29.4.2007

TIL UMHUGSUNAR FYRIR KJËSENDUR, ┴đUR EN GENGIđ ER Ađ KJÍRBORđINU:T═U ┴STĂđUR TIL Ađ SKIPTA UM VALDHAFA

Kosningar sn˙ast um a­ velja fulltr˙a til a­ fara me­ v÷ld. Valdi­ er vandme­fari­. Ůa­ er sagt, a­ allt vald spilli. Og a­ allsherjarvald spilli algerlega. Valdhafar sem venjast ■vÝ, a­ ■eir sÚu fŠddir til valda og a­ fßtt e­a ekkert geti hrˇfla­ vi­ v÷ldum ■eirra, ganga yfirleitt ß lagi­. Ůa­ bř­ur spillingunni heim.

Eins flokks kerfi er yfirleitt gerspillt, jafnvel ■ˇtt kosningar fari fram til mßlamynda. Ef sami valdahˇpurinn rŠ­ur rÝkisvaldinu, sveitarstjˇrnum og fj÷lmi­lum, og hefur auk ■ess sterk Ýt÷k Ý fjßrmßlalÝfinu, er hŠtt vi­, a­ valdi­ stÝgi honum til h÷fu­s. A­ hann telji sig smßm saman hafinn yfir almennar leikreglur. Og komist upp me­ hva­ sem er.

Til ■ess er lř­rŠ­i­ og rÚttarrÝki­ a­ koma Ý veg fyrir spillingu valdaeinokunar. Hvorki lř­rŠ­i­ nÚ rÚttarrÝki­ er sjßlfgefi­. Hvorugt hefur ßunnist Ý eitt skipti fyrir ÷ll. A­hald a­ valdh÷fum krefst st÷­ugrar ßrvekni kjˇsenda. Ein ßhrifarÝkasta a­fer­in, sem kjˇsendur hafa ß valdi sÝnu, er a­ skipta ˙t valdh÷fum me­ reglulegu millibili. Ůa­ kemur Ý veg fyrir, a­ valdahafarnir umgangist valdi­ sem sjßlfgefi­. Ůa­ dregur ˙r hŠttunni ß misnotkun og spillingu. Vald kjˇsenda ľ fˇlksins ľ felst Ý ■essum rÚtti til a­ breyta um valdhafa me­ reglulegu millibili.

VALDAEINOKUN.

Ůeir sem Štla a­ kjˇsa SjßlfstŠ­isflokkinn Ý vor, Šttu a­ hafa Ý huga, a­ ■ar me­ vilja ■eir framlengja t÷k ■ess valdahˇps ß rÝkisvaldinu Ý tvo ßratugi samfellt. Ůeir sem Štla a­ kjˇsa Framsˇknarflokkinn, eru ■ar me­, vitandi vits, a­ freista ■ess a­ tryggja fßmennum hˇpi me­ sterk Ýt÷k Ý fjßrmßlalÝfi ■jˇ­arinnar, ßframhaldandi t÷k ß rÝkisvaldinu Ý fj÷gur kj÷rtÝmabil samfellt. Kjˇsendum vŠri hollt a­ Ýhuga, a­ ■essir flokkar fara lÝka sameiginlega me­ ÷ll v÷ld Ý h÷fu­borg landsins, ■ˇtt ekki sÚ ■a­ Ý krafti meirihluta atkvŠ­a. ١tt Framsˇknarflokkurinn sÚ nŠrri ■orrinn fylgi Ý h÷fu­borginni, hefur hann fengi­ Ý sinn hlut helminginn af valdakerfi h÷fu­borgarinnar. Vilja kjˇsendur, vitandi vits, framlengja ■essa valdaa­st÷­u?

