{"id":209,"date":"2017-09-17T00:00:00","date_gmt":"2017-09-17T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/bs\/index.php\/2017\/09\/17\/sannleiksvitni-aldarinnar\/"},"modified":"2020-09-23T08:43:18","modified_gmt":"2020-09-23T08:43:18","slug":"sannleiksvitni-aldarinnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/2017\/09\/17\/sannleiksvitni-aldarinnar\/","title":{"rendered":"Sannleiksvitni aldarinnar"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 ver\u00f0ur ekki anna\u00f0 sagt, en a\u00f0 reykv\u00edskur leikh\u00fasvetur fari af sta\u00f0 me\u00f0 l\u00e1tum a\u00f0 \u00feessu  sinni og setji marki\u00f0 h\u00e1tt. \u00dea\u00f0 eru ger\u00f0ar kr\u00f6fur til \u00e1horfenda sem aldrei fyrr, og engum er hl\u00edft \u2013 vakna\u00f0u ma\u00f0ur!<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 er varla li\u00f0inn m\u00e1nu\u00f0ur af leik\u00e1rinu, en samt er \u00feegar b\u00fai\u00f0 a\u00f0 taka \u00e1 sumum st\u00e6rstu vandam\u00e1lum samt\u00edmans &#8211; umhverfism\u00e1lum og framt\u00ed\u00f0 jar\u00f0ar  (Tjarnarb\u00ed\u00f3),  kyn\u00fe\u00e1ttahatri og tr\u00faarbrag\u00f0aofst\u00e6ki (\u00dej\u00f3\u00f0leikh\u00fasinu)   og n\u00fa s\u00ed\u00f0ast \u00f3gnarstj\u00f3rninni, \u00fear sem sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0 hugsun er dau\u00f0as\u00f6k og f\u00e1fr\u00e6\u00f0i  okkar mesti styrkur (Borgarleikh\u00fasinu).<\/p>\n<p>Og \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur eflaust \u00fejarma\u00f0 a\u00f0 okkur enn frekar \u00ed \u201eGle\u00f0ileiknum um Hruni\u00f0 og part\u00fdin og \u00feynnkuna\u201c, sem ver\u00f0ur frums\u00fdnt eftir nokkrar vikur \u00ed sama leikh\u00fasi. \u00dear erum vi\u00f0 a\u00f0 auki komin \u00e1 heimav\u00f6ll, og \u00feekkjum \u00e1 eigin skinni, hvernig svik og prettir r\u00fastu\u00f0u l\u00edfi ungra og aldinna  og skildu eftir sig svi\u00f0na j\u00f6r\u00f0.<\/p>\n<p>En meira um \u00fea\u00f0 seinna.<\/p>\n<p>Orwell hefur veri\u00f0 nefndur \u201esannleiksvitni aldarinnar\u201c. Sem bla\u00f0ama\u00f0ur l\u00e9t hann s\u00e9r ekki n\u00e6gja a\u00f0 l\u00fdsa kj\u00f6rum hinna snau\u00f0u og atvinnulausu \u00ed Bretlandi kreppu\u00e1ranna. Hann ger\u00f0ist einn af \u00feeim \u2013 setti sj\u00e1lfan sig \u00ed \u00feeirra eigin spor. Hann var rammur andst\u00e6\u00f0ingur fasismans, sem var a\u00f0 leggja undir sig Evr\u00f3pu \u00e1 millistr\u00ed\u00f0s\u00e1runum: fasistar \u00e1 \u00cdtal\u00edu, falangistar \u00e1 Sp\u00e1ni og nasistar \u00ed \u00fe\u00fdska heiminum. Aftur l\u00e9t hann s\u00e9r ekki n\u00e6gja bara a\u00f0 m\u00f3tm\u00e6la. Hann ger\u00f0ist sj\u00e1lfbo\u00f0ali\u00f0i \u00ed Sp\u00e6nsku borgarastyrj\u00f6ldinni, gekk \u00ed li\u00f0 me\u00f0 l\u00fd\u00f0veldissinnum og skrifa\u00f0i um \u00fe\u00e1 reynslu s\u00edna fr\u00e6ga b\u00f3k, \u201eHomage to Catalonia\u201c.