{"id":646,"date":"2020-08-15T11:35:50","date_gmt":"2020-08-15T11:35:50","guid":{"rendered":"https:\/\/jbh.is\/bs\/?p=646"},"modified":"2021-08-15T11:36:12","modified_gmt":"2021-08-15T11:36:12","slug":"riki-ottans-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/2020\/08\/15\/riki-ottans-2\/","title":{"rendered":"R\u00edki \u00f3ttans"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g \u00e1tti m\u00e9r einskis ills von \u00feennan fagra f\u00f6studagsmorgun. S\u00f3lhv\u00edtur himinninn rann saman vi\u00f0 hafi\u00f0 bl\u00e1a, sem  b\u00e6r\u00f0ist varla \u00ed logninu. Vi\u00f0 vorum a\u00f0 aka eftir N340, sem er gamla \u00fej\u00f3\u00f0brautin me\u00f0 sj\u00f3num \u00e1 milli Malaga og Almer\u00edu.  Vegurinn \u00fdmist hangir utan \u00ed snarbr\u00f6ttum klettaveggjum e\u00f0a beygir inn \u00ed dj\u00fap glj\u00fafur, \u00fear sem jafnvel s\u00f3lin sj\u00e1lf n\u00e6r ekki a\u00f0 sk\u00edna \u00ed morguns\u00e1ri\u00f0. \u00c9g sat undir st\u00fdri. Vi\u00f0 \u00e6tlu\u00f0um \u00e1 marka\u00f0inn \u00ed Almun\u00e9car.<\/p>\n<p>Sem \u00e9g er a\u00f0 beygja burt undan s\u00f3linni og inn \u00ed eitt glj\u00fafri\u00f0, stendur ekki groddalegur karlma\u00f0ur, merktur Guardia Civil.  Hann stendur vi\u00f0 vegkantinn og gefur okkur merki um a\u00f0 nema sta\u00f0ar. \u2013 Satt a\u00f0 segja f\u00e6 \u00e9g alltaf sm\u00e1hr\u00e6\u00f0slukast, \u00feegar sp\u00e6nska l\u00f6ggan er annars vegar. Og fr\u00e1 \u00fev\u00ed var engin undantekning a\u00f0 \u00feessu sinni, \u00fe\u00f3 svo a\u00f0 \u00e9g v\u00e6ri b\u00e6\u00f0i bl\u00e1edr\u00fa, me\u00f0 belti\u00f0 spennt og gl\u00e6n\u00fdtt \u00f6kust\u00edrteini \u00ed t\u00f6skunni. Ma\u00f0urinn var merktur Guardia Civil, nota bene \u2013  ekki Policia local (sta\u00f0arl\u00f6gregla). \u00deeir eru komnir aftur \u2013 falangistarnir \u2013  hin sau\u00f0tryggu handbendi \u00f3gnarstj\u00f3rnarinnar, sem voru \u00feekkt fyrir algert miskunnarleysi \u00ed  samskiptum vi\u00f0 saklaust f\u00f3lk.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Nema hva\u00f0, \u00e9g ver\u00f0 a\u00f0 hl\u00fd\u00f0a, opna gluggann og afhendi l\u00f6greglumanninum \u00f6kusk\u00edrteini\u00f0. Hann sn\u00fdr \u00fev\u00ed \u00e1 alla kanta, gla\u00f0hlakkalegur \u00e1 svip. M\u00e9r st\u00f6kk ekki bros, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9g var enn svol\u00edti\u00f0 hr\u00e6dd \u2013  vissi  ekki hvort \u00fea\u00f0 var b\u00edllinn e\u00f0a \u00e9g, sem \u00fe\u00f3ttu grunsamleg \u2013  \u00feetta er reyndar bara sm\u00e1kr\u00edli, komi\u00f0 til \u00e1ra sinna, rautt og kramb\u00falera\u00f0. Hva\u00f0 var svona grunsamlegt vi\u00f0 fer\u00f0ir okkar? \u2013  \u00deegar ma\u00f0urinn er b\u00fainn a\u00f0 ganga aftur fyrir b\u00edlinn, r\u00e9ttir hann m\u00e9r sk\u00edrteini\u00f0 \u00e1 n\u00fd og  gefur okkur leyfi til a\u00f0 halda \u00e1fram fer\u00f0 okkar.