Kjˇsendum vŠri lÝka hollt a­ hafa Ý huga, a­ allir fj÷lmi­lar landsins, sem mßli skipta, eru undir stjˇrn manna, sem eru handgengnir ■essum valdahˇpum. Er ■a­ hollt lř­rŠ­inu? Er ■a­ vŠnleg lei­ til a­ tryggja valdh÷fum nau­synlegt a­hald? E­a erum vi­, ═slendingar, af einhverjum ßstŠ­um svo vammlaust fˇlk, a­ vi­ ■urfum ekki a­ ˇttast, a­ spilling geti nokkru sinni ■rifist Ý skjˇli valdsins Ý okkar fßmenna ■jˇ­fÚlagi? Tr˙um vi­ ■vÝ? Kemur ■a­ heim og saman vi­ reynslu okkar af stjˇrnarfarinu ß valdatÝma n˙verandi stjˇrnaflokka?
┴­ur en gengi­ ver­ur a­ kj÷rbor­inu ■ann 12. maÝ n.k., er ßstŠ­a til a­ bi­ja kjˇsendur a­ hafa Ý huga a.m.k. tÝu ßstŠ­ur fyrir ■vÝ a­ skynsamlegt geti veri­, Ý nafni vanda­rar stjˇrnsřslu og lř­rŠ­islegra stjˇrnarhßtta, a­ skipta um valdhafa.
  1. PˇlitÝskar embŠttaveitingar.
    ═ rÚttarrÝki eiga allir a­ vera jafnir fyrir l÷gunum. RÝki­ er stŠrsti vinnu-veitandi ■jˇ­arinnar og hefur ■anist ˙t ß valdatÝma stjˇrnarflokkanna. (┌r 32% Ý tŠp 42% af ■jˇ­arframlei­slu ß tˇlf ßrum). Prˇfessor vi­ H═ hefur komist a­ ■eirri ni­urst÷­u, a­ 44% af umsŠkjendum um st÷rf ß vegum rß­uneyta og rÝkisstofnana sÚu veitt ß pˇlitÝskum forsendum. Ef unnt er a­ fŠra s÷nnur ß pˇlitÝskar embŠttaveitingar Ý 44% tilvika, er ˇhŠtt a­ fullyr­a, a­ hlutfalli­ er Ý reynd mun hŠrra. Fyrrverandi utanrÝkisrß­herra, sem gengdi embŠtti Ý r˙mt ßr, nota­i tŠkifŠri­ og ŠvirÚ­ ellefu sendiherra ß kostna­ skattgrei­enda. ═ flestum tilvikum var um a­ rŠ­a umbun fyrir pˇlitÝska hjßlparkokka. UmrŠddur rß­herra var forma­ur flokks, sem a­ nafninu til ■ykist berjast gegn ˙t■enslu rÝkisbßknsins. Vilja kjˇsendur kvitta fyrir me­ ■vÝ a­ framlengja veitingavald Flokksins, bŠ­i hjß rÝki og borg?

  2. PˇlitÝskt gerrŠ­i.
    Formenn stjˇrnarflokkanna tˇku sÚr vald til a­ leyfa BandarÝkjastjˇrn a­ setja ═sland ß lista yfir ■Šr ■jˇ­ir, sem studdu l÷glausa og si­lausa innrßs BandarÝkjamanna Ý ═rak. Ůar me­ ger­u ■eir alla ■jˇ­ina samßbyrga fyrir gengdarlausu blˇ­ba­i, sem hefur kosta­ hundru­ ■˙sunda lÝfi­ og gert milljˇnir landflˇtta.YfirgnŠfandi meirihluti ■jˇ­arinnar var og er ˇsßttur vi­ ■etta gerrŠ­i. Enginn stjˇrnali­a, sem bera ■ˇ sameiginlega ßbyrg­ ß ■essum svartasta smßnarbletti Ý s÷gu Ýslensku ■jˇ­arinnar, hefur sÚ­ ßstŠ­u til ■ess a­ bi­jast afs÷kunar. Vilja kjˇsendur taka ß sig s÷kina me­ ■vÝ a­ framlengja v÷ld ■essara flokka?

