24.2.2009

80 DAGA STJÓRNIN OG ATVINNULĶFIŠ OG HEIMILIN

Fréttir dagsins śr atvinnulķfinu eru ógnvekjandi. Fyrir skömmu lżstu Samtök atvinnulķfsins žvķ yfir aš u.ž.b. 70% fyrirtękjanna ķ landinu vęru “tęknilega gjaldžrota”. Žaš žżšir aš žau eiga ekki fyrir skuldum.Samkvęmt fréttum dagsins er gósentķš framundan hjį innheimtulögfręšingum. Žeir bśast viš žvķ aš śt žetta įr fari um 10 fyrirtęki į hausinn į dag. Atvinnulaust fólk telst nś žegar um 15 žśsund. Žeim mun fjölga dag frį degi śt įriš verši ekki aš gert.

Fyrir nokkrum vikum kom hingaš til lands Göran Persson fv. forsętisrįšherra Svķa. Hann mišlaši okkur af reynslu sinni af kreppuvörnum ķ Svķžjóš frį įrunum 1992-95, en žį gegndi hann embętti fjįrmįlarįšherra Svķa. Hann lagši ķ mįli sķnu žunga įherslu į fį en einföld sannindi: Gerir strax ķ upphafi įętlun til nęstu įra um kreppuvarnir. Kynniš įętlunina rękilega og rökstyšjiš naušsyn hverrar ašgeršar frammi fyrir žjóšinni, žannig aš fólk sannfęrist um illa naušsyn haršrįšanna. Žvķ aš eins aš žetta sé gert getur fólk eygt vonarneista um aš meš haršfylgi, sjįlfsaga og sjįlfsafneitun geti žjóšin unniš sig śt śr vandanum meš samstilltu įtaki. Fólk žarf aš geta treyst žvķ aš björgunarįętlunin sé sanngjörn og réttlįt.

Eitt af žvķ sem Persson sagši var eftirfarandi: Geriš allt sem ķ ykkar valdi stendur til aš halda hjólum atvinnulķfsins gangandi. Fremur launalękkun og hlutastarf en uppsögn og atvinnuleysi. Setjum žau sem missa vinnuna į skólabekk. Žaš er alla vega fjįrfesting ķ framtķšinni. En einbeitum okkur aš žvķ aš halda hjólum atvinnulķfsins gangandi.

Ašgeršaįętlun

Hvaš getur 80 daga stjórnin gert til žess? Tvennt strax: Lękka vexti og starta bönkunum ķ gang. Žetta er lįgmark. En strax merkir strax, ekki į morgun. Žetta žolir enga biš. Fyrri rķkisstjórn vķsaši alltaf ķ ašgeršaįętlun Alžjóšagjaldeyrissjóšsins (AGS). Žaš er ótrślegt en satt aš samningsašilar af Ķslands hįlfu (sešlabankastjórinn og fjįrmįlarįšherrann) reyndu ekkert til aš fį fulltrśa sjóšsins ofan af žeirri firru aš hękka stżrivexti śr 12 ķ 18%, žótt fyrir žvķ vęru nįkvęmlega engin rök:

Ķ fyrsta lagi komu gjaldeyrishöft, sem enn eru ķ gildi, ķ veg fyrir fjįrflótta og žar meš nżtt gengisfall. Ķ öšru lagi var 18% veršbólguskot afleišing af veršhękkun innflutnings vegna gengisfalls krónunnar. Žaš veršbólguskot gengur nś hratt nišur, samanber žaš aš višskiptahalli hefur snśist ķ jöfnuš. Ķ žrišja lagi er veršhjöšnun framundan en ekki veršbólga. Žaš er žvķ sannanlega engin réttlęting fyrir 18% stżrivöxtum. Burt meš žį.Viš treystum žvķ aš nżr fjįrmįlarįšherra, Steingrķmur J. Sigfśsson, fįi žessu framgengt viš fulltrśa sjóšsins nś žegar reglubundin endurskošun ašgeršaįętlunar AGS stendur fyrir dyrum.

Nżr višskiptarįšherra, Gylfi Magnśsson, hlżtur aš ganga hart fram ķ žvķ aš ljśka eigna- og skuldamati nżju bankanna og endurfjįrmögnun žeirra, žannig aš bankakerfiš verši ķ stakk bśiš til žess aš sinna žörfum fyrirtękjanna. Žetta er žaš sem hęgt er aš gera meš almennum ašgeršum strax til aš halda hjólum atvinnulķfsins gangandi. Žessu til višbótar koma fjölmargar sértękar ašgeršir į żmsum svišum, allt frį t.d. kręklingaeldi ķ sjįvarśtvegi til rįšstafana til aš taka į moti auknum fjölda feršamanna žegar į žessari vertķš.

Stórtękari lausnir śtheimta nothęfan gjaldmišil. Hann fęst ekki nema meš samningavišręšum viš Evrópusambandiš. Evrópusambandsašild er žess vegna atvinnumįl, um leiš og hśn er lķfskjaramįl. Atvinnulķfiš žarf fyrst og fremst į aš halda stöšugleika og lįgum vöxtum sem ašeins fęst meš traustum gjaldmišli. Heimilin žurfa lęgra verš į lķfsnaušsynjum, lęgri vexti og afnįm verštryggingar, sem ašeins fęst meš traustum gjaldmišli.