<\/p>\n<p>\u00c9g ver\u00f0 allt \u00ed einu svo gl\u00f6\u00f0 og  fyllist \u00feakkl\u00e6ti yfir a\u00f0 sleppa \u00far greipum Guardia Civil. Set b\u00edlinn \u00ed gang og segi si svona \u00ed lei\u00f0inni vi\u00f0 manninn, a\u00f0 hann hafi eiginlega n\u00e6stum veri\u00f0 b\u00fainn a\u00f0 hr\u00e6\u00f0a \u00far m\u00e9r l\u00edft\u00f3runa \u2013 og b\u00e6ti vi\u00f0, a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 eitthva\u00f0 \u00ed fari sp\u00e6nsku l\u00f6ggunnar, sem valdi \u00feessum \u00f3tta m\u00ednum.<\/p>\n<p>Og hverju haldi\u00f0 \u00fei\u00f0, a\u00f0 hann svari?  \u201eHafi\u00f0 \u00fe\u00e9r veri\u00f0 a\u00f0 lesa Garcia Lorca?\u201c  \u201eNei, ekki n\u00fdlega, en \u00e9g er mikill a\u00f0d\u00e1andi Garcia Lorca\u201c, svara \u00e9g \u00ed sakleysi m\u00ednu. \u201eEinmitt, \u00fea\u00f0 er \u00feess vegna sem \u00fe\u00e9r eru\u00f0 hr\u00e6ddar\u201c, segir hann og horfir \u00e1 mig sigri hr\u00f3sandi. \u201eGarcia Lorca var nefnilega drepinn, vegna \u00feess a\u00f0 hann dirf\u00f0ist a\u00f0 gagnr\u00fdna okkur \u00ed Guardia Civil, fr\u00fa m\u00edn g\u00f3\u00f0\u201c. \u00c9g gapti af undrun \u2013 \u00feetta kom \u00far svo \u00f3v\u00e6ntri \u00e1tt. Er \u00fea\u00f0 \u00feetta sem \u00feeir l\u00e6ra \u00ed kv\u00f6ldsk\u00f3la Guardia Civil? Augu hans l\u00fdstu af \u00f3stj\u00f3rnlegum hroka. \u00dea\u00f0 var eins og \u00fea\u00f0 hlakka\u00f0i \u00ed honum. \u00c9g horf\u00f0i \u00e1 h\u00f6nd hans, sem h\u00e9lt um skefti\u00f0 \u00e1 skammbyssunni \u00ed h\u00e6gri vasa. Eitt augnablik var\u00f0 \u00e9g skelfingu lostin. Var aftur skolli\u00f0 \u00e1 borgarastr\u00ed\u00f0? \u00dea\u00f0 f\u00f3r um mig hrollur \u00ed geislum s\u00f3larinnar, sem var n\u00fa komin h\u00e1tt \u00e1 loft og l\u00fdsti ofan \u00ed  glj\u00fafri\u00f0.<\/p>\n<p>Vegur dau\u00f0ans<br>\nN\u00fa eru br\u00e1\u00f0um li\u00f0in \u00e1ttat\u00edu og fmm fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 Federico Garcia Lorca \u2013  eitt mesta sk\u00e1ld allra t\u00edma \u2013  l\u00e9t l\u00edfi\u00f0 fyrir atbeina Guardia Civil h\u00e9r \u00ed n\u00e1grenninu \u2013 Granada. Hann var skotinn ofan \u00ed fj\u00f6ldagr\u00f6f a\u00f0 n\u00e6turlagi  \u00e1 afviknum sta\u00f0 eins og hver annar fl\u00e6kingshundur. L\u00edk hans hefur enn ekki fundist, og Sp\u00e1nverjar eru enn a\u00f0 reyna a\u00f0 fyrirgefa sj\u00e1lfum s\u00e9r \u00feennan \u00f3afturkallanlega gl\u00e6p \u2013 e\u00f0a a\u00f0 reyna a\u00f0 r\u00e9ttl\u00e6ta hann, eins og \u00feessi l\u00f6gga, sem n\u00fa sleppti h\u00f6ndinni af byssunni og banda\u00f0i okkur burt eins og fl\u00e6kingshundum.