  3. PˇlitÝskar m˙tur.
    Fyrir kosningar ßri­ 2003 sag­i ■ßverandi forsŠtisrß­herra Ý sjˇnvarpsvi­tali, a­ forsvarsmenn einnar ÷flugustu vi­skiptasamsteypu ■jˇ­arinnar hef­u reynt a­ m˙ta sÚr. Heimildarma­urinn var fyrrverandi a­sto­arma­ur rß­herrans og upphŠ­in var s÷g­ vera 300 milljˇnir. Ůar sem grundvallarreglur rÚttarrÝkis eru Ý hei­ri haf­ar, hef­i ■egar Ý sta­ veri­ efnt til rannsˇknar ß vegum ßkŠruvaldsins til ■ess a­ lei­a hi­ sanna Ý ljˇs. RÝkissaksˇknari hefur sjßlfstŠ­ar heimildir til slÝkrar rannsˇknar og hefur beitt ■eim af minna tilefni. ┴ ═slandi var hins vegar ekkert a­hafst af hßlfu ßkŠruvaldsins. Mßli­ er enn ■ann dag Ý dag ˇupplřst. Ůa­ hefur dregi­ langan slˇ­a ß eftir sÚr og grafi­ undan tr˙ manna ß rÚttarfari Ý landinu. Svona nokku­ gerist bara Ý bananalř­veldum. Viljum vi­, a­ s˙ nafngift ver­i me­ r÷kum heimfŠr­ upp ß ═sland?

  4. EinkavŠ­ing eftir helmingaskiptareglum.
    Meirihluti ■jˇ­arinnar haf­i ekkert a­ athuga vi­ ■ß ßkv÷r­un rÝkisstjˇrnarinnar a­ selja rÝkisbankana. En ■a­ tˇk stjˇrnarflokkana nŠstum ■vÝ tv÷ kj÷rtÝmabil a­ nß samkomulagi innbyr­is um ■a­, hverjir skyldu fß a­ njˇta ■eirra forrÚttinda a­ fß a­ kaupa ľ og ß afslßttarkj÷rum. Ni­ursta­an var­ s˙, a­ ■eir beittu helmingaskiptareglunni, sem ■eir hafa stu­st vi­ ßratugum saman, til a­ skipta fjßrhagslegum hlunnindum milli sÝn ß pˇlitÝskum ßhrifasvŠ­um. A­fer­afrŠ­in var meira Ý stÝl vi­ einkavŠ­ingu YeltsÝns, hins r˙ssneska, ß ■rotab˙i sovÚtkomm˙nismans, sem leiddi til ■ess, a­ svokalla­ir ˇligarkar s÷lsu­u undir sig ■jˇ­arau­inn. Nřir valdhafar Šttu a­ efna til hlutlŠgrar og faglegrar rannsˇknar ß ÷llu einkavŠ­ingarfelinu, ■ˇtt ekki vŠri nema til a­ endurreisa traust almennings ß stjˇrnsřslunni.

