9.11.2006

VITJUNART═MI

Kosninga˙rslitin 1978 - fyrir tŠpum 30 ßrum - voru eins og pˇlitÝskur jar­skjßlfti, a.m.k. 7.5 ß Richter. Ůa­ skalf allt og n÷tra­i. Hef­bundin helmingaskiptastjˇrn SjßlfstŠ­isframsˇknarflokksins var vi­ v÷ld, ■ß sem n˙. Stjˇrnmßlaforystan Ý landinu bar sřnileg ■reytumerki, eftir a­ hafa hjakka­i Ý sama farinu ßrum saman, ßn ßrangurs. Undir ni­ri krauma­i ˇßnŠgja, sem braust upp ß yfirbor­i­ Ý kosningunum. TvÝflokkur helmingaskiptanna galt afhro­. A-flokkana vanta­i a­eins ■rjß ■ingmenn Ý starfhŠfan meirihluta. Ůa­ ■ˇtti nŠstum■vÝ bylting. Kosninga˙rslitin voru krafa um breytingar. En skilabo­ nřrrar kynslˇ­ar komust ekki til skila. Stjˇrnmßlaforystan var ekki vandanum vaxin. Sjßandi sß h˙n ekki og heyrandi heyr­i h˙n ekki. Ůess vegna fˇr sem fˇr. Tˇmt kl˙­ur.

Ung kynslˇ­ og ˇ■reyjufull var a­ hasla sÚr v÷ll Ý a­draganda ■essara kosninga. Ůar fˇr fremstur Ý flokki Vilmundur Gylfason. Hann haf­i allt a­ra sřn ß ■jˇ­fÚlagi­ en ■eir kerfiskallar, sem sßtu ß fleti fyrir og v÷r­u sÚrhagsmuni hins pˇlitÝska samtryggingarkerfis af g÷mlum vana. Ůeir skildu varla, hva­ var ß sey­i. Ef krafan var ekki um frjßlsar ßstir, ■ß var h˙n a.m.k. um opin prˇfkj÷r, frjßlsa fj÷lmi­la, beint kj÷r forsŠtisrß­herra, vinnusta­asamninga um kaup og kj÷r, frjßlsan opnunartÝma verslana (og svokalla­ra skemmtista­a) og sitt hva­ fleira. Ůetta hljˇma­i rˇttŠkt og ■ar af lei­andi hŠttulegt. En kerfi­ var­ klumsa. Ůa­ stˇ­ ■etta ßhlaup af sÚr. ôArkitekt kosningasigursinsö var settur utan gar­s. Og lÝfi­ hÚlt sinn vanagang.

Um lÝf og lit.

Vonbrig­in ollu ■vÝ, a­ Vilmundur var­ vi­skila vi­ Al■ř­uflokkinn og stofna­i eigi­ mßlfundafÚlag, Bandalag jafna­armanna. Ůetta var fÝnn kl˙bbur me­ fÝnar hugmyndir. Undirtektirnar v÷ktu vŠntingar, en kosninga˙rslitin 1983 ollu vonbrig­um. Bandalagi­ var­ skammlÝft, ■ˇtt hugmyndir ■ess vŠru lÝfvŠnlegar. Flestir forystumanna ■ess gengu til li­s vi­ Al■ř­uflokkinn, ■ar sem hugmyndir brautry­jandans fengu margar hverjar framhaldslÝf Ý ■eim rÝkisstjˇrnum, sem Al■ř­uflokkurinn gaf lÝf og lit ß ßrunum 1987 til 1995.

Jar­tenging ═slands vi­ innri marka­ og samkeppnisumhverfi Evrˇpu lag­i grunninn a­ gerbreyttu ■jˇ­fÚlagi. Ůa­ tˇk tÝmann sinn a­ hrinda ■essum hugmyndum Ý framkvŠmd. Treg­ul÷gmßli­ (helmingaskiptasamlagi­, sem n˙ vŠri kalla­ ohf) lŠtur ekki a­ sÚr hŠ­a. Eftir sÚrstakt hagsŠldarskei­ Ý r˙man ßratug er ═sland komi­ Ý fremstu r÷­ rÝkustu ■jˇ­a heims. EES margfalda­i heimamarka­inn 300-falt ß einu vetfangi. Hagkerfi­ var­ allt Ý einu nokkrum n˙merum of stˇrt. Skuldirnar munu a­ vÝsu fylla upp Ý skˇstŠr­ina, hŠgt en ÷rugglega. Ůetta hefur gerst hratt. ═sland er ekki lengur verst÷­. Ůa­ kallast n˙ al■jˇ­avŠtt ■jˇnustusamfÚlag Ý fremstu r÷­. Breytingarnar hafa gerst svo hratt, a­ vi­ erum rÚtt a­ byrja a­ ßtta okkur ß ■vÝ, a­ eyjan Ý nor­ri er or­in a­ al■jˇ­avŠddu fj÷l■jˇ­asamfÚlagi. Og nota bene: Einhverju mesta ˇjafna­ar■jˇ­fÚlagi Evrˇpu, ■ar sem gjßin milli rÝkra og fßtŠkra dřpkar hra­ar en vÝ­ast hvar.