Žetta eru įstęšurnar fyrir žvķ aš Vinstri gręn žurfa nś, ķ nafni almannahagsmuna, aš endurskoša stefnu sķna ķ Evrópumįlum. Viš endurskošun stjónarskrįrinnar į yfirstandandi žingi ęttu žau nś žegar aš fallast į įkvęši ķ stjórnarskrį sem heimilar ķslenska rķkinu aš hefja žegar ķ staš ašildarsamninga viš Evrópusambandiš. Žaš er ekki eftir neinu aš bķša.

Verša heimilin varin?

En hvaš er aš frétta af bjargrįšum til handa heimilunum ķ landinu? Žaš er tvennt sem žarf aš gera: Ķ fyrsta lagi žarf aš taka tķmabundinn veršbólgukśf śt śr verštryggingarferlinu af žvķ aš hann er tķmabundinn og framundan er veršhjöšnun. Ķ öšru lagi žarf aš eyša rķkjandi óvissu um žaš hvort rķkiš, sem eigandi nżju bankanna, ręšur viš žaš aš breyta erlendum myntkörfulįnum ķbśšakaupenda yfir ķ innlend lįn į verštryggingarkjörum og meš lengingu lįnstķmans

Žetta er žaš sem žarf aš gera meš almennum ašgeršum, ef žaš į aš koma til móts viš žęr fjölskyldur, sem eru aš missa ķbśširnar sķnar. Önnur śrręši, svo sem eins og frestun afborgana, frestun ašfararašgerša, žak į innheimtukostnaš og hemlar į haršręši innheimtulögfręšinga og uppbošsašila er allt gott og blessaš, svo langt sem žaš nęr. En žetta eru ķ ešli sķnu allt saman brįšabirgšaśrręši, sem leysa engan vanda, en fresta honum. Žaš er ekki nóg.

Almenningur ķ landinu vęntir žess aš nżr félagsmįlarįšherra, Įsta Ragnheišur Jóhannesdóttir, eyši hiš fyrsta allri óvissu um žaš, hvort 80 daga rķkisstjórnin ętli aš rįšast ķ almennar ašgeršir til bjargar heimilunum og žį hvernig.Ef nišurstašan er sś aš rķkiš (Ķbśšalįnaasjóšur), bankarnir (ķ rķkiseigu) og lķfeyrissjóširnar (handhafar skyldusparnašar almennings) hafi ekki efni į žvķ aš standa undir bjargrįšum af žessu tagi, žį ber aš segja žaš strax. Óvissan er verst.

Neyšarśrręši?

Verštryggingin bjargaši lķfeyrissjóšum almennings į sķnum tķma frį žvķ aš fušra upp į bįli veršbólgunnar. Lķfeyrissjóširnir eru ķ vanda. Žeir hafa tapaš stórfé ķ bankahruninu. Išgjaldabasi žeirra mun rżrna meš minnkandi atvinnu og lękkun launa. Forstöšumönnum lķfeyrissjóšanna er ešlislęgt aš rķghalda ķ verštrygginguna og vķsitölukerfiš sem hśn byggir į.

Samt kemur mörgum launžegum, sem nś eru ķ naušum staddir, žaš spįnskt fyrir sjónir aš forsvarsmenn lķfeyrissjóšanna eru haršsvķrušustu talsmenn fjįrmagnseigenda ķ landinu. Sumir sjį ķ žvķ undarlega žversögn. Ašrir benda į, aš eftir hrun er ekkert eins og var. Žaš er neyšarįstand rķkjandi. Allir – og žį meinum viš allir – verša aš slį af ķtrustu kröfum. Žaš į jafnt viš um lķfeyrissjóšina sem ašra.

Žaš eru til haldbęr rök fyrir žvķ aš fjįrmagnseigendur (rķkiš), bankar, almannasjóšir, lķfeyrissjóšir – verši aš slį af ķtrustu kröfum vegna rķkjandi neyšarįstands. Hver er ella hinn kosturinn? Vilja žessir ašilar sitja aš lokum uppi meš eignir stórs hluta fjölskyldna ķ landinu, sem teknar hafa veriš eignarnįmi viš gjaldžrotaskipti? Og verša sķšan vęntanlega seldar fjįrmagnseigendum fyrir slikk? Viljum viš žaš ?

Nś er engra góšra kosta völ. Viš veršum hins vegar aš velja illskįsta kostinn. Verst af öllu er įkvaršanafęlnin og śrręšaleysiš, sem einkenndi framgöngu fyrrverandi rķkisstjórnar. Žess vegna var hśn hrópuš af.
80 daga stjórnin vekur vissulega vęntingar og nżja von. En viš vitum öll aš hśn getur ekki gert kraftaverk. Viš förum hins vegar fram į žaš aš hśn segi okkur umbśšalausan sannleikann og geri undanbragšalaust žaš sem hśn getur. Meira er ekki unnt aš fara fram į.

Jón Baldvin Hannibalsson (Höfundur var einu sinni fjįrmįlarįšherra.)