<\/p>\n<p>N340 \u2013  er \u00ed b\u00f3kum, sem fjalla um sp\u00e6nska borgarastr\u00ed\u00f0i\u00f0 (1936-1939), nefndur \u201eVegur dau\u00f0ans\u201c, e\u00f0a jafnvel \u201eHinn bl\u00f3\u00f0i drifni vegur\u201c. \u00dea\u00f0 var eftir \u00feessum sama vegi, sem  \u00fe\u00fasundir manna, kvenna og barna, reyndu \u00ed \u00f6rv\u00e6ntingu a\u00f0 for\u00f0a s\u00e9r \u00e1 fl\u00f3tta undan hatursa\u00f0ger\u00f0um Francos, minnug or\u00f0a hans: \u201eS\u00e1 sem ekki er me\u00f0 m\u00e9r, er \u00e1 m\u00f3ti m\u00e9r \u2013 og \u00fev\u00ed r\u00e9ttdr\u00e6pur\u201c. B\u00e6\u00f0i Hitler og Mussolini voru s\u00f6mu sko\u00f0unar, og til a\u00f0 s\u00fdna vel\u00fe\u00f3knun \u00ed verki sendu \u00feeir fj\u00f6lda herskipa inn \u00e1 Mi\u00f0jar\u00f0arhafi\u00f0. \u00cd \u00e1rsbyrjun 1937, \u00feegar fl\u00f3ttinn fr\u00e1 Malaga n\u00e1\u00f0i h\u00e1marki, var varpa\u00f0 akkerum h\u00e9r r\u00e9tt undan str\u00f6ndinni og d\u00fandra\u00f0 sprengjum \u00e1 mannfj\u00f6ldann, sem str\u00e1f\u00e9ll eins og flugur \u00e1 heitum vordegi. Reyndar var \u00feetta \u00ed febr\u00faar. En fimmt\u00edu og sj\u00f6 \u00fe\u00fasund manns l\u00e1gu \u00ed valnum eftir \u00feessa atl\u00f6gu, og \u00e1rum saman var ekki hirt um a\u00f0 safna l\u00edkamsleifum hinna f\u00f6llnu, sem rotnu\u00f0u utan vegar, vegfarendum til ama og angurs.<\/p>\n<p>\u00deess vegna \u00feetta nafn \u201eVegur dau\u00f0ans\u201c.<\/p>\n<p>\u00c1ttat\u00edu \u00e1r eru ekki langur t\u00edmi, spannar l\u00edf tveggja kynsl\u00f3\u00f0a. Venjulegt f\u00f3lk, b\u00e6ndur og b\u00faali\u00f0, b\u00f6rn og gamalmenni, r\u00e1fu\u00f0u um vegi landsins \u00ed leit a\u00f0 skj\u00f3li gegn hungri, kulda og ofbeldi. \u00dej\u00f3\u00f0in lif\u00f0i \u00ed st\u00f6\u00f0ugum \u00f3tta og allsleysi \u00e1rum saman. Og s\u00e1 \u00f3tti  er enn \u00fearna undir ni\u00f0ri \u2013 svipa\u00f0ur og s\u00e1 \u00f3tti, sem \u00e9g fann smj\u00f6r\u00feefinn af \u00feennan morgun \u00ed glj\u00fafrinu dj\u00fapa.<\/p>\n<p>\u00c1 valdat\u00edma Francos, sem st\u00f3\u00f0 \u00ed t\u00e6p fj\u00f6rut\u00edu \u00e1r, var \u00f3vinurinn s\u00fdnilegur og \u00e1\u00fereifanlegur. Hann birtist \u00ed mannsmynd, me\u00f0 Guardia Civil \u00ed fararbroddi. Og a\u00f0eins me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1ta l\u00edti\u00f0 fyrir s\u00e9r fara  og varast or\u00f0r\u00e6\u00f0ur vi\u00f0 \u00f3kunnuga, g\u00e1tu menn fengi\u00f0 a\u00f0 lifa nokkurn veginn e\u00f0lilegu l\u00edfi, \u00f3\u00e1reittir af yfirv\u00f6ldum.