<\/p>\n<p>Og Orwell l\u00e9t ekki blekkjast \u2013 eins og svo margir menntamenn \u00e1 hans t\u00ed\u00f0 \u2013 af \u00e1r\u00f3\u00f0ursmask\u00ednu Stal\u00edns: Hann afhj\u00fapa\u00f0i \u00f3gnarstj\u00f3rnina og t\u00f3k m\u00e1lsta\u00f0 f\u00f3rnarlambanna, hver sem \u00ed hlut \u00e1ttu. Hann ger\u00f0ist aldrei handbendi har\u00f0stj\u00f3ranna, eins og henti svo marga \u00e1 hans t\u00ed\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deegar hann fletti ofan af gl\u00e6paverkum fasistanna, neita\u00f0i h\u00e6gri pressan a\u00f0 birta verk hans. \u00deegar hann sag\u00f0i sannleikann um s\u00fdndarr\u00e9ttarh\u00f6ldin \u00ed Moskvu og um g\u00falag Stal\u00edns, l\u00fdstu komm\u00fanistar hann svikara, og m.a.s. BBC skr\u00fafa\u00f0i fyrir hann.<\/p>\n<p>Orwell gekk aldrei \u00e1 m\u00e1la hj\u00e1 neinum. Hann bar sannleikanum vitni, hver sem \u00ed hlut \u00e1tti. \u00deess vegna hafa hin s\u00edgildu verk hans \u201eAnimal Farm\u201c og \u201e1984\u201c haldi\u00f0 \u00e1fram a\u00f0 vaxa \u00ed vitund seinni kynsl\u00f3\u00f0a. Orwell var ekki bara a\u00f0 l\u00fdsa samt\u00edma s\u00ednum. Hann s\u00e1 fyrir hi\u00f0 \u00f3or\u00f0na og vara\u00f0i okkur vi\u00f0. St\u00f3ri br\u00f3\u00f0ir var ekki bara \u00fear \u2013 hann er h\u00e9r og n\u00fa \u2013 mitt \u00e1 me\u00f0al okkar. Vegsummerkin blasa vi\u00f0 \u00ed samt\u00edmanum.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 getur vafist fyrir \u00e1horfendum a\u00f0 skilja \u00feetta magna\u00f0a leikh\u00fasverk, hafi \u00feeir ekki lesi\u00f0 meistaraverki\u00f0 sj\u00e1lft. En n\u00fa vill svo vel til, a\u00f0 \u201e1984\u201c kom n\u00fdlega \u00fat \u00e1 \u00edslensku \u00ed fr\u00e1b\u00e6rri \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00de\u00f3rd\u00edsar Bachmann. Lesi\u00f0 hana fyrir s\u00fdningu, \u00feeim t\u00edma er vel vari\u00f0. N\u00e6stbest er a\u00f0 lesa hana eftir \u00e1 \u2013 til a\u00f0 d\u00fdpka skilning sinn \u00e1 eigin samt\u00ed\u00f0.<\/p>\n<p>\u00c9g haf\u00f0i einhvern veginn \u00edmynda\u00f0 m\u00e9r, a\u00f0 leikstj\u00f3rinn, Bergur \u00de\u00f3r Ing\u00f3lfsson,  mundi leggja sig fram um a\u00f0 tengja verk Orwells vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0 upplifum \u00ed n\u00fainu \u2013 s\u00fdna fram \u00e1, a\u00f0 margt af \u00fev\u00ed sem Orwell \u00f3tta\u00f0ist, er \u00ed rauninni komi\u00f0 \u00e1 daginn. Vi\u00f0 vitum n\u00fana, a\u00f0 \u00fea\u00f0 er nj\u00f3sna\u00f0 um okkur. Vi\u00f0 upplifum \u00fea\u00f0 me\u00f0 eigin augum \u00e1 netinu. Um lei\u00f0 og vi\u00f0 s\u00fdnum \u00e1huga \u00e1 einhverjum hlut \u2013  fatna\u00f0, h\u00fasgagni e\u00f0a bara fjarl\u00e6gu landi \u2013  er \u00f3\u00f0ar komi\u00f0 svar fr\u00e1 \u00feeim, sem selja fatna\u00f0, h\u00fasg\u00f6gn e\u00f0a fer\u00f0al\u00f6g. Ma\u00f0ur  \u00e1 ekkert einkal\u00edf lengur, getur ekkert fali\u00f0. Og vi\u00f0 horfum upp \u00e1 \u00fea\u00f0, hvernig f\u00f3lk er l\u00e1ti\u00f0 gjalda sko\u00f0ana sinna. Sett \u00ed bann \u2013 Berufsverbot. Bara fyrir \u00fea\u00f0 eitt a\u00f0 vera \u00e1 m\u00f3ti valdh\u00f6fum \u2013 og tj\u00e1 sig um \u00fea\u00f0. Jafnvel h\u00e9r \u00ed okkar eigin litla landi.