  5. Ůjˇ­areign ß au­lindum.
    Ůrßtt fyrir ßkvŠ­i laga um, a­ fiskimi­in Ý l÷gs÷gu ═slands sÚu ■jˇ­areign, og a­ tÝmabundin ˙thlutun vei­iheimilda (nřtingarrÚttur) myndi ekki l÷gvarinn eignarÚtt, ganga vei­iheimildir kaupum og s÷lum og standa undir ve­setningum bankakerfisins, eins og um einkaeignarrÚtt sÚ a­ rŠ­a. Stjˇrnarflokkarnir hafa vanefnt fyrirheit Ý stjˇrnarsßttmßla um a­ festa ■jˇ­areign fiskimi­anna Ý stjˇrnarskrß. Eftir stendur, Ý reynd, a­ eigandi au­lindarinnar nřtur ekki ar­s af hinum framselda nřtingarrÚtti. Allt er ■etta kerfi Ý blˇra vi­ jafnrŠ­isreglu stjˇrnarskrßrinnar og stenst ekki til framb˙­ar. Ůa­ er kominn tÝmi til a­ taka ß ■essu mßli.
    Orkufor­ab˙r ■jˇ­arinnar Ý vatnsf÷llum og jar­varma er ÷nnur au­lind, sem fyrirsjßanlega mun hŠkka Ý ver­i Ý nßinni framtÝ­, ■egar tÝmabil jar­efnaeldsneytis er a­ lÝ­a undir lok. Nřting ■essara orkulinda er mßl, sem var­ar ■jˇ­ina alla. NřtingarrÚttur ■essara sameiginlegu au­linda ■jˇ­arinnar mß ■vÝ ekki fŠrast ß hendur einstakra orkuvinnslufyrirtŠkja e­a sveitarfÚlaga. S˙ stefna, sem mˇtu­ ver­ur um nřtingu sameiginlegra au­linda ■jˇ­arinnar til lands og sjßvar ß nŠsta kj÷rtÝmabilil, var­ar sameiginlega hagsmuni ■jˇ­arinnar allrar. Ůarna munu takast ß andstŠ­ sjˇnarmi­: Annars vegar ■eirra sem vilja ■jˇ­areign ß au­lindum, og hins vegar hinna, sem vilja afhenda au­lindinrar einkaa­ilum til eignar. Um ■etta ß a­ kjˇsa Ý ■essum kosningum.

  6. Evrˇpusambandsa­ild ß dagskrß.
    Um ■a­ er ekki lengur deilt, a­ stjˇrnarflokkunum hafa veri­ mislag­ar hendur var­andi hagstjˇrnina. Ni­ursta­an er s˙, a­ rÝkisstjˇrnin hefur kollvarpa­ st÷­ugleikanum, sem er forsendan fyrir afkomu÷ryggi fˇlks og fyrirtŠkja. Peningamßlastefnan er Ý gj÷rgŠslu og spß­ er halla ß rÝkisb˙skapnum ■egar ß nŠsta ßri. . Ver­bˇlga, umfram yfirlřst markmi­ Se­labankans, hefur hŠkka­ h÷fu­stˇl skulda heimilanna um hßlfa til heila milljˇn ß ßri og ■ar me­ eytt kaupmßttarßvinningi gˇ­Šrisins, hjß ■eim, sem skuldsettastir eru.
    Hagstjˇrnarvandi nŠsta kj÷rtÝmabils ver­ur fyrst og fremst Ý ■vÝ fˇlginn a­ endurreisa st÷­ugleikann. Til ■ess ver­ur a­ gŠta a­halds Ý ˙tgj÷ldum rÝkis og sveitarfÚlaga, og ■eirra a­ila, sem stefna a­ nřjum stˇri­juframkvŠmdum ß grundvelli ˙ts÷luver­s ß raforku. ┴rangursrÝkasta lei­in til a­ endurreisa st÷­ugleikann og festa hann Ý sessi vŠri s˙ a­ stefna a­ Evrˇpusambandsa­ild me­ uppt÷ku evru. SlÝk ßkv÷r­un mundi veita stjˇrnv÷ldum ■a­ a­hald, sem ■arf til a­ lŠkka vexti, ver­bˇlgu og vi­skiptahalla og ■ar me­ skapa st÷­ugleika Ý efnahagsumhverfinu til framb˙­ar. Ůa­ er ekki seinna vŠnna, a­ kjˇsendur taki mi­ af ■essari framtÝ­arsřn, ■egar ■eir ganga a­ kj÷rbor­inu n˙ Ý maÝ.

