi­reisnar. Jˇn Baldvinsson, forseti AS═, var bankastjˇri ┌tvegsbankans. Stefßn Jˇhann, arftaki hans, var forstjˇri BrunabˇtafÚlags ═slands (Ůar sem au­vita­ Štti a­ hřsa skyldutryggingar enn Ý dag). Haraldur Gu­mundsson, gu­fa­ir velfer­arrÝkisins Ýslenska, var forstjˇri Tryggingarstofnunar rÝkisins.Vilmundur var landlŠknir. Emil var vita- og hafnarmßlastjˇri. Og HÚ­inn, Dagsbr˙narforma­ur, var rÝkasti ma­ur landsins ß tÝmabili.

Ůetta eru nokkur dŠmi um ■a­ spillingaror­, sem fˇr af kr÷tunum - nota bene, l÷ngu fyrir daga Vi­reisnar. ═hald og kommar sameinu­ust um a­ koma spillingaror­inu ß. Ůa­ hefur aldrei ■ˇtt bera vott um spillingu, ■ˇtt SjßlfstŠ­is- og Framsˇknarmenn vŠru skipa­ir Ý embŠtti ß vegum rÝkisins. Ůa­ ■ˇtti - og ■ykir enn - sjßlfsagt mßl.Helmingaskiptareglan var j˙ grundvallarregla, sem gilt hefur um stjˇrnsřsluna allan lř­veldistÝmann.

En er spillingin ■arna? Einu sinni sem oftar sˇtti Úg fund norrŠnna krataforingja, Ý ■etta skipti­ Ý Oslˇ. ┴ lei­inni ß flugvellinum keypti Úg bˇk me­ ßhugaver­u heiti: "Norge en-partistat". H÷fundur var hŠgrisinna­ur "rannsˇknarbla­ama­ur". ═ bˇkinni var ■a­ skilmerkilega tÝunda­, a­ rÝkisstjˇrnir Verkamannaflokksins/Al■ř­usambandsins, sem seti­ h÷f­u a­ v÷ldum ßratugum saman, hef­i skipa­ "sÝna menn" til a­ veita forst÷­u nŠr ÷llum rÝkisstofnunum Ý ■essu aflanga landi. Fulltr˙ar flokks og verklř­shreyfingar střr­u rß­uneytum og Se­labanka, sßtu Ý bankarß­um og stjˇrnum fjßrfestingasjˇ­a, střr­u rÝkis˙tvarpinu og rÝkisstofnunum um land allt, Ý ■essu rÝkisvŠdda landi.

Fyrir fundinn fleyg­i Úg bˇkinni ß bor­i­ hjß Thorvald Stoltenberg, kollega mÝnum Ý utanrÝkisrß­uneytinu (og f÷­ur fv. forsŠtisrß­herra, Jens) og sag­i: SovÚt-Noregur. Og hana n˙! Hann tˇk ■essari ertni minni stilliega, en spur­i svo gˇ­lßtlega: Viltu heldur, a­ eigendur fyrirtŠkjanna og fjßrmagnsins - atvinnurekendurnir - rß­i lÝka yfir ■jˇnustustofnunum rÝkisins vi­ almenning? VŠri ■a­ meira lř­rŠ­i? Ůa­ er einmitt ■etta, sem veldur ■vÝ, a­ norrŠna mˇdeli­ er ÷­ru vÝsi en amerÝskur kapÝtalismi. HÚr eru hagsmunir almennings - vinnuaflsins - rß­andi, en ekki grˇ­asjˇnarmi­ kapÝtalista. M.÷.o. marka­skerfi­ eru undir lř­rŠ­islegri stjˇrn. Ůetta er hvorki SovÚt nÚ spilling. Ůetta er lř­rŠ­i­ Ý framkvŠmd.

Ůegar hinir h÷f­u bŠst Ý hˇpinn (og ■ar muna­i mest um SvÝana - anna­ eins-flokks rÝki), ßttum vi­ ßhugaver­ar samrŠ­ur um ■etta: Ef fulltr˙ar almannahagsmuna (forseti AS═ Ý bankastjˇrn) eru skipa­ir Ý embŠtti ß vegum rÝkisins - heitir ■a­ spilling. Ef fulltr˙ar (fjßrmßla)valdsins, flokka stˇrfyrirtŠkja og atvinnurekenda, eru skipa­ir Ý embŠtti ß vegum rÝkisins, ■ykir ■a­ sjßlfsagt. Reyndar ■ekki Úg enga frjßlshyggjumenn, sem nokku­ kve­ur a­, sem hafa ekki veri­ ß framfŠri rÝkisins.

╔g spur­i ß­an: Er spillingin ■arna? Hva­ segja allar samanbur­arkannanir Ý heiminum um ■ß spurningu ľ hvar er minnsta spillingu a­ finna Ý stjˇrnsřslu og ß landamŠrum einkageirans og opinberrar stjˇrnsřslu? Svar: ┴ Nor­url÷ndum. Ůarf einhverju vi­ ■etta a­ bŠta?

Jˇn Baldvin Hannibalsson