<\/p>\n<p>Og hva\u00f0 me\u00f0 Assange, Manning e\u00f0a Snowden? Einhverja \u00e1hrifamestu hakkara okkar t\u00edma, g\u00e6ja sem hafa afhj\u00fapa\u00f0 \u00f3hugnanleg leyndarm\u00e1l st\u00f3rveldanna og komi\u00f0 upp um  nj\u00f3snir og heimatilb\u00fain str\u00ed\u00f0 \u00fevert \u00e1 l\u00f6nd og sko\u00f0anir? Af n\u00e6gu er a\u00f0 taka.<\/p>\n<p>St\u00f3ri br\u00f3\u00f0ir fylgist me\u00f0 \u00fe\u00e9r \u2013 str\u00ed\u00f0 er fri\u00f0ur \u2013 frelsi er \u00fer\u00e6ld\u00f3mur \u2013 f\u00e1fr\u00e6\u00f0i er styrkur. Mott\u00f3 alr\u00e6\u00f0isr\u00edkisins (totalitarianism)! \u00deetta hlj\u00f3mar allt kunnuglega, jafnvel fyrir okkur \u00cdslendingum.  Dag hvern er veri\u00f0 a\u00f0 hagr\u00e6\u00f0a sta\u00f0reyndum, breyta s\u00f6gunni,  deyfa samkenndina \u2013 hver er sj\u00e1lfum s\u00e9r n\u00e6stur, segja \u00feeir. F\u00e1fr\u00e6\u00f0i er styrkur! Hugsi\u00f0 ykkur. Lygi er sannleikur. Helsi er frelsi. Meira a\u00f0 segja tungum\u00e1li\u00f0 er misnota\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1gu valdstj\u00f3rnarinnar. Kannist \u00fei\u00f0 ekki vi\u00f0 \u00feetta \u00ed okkar eigin samt\u00ed\u00f0?<\/p>\n<p>1984 Orwells hittir beint \u00ed mark, jafnvel \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 sj\u00f6t\u00edu \u00e1rum seinna. En skilabo\u00f0 hans hef\u00f0u \u2013 a\u00f0 m\u00ednu mati \u2013 vaki\u00f0 meiri umr\u00e6\u00f0u og meiri \u00e1huga, ef \u00feau hef\u00f0u fengi\u00f0 sk\u00fdrari og miskunnarlausari tengingu vi\u00f0 upplifun okkar \u00ed n\u00fainu. \u00dev\u00ed er vi\u00f0 a\u00f0 b\u00e6ta, a\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ing Eir\u00edks Arnar Nor\u00f0dahl \u00e1 leikverkinu er \u00edsmeygilega s\u00e9rviskuleg, eins og honum  er einum lagi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem m\u00e9r er efst \u00ed huga a\u00f0 lokinni frums\u00fdningu er \u00ed fyrsta lagi kaldh\u00f6mru\u00f0 svi\u00f0smyndin, litlausir steinveggir allt um kring, mj\u00f3ar hur\u00f0ir, sem opnast og lokast, hlj\u00f3\u00f0alaust, brattir stigar, sem enda hvergi, og \u00fdmist leiftrandi e\u00f0a daufleg birta, sem hefur \u00feann p\u00f3lit\u00edska tilgang a\u00f0 gefa eitthva\u00f0 \u00ed skyn, magna upp \u00f3tta vi\u00f0 l\u00edfi\u00f0 og hi\u00f0 \u00f3komna. Skerandi r\u00f6dd konunnar \u00e1 skerminum, sem hefur augun alls sta\u00f0ar og fylgist me\u00f0 hverjum og einum, veldur manni andv\u00f6ku og kv\u00ed\u00f0a. Engin fegur\u00f0, engin m\u00fdkt. J\u00fa, a\u00f0 v\u00edsu \u2013 r\u00fami\u00f0 g\u00f3\u00f0a, \u00e1starhrei\u00f0ri\u00f0.  Enda var \u00fea\u00f0 antique, eins konar minjagripur \u2013  til minningar um eitthva\u00f0 sem einu sinni var \u2013 en enginn man lengur  &#8211; e\u00f0a m\u00e1 ekki muna.<\/p>\n<p>\u00de\u00f6kk s\u00e9 \u00f6llum \u00feeim listam\u00f6nnum, sem a\u00f0 komu og eru \u00feegar upptaldir.<\/p>\n<p>Hitt sem stendur upp \u00far, er leikurinn sj\u00e1lfur og \u00fear er \u00fe\u00e1ttur leikstj\u00f3rans hva\u00f0 mikilv\u00e6gastur.  