Fyrir komandi kosningar vori­ 2007 stendur ═slands farsŠlda frˇn frammi ß ystu n÷f ß krossg÷tum: Viljum vi­ tilheyra hinu norrŠna velfer­arsamfÚlagi e­a rekur okkur ľ nau­ug, viljug ľ Ý ßttina a­ hinu ofbeldisfulla villta vestri? Kannski er ■etta spurningin, sem skiptir mestu mßli Ý kj÷rb˙­inni vori­ 2007: Viljum vi­ sn˙a ß vit Evrˇpu ■rßtt fyrir allt, e­a bÝ­ur okkar hlutskipti fylkis Ý AmerÝku, - n˙mer fimmtÝu og eitt - e­a Ý kaupfÚlagi vi­ Alaska?

Um samhengi hlutanna.

Er eitthvert samhengi Ý ■essu ÷llu saman? Hugsum um ■a­. Ůegar ═sland gekk Ý NATO, kraf­ist utanrÝkisrß­herra ═slands, Bjarni Benediktsson, ■ess, a­ a­ildarÝkin vi­urkenndu sÚrst÷­u ═slands sem lands ßn hers og vopna, og a­ aldrei yr­i erlendur her ß ═slandi ß fri­artÝmum. Ůegar ═slendingar ger­u varnarsamning vi­ BandarÝkin 1951, vildu BandarÝkjamenn, a­ hann yr­i ßn uppsagnarßkvŠ­is. Bjarni Benediktsson, untanrÝkisrß­herra ═slands, svara­i ■vÝ til, a­ heldur vildu ═slendingar taka ■ß ßhŠttu a­ vera ßn landvarna, en a­ sŠta slÝkum afarkostum. Ůess vegna voru gagnkvŠm uppsagnarßkvŠ­i Ý varnarsamningnum. Ůess vegna getum vi­ sagt varnarsamningnum upp, ■÷kk sÚ Bjarna.

Ůegar vi­ lß, a­ ═sland yr­i innilyksa Ý hßlfsovjesku flokksrŠ­iskerfi helmingaskiptaflokkanna og yr­i ˙tiloka­ frß samrunaferlinu Ý Evrˇpu, tˇk Gylfi Ů. GÝslason, lei­togi Al■ř­uflokksins, af skari­ og leiddi okkur inn Ý frÝverslunarsamt÷k Evrˇpu (EFTA). Ůa­ hef­i a­ vÝsu ekki gengi­, ef Gylfi hef­i ekki ß ßratug Vi­reisnarstjˇrnarinnar haft frumkvŠ­i a­ ■vÝ a­ aflÚtta ßnau­ rÝkisforsjßr sk÷mmtunarkerfisins, sem helmingaskiptaflokkurinn haf­i ■r÷ngva­ upp ß okkur, meira a­ segja l÷ngu eftir dau­a StalÝns.

Vilmundi Gylfasyni voru a­ vÝsu mislag­ar hendur Ý fj÷lmi­lafßrinu, en hugmyndir n˙tÝmalegrar jafna­arstefnu um kraftbirtingu marka­arins undir lei­s÷gn lifandi lř­rŠ­is, vÝsu­u til framtÝ­ar, sem reyndist řkjulaus og s÷nn. Ůa­ er sagt, a­ fßir njˇti eldanna, sem fyrstir kveikja ■ß. Lßtum vera. Ůannig er lÝfi­. Ůa­ er ekki ■ar me­ sagt, a­ vi­ ■urfum ÷ll a­ vera s÷gulegar ge­lur­ur ßn minnis og markmi­s.

Framundan eru kosningar. Ůß ber a­ kjˇsa mann og annan. En aftur a­ samhengi hlutanna. Me­ stofnun Samfylkingarinnar fyrir fßeinum ßrum ßtti gamall draumur a­ rŠtast. Ůessi draumur um sameiningu jafna­armanna er jafngamall hreyfingunni og ■vÝ l÷ngu tÝmabŠrt a­ draga hann ofan ˙r draumheimum ni­ur ß hi­ jar­neska plan. ŮvÝ a­ jafna­arstefnan snřst ekki um paradÝs ß himnum, heldur um rÚttlŠti ß j÷r­u. Jafna­artefnan ß marga strengi Ý h÷rpu sinni. Til ■ess a­ nß hinum hreina tˇni ver­ur a­ stilla saman ■ß strengi alla. Hina hreinu og klßru umbˇtastefnu Al■ř­uflokksins, menningarvitund Al■ř­ubandalagsmanna og kr÷fu ■eirra um herlaust land. JafnrÚttiskr÷fur Kvennalistans og hugmyndir Bandalags jafna­armanna um hei­arlega stjˇrnsřslu. ═ h˙si f÷­urins eru margar vistarverur, eins og ■ar stendur. En allir, sem ■ar b˙a, ■urfa a­ koma a­ hinu sameiginlega bor­i, ■ar sem rß­um er rß­i­ til lykta.

Jˇn Baldvin Hannibalsson (H÷fundur var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-96)