13.2.2019

Er RŚV įbyrgur fréttamišill eša frįveita ósanninda og óhróšurs? – Opiš bréf til śtvarpsstjóra

Įgęti śtvarpsstjóri. Viš undirrituš vekjum athygli yšar į žvķ, aš starfsmenn yšar, dagskrįrgeršarmenn viš Rįs 2, žeir Sigmar Gušmundsson og Helgi Seljan, hafa ķ tvķgang aš undanförnu fariš meš tilhęfulausar įsakanir, rangar fullyršingar og ęrumeišandi ummęli į opinberum vettvangi. Fyrst ķ vištali į Rįs 2 fimmtudaginn 17. janśar og aftur ķ sjįlfsvarnaręfingu ķ Morgunblašinu föstudaginn 8. febrśar sl. Fréttamennirnir fullyrša, aš žeir séu „ekki įbyrgir fyrir oršum višmęlenda sinna …“ Sé žaš rétt, žį hlżtur aš vakna sś spurning, hvort žeir megi žį aš ósekju lepja upp slśšur, gróusögur, persónunķš eša ašra illmęlgi – ķ śtvarpi allra landsmanna? Og fį nķšiš nišurgreitt hjį skattgreišendum. Žaš vęri žį bara į įbyrgš žeirra, sem ljśga aš žeim. Eruš žér, herra śtvarpsstjóri, sammįla žessari starfslżsingu handa fréttamönnum Rķkisśtvarpsins? Žessa dagana er mikiš rętt um, aš stofnanir og fyrirtęki ęttu aš setja sér sišareglur. Blašamannafélag Ķslands hefur sett sér slķkar reglur. Rķkisśtvarpiš, sem žér stżriš, hefur ekki tališ žaš nęgja og hefur žvķ sett sér ennžį višameiri sišareglur. Mį ekki treysta žvķ, hr. śtvarpsstjóri, aš žessar sišareglur séu ekki bara settar til aš sżnast? Er ekki til žess ętlast, aš fréttamenn haldi žęr ķ heišri?

Ķ sišareglum Blašamannafélags Ķslands segir: (4. grein) 1 „Ķ frįsögnum af dóms- og refsimįlum skulu blašamenn virša žį meginreglu laga, aš hver mašur er talinn saklaus, žar til sekt hans hefur veriš sönnuš.“

Ķ sömu reglum (3. grein) segir: „Blašamašur vandar upplżsingaöflun sķna, śrvinnslu og framsetningu, svo sem kostur er, og sżnir fyllstu tillitssemi ķ vandasömum mįlum. Hann foršast allt, sem valdiš getur saklausu fólki, eša fólki, sem į um sįrt aš binda, óžarfa sįrsauka eša vanviršu.“

Sišareglur – til sżnis?

Spyrja mį, hvernig įheyrendur geti myndaš sér fordómalausa skošun į umfjöllunarefni, ef fréttamenn bjóša žeim bara upp į einhliša frįsögn annars deiluašila; velja žaš eitt til birtingar śr gögnum mįls, sem hentar fyrirframgefinni nišurstöšu; stinga undir stól gögnum, sem sanna, aš fréttamašur og/ eša višmęlandi fer meš rangt mįl; eša ef fréttamašur hunsar vottfestan framburš vitna?

Eins og sżnt veršur fram į hér į eftir, hafa umręddir fréttamenn vanrękt aš afla stašfestra upplżsinga eša kanna sannleiksgildi fullyršinga višmęlanda sķns, žrįtt fyrir aš žęr upplżsingar hafi sannanlega veriš aušsóttar. Žašan af sķšur hafa žeir foršast aš valda saklausu fólki, „sem į um sįrt aš binda, óžarfa sįrsauka eša vanviršu“. Skašinn, sem žeir hafa valdiš er skešur, žótt hann sé vandmetinn til fjįr.

Ķ reišilestri sķnum ķ Morgunblašinu 8. febrśar sl. saka žeir mig (JBH) um fordóma gagnvart gešfötlušum. Ég hef hvergi lįtiš mér neitt slķkt um munn fara. En sem foreldri einstaklings, sem greind hefur veriš meš gešhvarfasżki, lķtum viš į žetta sem enn ein meišyršin af žeirra hįlfu. Ég hef hins vegar vitnaš ķ greiningu višurkenndra sérfęšinga (t.d. dr. Jamison, Bressert, Engilbert Siguršsson o.fl.) um žekkt sjśkdómseinkenni gešhvarfasżki, svo sem oflęti, trśarofstęki, kynlķfsžrįhyggju o.fl. Žetta flokkast ekki undir fordóma heldur fręšilegt mat og nišurstöšur rannsókna. Gešhvarfasjśklingur ķ manķu er almennt séš ekki talinn įbyrgur orša sinna eša gerša, heldur er hann talinn žarfnast umönnunar og lęknishjįlpar.