<\/p>\n<p>N\u00fa erum vi\u00f0 aftur a\u00f0 upplifa str\u00ed\u00f0, en a\u00f0  \u00feessu sinni er \u00f3vinurinn \u00f3s\u00fdnilegur. Jafnvel kirkjan er  tortryggin. Kyrr\u00f0arstundin er fyrir b\u00ed, \u00f3vinurinn g\u00e6ti hugsanlega leynst me\u00f0al kirkjugesta. \u00dev\u00ed koma hinir tr\u00fau\u00f0u a\u00f0 luktum dyrum.<\/p>\n<p>Og vi\u00f0 erum \u00f6ll tortryggin, \u00f3ttafull. Vi\u00f0 \u00f3ttumst hvert anna\u00f0. Gamla konan \u00ed g\u00f6tunni minni, sem \u00e9g var v\u00f6n a\u00f0 taka utan um \u00ed einl\u00e6gri sam\u00fa\u00f0 og v\u00e6ntum\u00feykju, er allt \u00ed einu or\u00f0in h\u00e6ttuleg, og \u00e9g tek st\u00f3ran sveig fram hj\u00e1 henni. Stelpurnar \u00ed matv\u00f6ruverslunni, sem voru vanar a\u00f0 brosa til m\u00edn og segja eitthva\u00f0 skemmtilegt, eru faldar \u00e1 bak vi\u00f0 gr\u00edmur, og \u00e9g s\u00e9 angist \u00ed augum \u00feeirra. \u00de\u00e6r eru allt \u00ed einu hr\u00e6ddar vi\u00f0 mig, \u00fatlendu konuna.<\/p>\n<p>\u00d6ll mannleg samskipti, sem gera l\u00edfi\u00f0 \u00feess vir\u00f0i a\u00f0 lifa \u00fev\u00ed, eru allt \u00ed einu h\u00e6ttuleg \u2013 forbo\u00f0in. Bros, snerting, jafnvel kossar \u00e1 kinn, fa\u00f0mlag, hl\u00fdja, v\u00e6ntum\u00feykja \u2013 ekki meir.<\/p>\n<p>Hvers vir\u00f0i er \u00fe\u00e1 l\u00edfi\u00f0?<\/p>\n<p>R\u00edki\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 er vi\u00f0 \u00f6ll<br>\n\u00dea\u00f0 r\u00edkir ney\u00f0ar\u00e1stand. Undirr\u00f3tin er \u00f3tti. Vi\u00f0 h\u00f6fum \u00f3v\u00e6nt fengi\u00f0 smj\u00f6r\u00feefinn af \u00fev\u00ed, hvernig \u00fea\u00f0 er a\u00f0 lifa \u00ed r\u00edki \u00f3ttans. Svona var \u00fea\u00f0 undir Franco. Svona var \u00fea\u00f0 \u201c\u00ed \u00fe\u00fasund \u00e1ra r\u00edkinu\u201d, sem Hitler bo\u00f0a\u00f0i, og svona var \u00fea\u00f0 \u00ed \u201cframt\u00ed\u00f0arlandi S\u00f3s\u00edalismans\u201d undir har\u00f0stj\u00f3rn gl\u00e6pamannsins, Stal\u00edns.<\/p>\n<p>Og \u00feannig er \u00fea\u00f0 enn undir \u00f3gnarstj\u00f3rn har\u00f0stj\u00f3ra v\u00edtt og breitt um heiminn. Sumir segja, a\u00f0 valdbo\u00f0 r\u00edkisins, sem skipar \u00fe\u00e9r fyrir um a\u00f0 sitja heima, fara ekki erindisleysu \u00fat \u00e1 g\u00f6tu, m\u00e6ta ekki \u00e1 mannam\u00f3t (og \u00fea\u00f0an af s\u00ed\u00f0ur \u00ed m\u00f3tm\u00e6lag\u00f6ngur!) \u2013 allt til \u00feess a\u00f0 vernda okkur fyrir hinum \u00f3s\u00fdnilega \u00f3vini \u2013 s\u00e9 v\u00ed\u00f0a nota\u00f0 til a\u00f0 r\u00e9ttl\u00e6ta afn\u00e1m mannr\u00e9ttinda, frelsis og l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er anna\u00f0 sem