  7. Endurreisn velfer­arrÝkisins.
    ┴ tˇlf ßra stjˇrnartÝma SjßlfstŠ­is- og Framsˇknarflokks hafa myndast alvarlegir brestir Ý Ýslenska velfer­arkerfinu og ˇj÷fnu­ur hefur fari­ jafnt og ■Útt vaxandi. ═sland er eina landi­ innan OECD, ■ar sem skattakerfi­ hefur ■au ßhrif a­ auka ß ˇj÷fnu­ Ý tekjuskiptingunni. MeginßstŠ­urnar eru tvŠr: Skattfrelsism÷rk hafa ekki fylgt launa■rˇun, me­ ■eim aflei­ingum a­ skattbyr­i lßg- og mi­lungstekjuhˇpa hefur ■yngst, en lÚst a­ sama skapi hjß ■eim tekjuhŠstu. Hin ßstŠ­an er s˙, a­ ■rßtt fyrir gˇ­Šri­ hafa stjˇrnarflokkarnir vanrŠkt a­ endursko­a samspil almannatrygginga, lÝfeyrisgrei­slna og skattakerfis. Aflei­ingarnar eru ■Šr a­ rÝkissjˇ­ur tekur til baka, Ý formi sker­inga og skatta, brˇ­urpartinn af ■eim grei­slum, sem eiga a­ standa undir afkomu÷ryggi ■eirra, sem verst eru settir me­al aldra­ra og ÷ryrkja. RÝkissjˇ­ur er Ý reynd stŠrsti lÝfeyris■eginn. Kerfi­ er fari­ a­ refsa ■eim, sem ■a­ ß a­ ■jˇna. Ůa­ letur bŠ­i til sparna­ar og vinnu. Ůetta kallar ß heildarendursko­un ß grundvallar■ßttum velfer­ar■jˇnustunnar. Ůeim sem bera ßbyrg­ ß ■essum vanrŠkslusyndum Ý gˇ­Šrinu er ekki treystandi til a­ vinna ■a­ verk.

  8. ôGj÷r rÚtt ľ ■ol ei ˇrÚtt.ö
    L÷gbo­inn skyldusparna­ur Ý formi lÝfeyrissjˇ­si­gjalda, ver­trygging lÝfeyrissjˇ­anna og ßv÷xtun h÷fu­stˇls ■eirra ß a­ vera einn helsti styrkur Ýslenska hagkerfisins og trygging fyrir traustri afkomu vaxandi hˇps aldra­ra Ý ■jˇ­fÚlaginu. Vaxandi hluti af ˙tgrei­slum lÝfeyrissjˇ­a til aldra­ra er Ý reynd ßv÷xtun af fjßrfestingum, ■.e. fjßrmagnstekjur. Samt eru ■essar grei­slur skattlag­ar a­ fullu sem launatekjur ß sama tÝma og au­menn, sem hafa megini­ af tekjum sÝnum Ý formi fjßrmagnstekna, grei­a a­eins 10% fjßrmagnstekjuskatt. Ůetta er ˇrÚttlŠti. Margf÷ldun ß skrß­um einkahlutafÚl÷gum Ý skatthagrŠ­ingaskyni og s˙ sa­reynd, a­ fjßrmagnstekjuskattur rennur ekki til sveitafÚlaga, ■ř­ir, a­ hinir efnamestu grei­a ekkert fyrir ■jˇnustu sveitafÚlaga, ekki einu sinni fyrir skˇlag÷ngu barna sinna. Ůetta er ranglŠti, sem ßtti fyrir l÷ngu a­ vera b˙i­ a­ lei­rÚtta.

  9. Gegn ˙t■enslu rÝkisbßknsins.
    Ůrßtt fyrir yfirlřsta stefnu SjßlfstŠ­isflokksins um a­ halda aftur af ˙t■enslu rÝkisbßknsins hefur ■a­ ■anist ˙t Ý stjˇrnartÝ­ flokksins sem aldrei fyrr. Ůrßtt fyrir skattalŠkkanir, einkum Ý ■ßgu hinna efnameiri, hefur rÝkissjˇ­ur ■anist ˙t Ý ■enslunni. BŠtt afkoma rÝkissjˇ­s stafar ■vÝ mi­ur ekki af ˙tgjaldaa­haldi heldur af ■enslu, vi­skiptahalla og s÷lu rÝkiseigna. Takist a­ koma aftur ß st÷­ugleika og jafnvŠgi, blasir vi­ kerfislŠgur halli ß rÝkissjˇ­i strax ß nŠsta ßri. Ůetta er afleit fjßrmßlastjˇrn, sem ver­skuldar ekki traust. Ef komast ß hjß hŠkkun skatta ß nŠsta kj÷rtÝmabili, ver­ur a­ taka ˙tgjalda■enslu rÝkissjˇ­s til rŠkilegrar endursko­unar, ekki sÝst a­ ■vÝ er var­ar sjßlfvirk ˙tgj÷ld hins ˙relta landb˙na­arkerfis og annarra ˙tgjalda■ßtta, sem endurspegla velfer­arkerfi fyrirtŠkjanna. Hvorki SjßlfstŠ­isflokknum nÚ Framsˇkn er treystandi til ■essa verks.