En hvaš um starfsmenn yšar, dagskrįrgeršarmenn į RŚV? Žeir hafa a.m.k. hingaš til veriš taldir vera meš fullu viti. En eru žeir samt sem įšur, aš žeirra eigin įliti og yšar, hvorki įbyrgir orša sinna né gerša? Mega žeir umvöndunarlaust bera į borš, aš óathugušu mįli, tilhęfulausar įsakanir, rangar fullyršingar og gróf meišyrši?

14 falsfréttir

Hér fer į eftir stutt upptalning į tilhęfulausum įsökunum, röngum fullyršingum og grófum meišyršum, sem umręddir fréttamenn bįru į borš fyrir hlustendur sķna į Rįs 2 ķ vištalsžętti sķnum viš Aldķsi Schram hinn 17. jan. sl.:
  1. „Aldķs sakaši föšur sinn um kynferšisbrot 1992“. Ósatt. Sjį Mannlķfsvištal ķ feb. 1995.

  2. Hótun dóttur um aš kęra föšur „veldur žvķ aš hśn er lokuš į gešdeild ķ mįnuš“. Ósatt. Sjį lög og reglur um naušungarvistun.

  3. „Ķ hvert sinn sem kastašist ķ kekki viš föšur“ … „sigaši (hann) įvallt į hana lögreglu“. Ósatt. Sjį lögregluvottorš og reglur um naušungarvistun.

  4. „Sem utanrķkisrįšherra og sendiherra gat hann hringt ķ lögreglu, og žar meš var ég handtekin … og fęrš ķ jįrnum upp į gešdeild.“ Ósatt. Sjį lögregluvottorš og reglur um naušungarvistun.

  5. Bréfsefni sendirįšs sżnir, aš „žaš er žvķ hafiš yfir vafa, aš hann reyndi aš misnota ašstöšu sķna …“ og „afskipti af Aldķsi skrįš sem ašstoš viš erlent sendirįš“. Žaš getur enginn, hvorki sendiherra, né rįšherrar, né neinir ašrir, lįtiš naušungarvista ašra manneskju. Sjį reglur um naušungarvistun. Lögregla ber ein įbyrgš į rangri skrįningu ķ sķna skżrslu. Algert aukaatriši.

  6. Aš JBH hafi „lįtiš naušungarvista hana ķ enn eitt skiptiš“ eftir Washington-heimsókn 2002. Rangt. Sjį frįsögn um atbeina félagsžjónustu og tilsjónarkonu vegna öryggis dóttur.

  7. Hótun foreldra: „Ef ég tęki ekki til baka įsökun mķna um kynferšisbrot JBH … myndu žau lįta loka mig inni“. Ósatt. Sjį reglur um naušungarvistun.

  8. „Tveir lögreglumenn, ef ekki žrķr, ryšjast inn …“ Sjį lögregluvottorš. JBH og BS aldrei leitaš til lögreglu vegna Aldķsar.

  9. „Žegar barniš er tekiš frį mér, verš ég ęr“ – Skżring: Gert meš atbeina umsjónarkonu og barnaverndarnefndar er barni komiš ķ fóstur, į mešan móšir er vistuš į sjśkrastofnun.

  10. „Naušungarvistun fór heldur ekki fyrir dóm, eins og bar aš gera“: Sjį vištal viš yfirlękni gešdeildar Landspķtalans į mbl.is um starfsreglur um naušungarvistun.

  11. Sigmar: „Ķ hvert skipti sem žessi umręša kemur upp, ert žś naušungarvistuš? – Aldķs: Jį, ķ sex skipti, ef ég man rétt.“ Ósatt. Sjį reglur um naušungarvistun og lögregluvottorš.

  12. „Vissi ekki af greiningu fyrr en 2013.“ Ósatt. Skilgreind gešfötluš aš eigin frumkvęši hjį TR įrum saman, vegna örorkubóta.

  13. „Žį er ég bara sprautuš nišur um leiš eša lįtin taka lyf.“ – Sjį starfsreglur gešdeildar Landspķtalans um framlengingu vistunar og lyfjatöku, sbr.vištal viš yfirlękni gešsvišs į mbl.is.

  14. Aš JBH hafi „framiš sifjaspell, žegar hśn (hver?) var fulloršin kona“. Óskiljanleg meišyrši. .
Tekiš skal fram, aš žessi listi yfir 14 tilhęfulausar įsakanir, ranghermi og meišyrši, er ekki tęmandi.

Sorpblašamennska – į kostnaš skattgreišenda?

