26.4.2017

┴ a­ segja ■a­ me­ blˇmum?

LandlŠknir ľ sem hefur vaki­ ■jˇ­arathygli fyrir sk÷rungsskap ľ segir skřrt og skorinort, a­ ekkert sÚ ■vÝ til fyrirst÷­u, a­ ˇbreyttum l÷gum, a­ fjßrfestar Ý heilsuleysi geti fari­ a­ skrifa reikninga ß skattgrei­endur (eins og hugur ■eirra stendur til) - nema rß­herrann taki Ý taumana. Rß­herrann er ■÷gull sem gr÷fin. Hvar er n˙ framtÝ­in bjarta?

Af ■essu tilefni skaut upp kollinum mynd frß fyrri tÝ­. Myndir segja stundum meira en m÷rg or­. Myndin var af ge­■ekkri konu, sem a­ loknum kosn-ingum 1995 var nřlega sest Ý stˇl heilbrig­isrß­herra.Ingibj÷rg Pßlma-dˇttir, heitir h˙n, Framsˇknarkona ofan af Skipaskaga. Myndin var af gla­beittum sÚrfrŠ­ilŠknum, sem voru a­ fŠra rß­herranum risablˇmv÷nd. Íll brostu ■au ˙t Ý eitt.

Og hvert var tilefni­? J˙, rß­herra haf­i lßti­ ■a­ ver­a eitt sitt fyrsta verk ß rß­herrastˇli a­ afnema svokalla­ tilvÝsunarkerfi, sem forveri henn-ar, Sighvatur Bj÷rgvinsson, haf­i va­i­ eld og brennistein til a­ koma Ý gegn. En hj˙krunarkonan , sem n˙ fˇr me­ h˙sbˇndavald Ý heilbrig­is-rß­uneytinu Ý umbo­i Framsˇknar, Štla­i ekki a­ standa Ý strÝ­i vi­ sÚr-frŠ­ilŠkna. H˙n gekk a­ ÷llum ■eirra kr÷fum. Ůeir ßttu henni miki­ upp a­ unna ľ og vildu segja ■a­ me­ blˇmum.

Sjßlftaka

Um hva­ snerist mßli­? ┴ ßrunum 1988 til 1994 gengu ═slendingar Ý gegnum lengstu samfelldu kreppu lř­veldistÝmans. Hagv÷xtur var neikvŠ­ur frß ßr frß ßri. Ůa­ var aflabrestur og vi­skiptakj÷r fˇru versnandi. RÝkisfjßrmßl voru vi­ ■a­ a­ fara ˙r b÷ndunum. Erlend skuldas÷fnun fˇr vaxandi.

Ůetta var sta­an, ■egar Sighvatur Bj÷rgvinsson, Vestfir­ingur, tˇk vi­ emb-Štti heilbrig­isrß­herra 1993 ľ fyrir tŠpum aldarfjˇr­ungi. Ůrßtt fyrir a­ vera ung ■jˇ­ fˇru ˙tgj÷ld til heilbrig­ismßla hra­vaxandi, langt umfram ■a­, sem ger­ist me­ ÷­rum ■jˇ­um OECD.

Einn ˙tgjaldaflokkur skar sig ˙r. ┌tgj÷ld innan hans uxu sjßlfkrafa. Ůau hÚldust engan veginn innan ramma fjßrlaga. Ůetta voru ˙tgj÷ld til sÚrfrŠ­i-lŠkna. Um ■ß giltu engar fj÷ldatakmarkanir. Flestir voru Ý hlutast÷rfum ß sj˙krah˙sum, en rßku eigin stofur me­fram. Ůanga­ vÝsu­u ■eir sj˙klingum. Kerfi­ sjßlft bau­ upp ß hvort tveggja: innbygg­an hagsmunaßrekstur og sjßlft÷ku. ┴n takmarkana.

Sighvatur ßkva­ a­ taka ß vandanum. Hann kom sÚr upp ÷flugum samstarfs-hˇpi. Ni­ursta­a ■eirra var, a­ kerfi­ vŠri a­ fara ˙r b÷ndunum. Ůa­ yr­i a­ efla grunn■jˇnustuna: heimilislŠkna og heilsugŠslust÷­var. Og koma ß til-vÝsunarkerfi, sem var rˇtgrˇi­ me­ grann■jˇ­um. Me­ tilvÝsun heimilis-lŠknis vŠri sÚrfrŠ­i■jˇnusta verulega ni­urgreidd. ┴n tilvÝsunar yr­i h˙n dřrari. WHO ľ al■jˇ­aheilbrig­isstofnunin mŠlti eindregi­ me­ ■essari skipan, bŠ­i af faglegum ßstŠ­um (allar upplřsingar um heilsufar sj˙klinga ß einum sta­) og til a­ koma b÷ndum ß sjßlfvirka kostna­araukn-ingu.

StrÝ­

Samt÷k sÚrfrŠ­ilŠkna fˇr Ý strÝ­. :Ůeir s÷g­u, a­ rß­herrann vŠri a­ svipta sj˙klinga gŠ­a■jˇnustu. Ůeir r˙llu­u sj˙klingum ß hjˇlastˇlum fyrir framan sjˇnvarpsmyndavÚlar og lÚtu sj˙klinga vitna um, a­ rß­herrann stefndi lÝfi ■eirra Ý vo­a. Ůeir rÚ­u sÚr l÷gfrŠ­ing og almanna-tengil ˙r innsta hring Ýhaldsins og hˇfu linnulausa fj÷lmi­laherfer­. ═ ÷­rum hverjum frÚttatÝma sjˇnvarps vitnu­u sj˙klingar um mannvonsku rß­herr-ans. Fj÷lmi­lar spilu­u me­. Ůetta var spennandi.

Undir lokin hˇtu­u ■eir allsherjar landflˇtta sÚrfrŠ­ilŠkna. Ůetta hreif. Sko­anak÷nnu­ur mat ■a­ svo, a­ Al■ř­uflokkurinn hef­i tapa­ tveimur ■ingsŠtum ˙t ß ■ennan ßrˇ­ur (fyrir utan a­ heil÷g Jˇhanna lag­i sÚrfrŠ­-ingunum li­ me­ ■vÝ a­ klj˙fa flokkinn).

Fyrir kosningarnar 1995 sp÷ru­u sÚrfrŠ­ingarnir hvorki fÚ nÚ fagurgala til a­ verja sitt sjßlft÷kukerfi ľ ß kostna­ skattgrei­enda. Ůeir unnu. F÷gnu­u sigri og s÷g­u ■a­ me­ blˇmum. SÝ­an hefur kerfi­ veri­ Ý gÝslingu ■eirra. SÚrfrˇ­ir menn hafa sagt, a­ n˙ svo komi­, a­ grunn■jˇnustan rÝsi varla lengur undir nafni. Ůa­ sÚu alla vega or­in seinustu forv÷­ a­ koma ß tilvÝs-unarkerfi og ■ar me­ b÷ndum ß sjßlft÷kuna.

Ůetta er sÝgild dŠmisaga um pˇlitÝsk ßt÷k milli sÚrhagmunaafla og almanna-hagsmuna. Ůa­ ■arf kjark, ■rautseigju og jafnvel eldmˇ­ til a­ standa vakt-ina Ý ■ßgu almannahagsmuna. Ůa­ er ekki heiglum hent. En sagan er lŠr-dˇmsrÝk. N˙ er spurningin: Ůorir rokkarinn? Ůa­ er meira Ý h˙fi en sv÷rt framtÝ­.

Jˇn Baldvin Hannibalsson H÷fundur var einu sinni fjßrmßlarß­herra ═slands