  10. Stjˇrnmßl og eiginhagsmunapot.
    Ůa­ hefur ekki gerst ß­ur Ý stjˇrnmßlas÷gu lř­veldisins, a­ forystumenn Ý stjˇrnmßlum hafi beinlÝnis au­gast af stjˇrnmßla■ßttt÷ku sinni. ┴ stjˇrnartÝma Framsˇknarflokksins s.l. 12 ßr eru ■ess dŠmi, a­ fyrrverandi forystumenn flokksins og skjˇlstŠ­ingar hans Ý fjßrmßlaheiminum hafi au­gast persˇnulega vegna stjˇrnvaldsa­ger­a, sem ■eir hafa sta­i­ fyrir e­a haft ßhrif ß. Ůa­ er alvarlegt mßl fyrir lř­rŠ­i­ Ý landinu, ■egar stjˇrnmßlaflokkar eru or­nir eins konar eignarhaldsfÚl÷g um grÝ­arlega fjßrhagslega hagsmuni forystumanna og skjˇlstŠ­inga ■eirra. Vilja kjˇsendur meira af svo gˇ­u? Eru kjˇsendur tilb˙nir a­ taka ■vÝ, a­ ┴rni Johnsen ver­i nŠsti forma­ur Fjßrlaganefndar?

═ upphafi ■essarar greinar voru kjˇsendur vara­ir vi­ ■vÝ a­ framlengja forrŠ­i s÷mu fßmennu valdahˇpanna Ý innsta hring SjßlfstŠ­is- og Framsˇknarflokks Ý 20 og 16 ßr fyrir hvorn um sig. ┴ ■a­ var bent, a­ ■essir s÷mu flokkar skipta me­ sÚr v÷ldum Ý h÷fu­borginni ß yfirstandandi kj÷rtÝmabili . Einnig var ß ■a­ bent, a­ ■eir einstaklingar, sem rß­a ßhrifamestu fj÷lmi­lum ■jˇ­arinnar, eru flestir hverjir Ý nßnum tengslum vi­ forystu stjˇrnarflokkanna, og a­ eigendur fj÷lmi­lanna eiga miki­ undir ßkv÷r­unum ■eirra komi­.

┴­ur en kjˇsendur ganga a­ kj÷rbor­inu ■ann 12. maÝ n.k., Šttu ■eir a­ Ýhuga alvarlega, hvort ■eir eru sßttir vi­ ■essa pˇlitÝsku og fjßrhagslegu valdaeinokun, sem vi­ blasir Ý ■jˇ­fÚlaginu. Hafa kjˇsendur virkilega af ■vÝ engar ßhyggjur, a­ vi­varandi valdaeinokun s÷mu fßmennishˇpanna, sem hÚr hefur veri­ lřst, bjˇ­i ekki heim spillingu, misbeitingu og mismunun? Vilja ■eir taka ßhŠttuna af ˇbreyttu ßstandi? E­a er kominn tÝmi til a­ beita hinu lř­rŠ­islega valdi ˇbreyttra kjˇsenda og skipta ˙t valdh÷fum ˙t frß nau­syn a­halds og virks lř­rŠ­is - Ý ■ßgu almannahagsmuna?

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷f. var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-96)