Viš žetta er svo žvķ aš bęta, aš žeir Sigmar og Helgi fullyrša ķ įšurnefndri grein ķ Morgunblašinu, aš ķ įratugi hafi Aldķs „mįtt žola žöggun og śtskśfun śt af meintum veikindum sķnum“. Žetta er rangt, eins og nįnast allt annaš sem frį žeim hefur komiš um žessi mįl, sbr. vištal įsamt birtingu lögreglukęru Aldķsar ķ DV (27.- 29. september 2013) – sem aš vķsu var vķsaš frį sem ómarktękri – og forsķšuvištal viš DV (11.-13. október 2013).

Viš undirrituš leyfum okkur aš vekja athygli yšar, hr. śtvarpsstjóri, į žessum mįlabśnaši starfsmanna yšar. Žaš mį heita aš vištal žeirra tvķmenninga į Rįs 2 sé einn samfelldur ósannindavašall. Žótt flestar hinna ósönnu fullyršinga séu hafšar eftir višmęlanda žeirra er žaš eftir sem įšur stašreynd aš oftar en einu sinni gera žeir žessar fullyršingar aš sķnum. Žvķ til višbótar liggur ljóst fyrir aš hefšu fréttamennirnir haft fyrir žvķ aš rannsaka mįliš meš žvķ aš stašreyndaprófa fullyršingar eša afla aušfįanlegra upplżsinga hjį viškomandi ašilum hefšu žeir getaš séš sóma sinn ķ aš foršast aš fara meš allt žetta fleipur frammi fyrir įheyrendum.

Vitaš er, aš illmęlgi, persónunķš og annar óhróšur rķšur vķša hśsum į samfélagsmišlum. Einnig er žaš žekkt, bęši hér į landi og annars stašar, aš svokölluš sorpblöš byggja beinlķnis fjįrhagslega afkomu sķna į žvķ aš selja óhróšur um fólk sem einatt er hafšur eftir ónafngreindum persónum – įšur kallaš gróusögur. En af sjįlfu leišir aš žorri almennings lęrir smįm saman, aš fenginni reynslu, aš taka mįtulega lķtiš mark į slķkum mišlum. En viš viljum trśa žvķ, aš öšru mįli gegni um sjįlft Rķkisśtvarpiš – śtvarp allra landsmanna – sem hingaš til hefur talist vera ein helsta menningarstofnun žjóšarinnar. Viš viljum mega trśa žvķ, aš Rķkisśtvarpiš okkar vilji standa undir žeirri nafngift, ķ orši og verki.

Hvaš er žį til rįša, hr. śtvarpsstjóri?

Ķ ljósi žess, sem aš framan er sagt, skorum viš hér meš į yšur, hr. śtvarpsstjóri, aš žér, f.h. Rķkisśtvarpsins, dragiš til baka allar žessar tilhęfulausu įsakanir, röngu fullyršingar og meišyrši starfsmanna yšar, sem hér hafa veriš tilgreind og takiš af tvķmęli um, aš žau skuli skošast sem dauš og ómerk.

Einnig vęri viš hęfi, aš žér gęfuš įšurnefndum fréttamönnum alvarlega įminningu fyrir gróf brot į sišareglum Rķkisśtvarpsins, svo sem gert er rįš fyrir ķ sišareglunum sjįlfum.

Žį vęri og viš hęfi aš bišja įheyrendur Rķkisśtvarpsins afsökunar į óbošlegum vinnubrögšum umręddra fréttamanna um leiš og žvķ vęri heitiš aš óžolandi misnotkun į fjórša valdi Rķkisśtvarpsins yrši ekki lišin framvegis.

Viš žykjumst vita aš śtvarpsstjóri eigi annrķkt og hafi ķ mörg horn aš lķta viš stjórnun svo višamikillar og fjölmennrar stofnunar. Žess vegna žykir okkur višeigandi aš sętta okkur viš sjö daga biš fyrir yšur aš bregšast viš žessu erindi.

En ef žér, hr. śtvarpsstjóri, kjósiš aš bregšast ekki viš žessari įskorun okkar, įskiljum viš okkur allan rétt til aš stefna yšur, fyrir hönd Rķkisśtvarpsins, og starfsmönnum yšar, sem og višmęlendum, fyrir rétt, til žess aš fį meišyrši, ranghermi og tilhęfulausar įsakanir, dęmdar daušar og ómerkar. Og aš Rķkisśtvarpinu verši skylt aš bęta žolendum žessarar ófręgingarherferšar žaš tjón, sem žau hafa oršiš fyrir af völdum RŚV.

Viršingarfyllst.

P.s. Viš undirritum žetta opna bréf bęši, žar sem fjölskylda okkar – ekki bara viš sjįlf – hefur bešiš óbętanlegt tjón af völdum tilefnislausra įsakana, ranghermis og meišyrša ķ umfjöllun fréttamanna RŚV.

Bryndķs Schram Jón Baldvin Hannibalsson (kt. 210239-3249). Bryndķs Schram (kt. 090738-8289)

Bryndķs Schram og Jón Baldvin Hannibalsson