Fr\u00e1b\u00e6r h\u00f3pvinna, hvergi veikur hlekkur, allir sannir \u00ed t\u00falkun sinni, samkv\u00e6mir sj\u00e1lfum s\u00e9r og t\u00e6knilega \u00e1s\u00e6ttanlegir. \u00dea\u00f0 reynir au\u00f0vita\u00f0 mest \u00e1 \u00feau \u00ferj\u00fa, sem eru \u00ed a\u00f0alhlutverkunum, \u00deorvald Dav\u00ed\u00f0 Kristj\u00e1nsson, \u00deur\u00ed\u00f0i Bl\u00e6 J\u00f3hannsd\u00f3ttur og Val Frey Einarsson. \u00deau klikka heldur hvergi, og h\u00e1punkti n\u00e6r leikur \u00feeirra \u00ed lokasenunni, \u00feegar Winston (\u00deorvaldur Dav\u00ed\u00f0) situr \u00ed pyntingast\u00f3lnum og tapar fyrir sj\u00e1lfum s\u00e9r, v\u00edsar pyntingameistaranum \u00e1 J\u00fal\u00edu (\u00deur\u00ed\u00f0i Bl\u00e6) \u00ed \u00f6rv\u00e6ntingu sinni og hr\u00e6\u00f0slu vi\u00f0 rotturnar, sem b\u00ed\u00f0a \u00e1tekta \u00ed b\u00fari s\u00ednu. \u00d3sigurinn er alger, ni\u00f0url\u00e6gingin fullkomnu\u00f0. Enda f\u00e6r hann skot \u00ed hnakkann til sta\u00f0festingar \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 hann hefur  a\u00f0 lokum gengi\u00f0 flokknum \u00e1 vald \u2013 alr\u00e6\u00f0iskl\u00edkunni. \u00deetta er \u00f3gleymanlegt atri\u00f0i og n\u00edstir inn \u00ed merg og bein. Engum var hl\u00edft, hvorki leikendum n\u00e9 \u00e1horfendum.<\/p>\n<p>En n\u00fa er bara spurningin, hvort s\u00fdningin heldur, hvort h\u00fan n\u00e1i a\u00f0 vekja umr\u00e6\u00f0ur og \u00e1huga, f\u00e1i a\u00f0s\u00f3kn \u2013 e\u00f0a hvort f\u00f3lk segi bara: \u201eJ\u00e1, j\u00e1, svona var \u00feetta \u00ed gamla daga e\u00f0a svona var \u00feetta \u00ed Sov\u00e9tr\u00edkjunum\u201c og nenni ekki a\u00f0 taka \u00fe\u00e1tt \u00ed umr\u00e6\u00f0unni \u2013 sem er \u00fe\u00f3 svo br\u00fdn. Vi\u00f0 erum ekki h\u00e9r a\u00f0 tala um sagnfr\u00e6\u00f0i , heldur samt\u00edmann. Hvernig v\u00e6ri a\u00f0 bj\u00f3\u00f0a \u00e1horfendum upp \u00e1  umr\u00e6\u00f0ur a\u00f0 lokinnni s\u00fdningu?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1984 eftir George Orwell \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu Eir\u00edks Arnar Nor\u00f0dahl \u00ed Borgarleikh\u00fasinu.<\/p>\n<p>Leikger\u00f0: Robert Icke og Duncan Macmillan<br \/>\nLeikstj\u00f3ri:Bergur \u00de\u00f3r Ing\u00f3lfsson<br \/>\nLeikmynd: Sigr\u00ed\u00f0ur Sunna Reynisd\u00f3ttir og El\u00edsabet Alma Svendsen<br \/>\nL\u00fdsing: Bj\u00f6rn Bergsteinn Gu\u00f0mundsson<br \/>\nLeikgervi: Margr\u00e9t Benediktsd\u00f3ttir<br \/>\nT\u00f3nlist og hlj\u00f3\u00f0: Gar\u00f0ar Borg\u00fe\u00f3rsson<br \/>\nMyndband: Ingi Beck <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,3],"tags":[],"class_list":["post-209","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","category-leikhus"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/209","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=209"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/209\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":504,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/209\/revisions\/504"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=209"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=209"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=209"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}