vekur l\u00edka athygli okkar. \u00deegar svona ney\u00f0ar\u00e1stand skapast, og l\u00edfi\u00f0 sj\u00e1lft er a\u00f0 ve\u00f0i, finnum vi\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed sem aldrei fyrr, a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum hvert \u00e1 \u00f6\u00f0ru a\u00f0 halda. \u00dea\u00f0 byrja\u00f0i sem heilbrig\u00f0isvandam\u00e1l, en er or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 efnahagsvandam\u00e1li og \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsvandam\u00e1li. Ef vi\u00f0 h\u00e6ttum a\u00f0 vinna, hva\u00f0 ver\u00f0ur \u00fe\u00e1 um hagv\u00f6xtinn og neysluna? Hver \u00e1 borga launin? Hvernig getum vi\u00f0 sta\u00f0i\u00f0 undir afborgunum af l\u00e1ninu okkar?<\/p>\n<p>N\u00fa er allt \u00ed einu svo komi\u00f0, a\u00f0 \u00fea\u00f0 er  r\u00edki\u00f0, sem \u00e1 a\u00f0 koma okkur til bjargar.<\/p>\n<p>\u201cR\u00edki\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 er \u00e9g\u201d, sag\u00f0i Lo\u00f0v\u00edk Frakkakonungur for\u00f0um daga. \u00dea\u00f0 er enn svo v\u00ed\u00f0a um heim. En \u00ed l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isr\u00edki, \u00fe\u00e1 er r\u00edki\u00f0 vi\u00f0 sj\u00e1lf &#8211; \u00fea\u00f0 \u00e1 a\u00f0 heita a\u00f0 vera samnefnari okkar.<\/p>\n<p>Og allt \u00ed einu finnum vi\u00f0 \u00e1 eigin skinni, a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 illa a\u00f0 \u00fev\u00ed b\u00fai\u00f0.<\/p>\n<p>Heilbrig\u00f0is\u00fej\u00f3nustan var \u00ed svelti, ranns\u00f3knir \u00e1 m\u00f3tefnum vi\u00f0 veirus\u00fdkingum, voru vanr\u00e6ktar. Af hverju?  Af \u00fev\u00ed a\u00f0 enginn gat gr\u00e6tt \u00e1 \u00fev\u00ed!  Og \u00fea\u00f0 er skortur \u00e1 starfsf\u00f3lki. \u00c1lagi\u00f0 \u00e1 starfsf\u00f3lki heilbrig\u00f0is\u00fej\u00f3nustunnar \u2013 sem h\u00e6ttir l\u00edfi s\u00ednu dag hvern til a\u00f0 bjarga okkar l\u00edfi \u2013  er langt yfir \u00feolm\u00f6rkum.<\/p>\n<p>\u00deegar \u2013 og ef \u2013  ney\u00f0ar\u00e1standinu a\u00f0 lokum linnir, munum vi\u00f0 \u00fe\u00e1 hafa l\u00e6rt eitthva\u00f0 af \u00feessu?<\/p>\n<p>E\u00f0a hverfur allt aftur \u00ed sama fari\u00f0?<\/p>\n<p>Og nota bene: \u00dea\u00f0 var r\u00edki\u00f0 en ekki marka\u00f0urinn, sem kom okkur til bjargar \u00ed \u00feetta skipti.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er r\u00edki\u00f0 sem borgar atvinnuleysisb\u00e6turnar. \u00dea\u00f0 er r\u00edki\u00f0, sem tryggir launagrei\u00f0slur fyrirt\u00e6kjanna. \u00dea\u00f0 er r\u00edki\u00f0, sem frestar afborgunum af l\u00e1nunum okkar.<\/p>\n<p>Og r\u00edki\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 erum vi\u00f0. Hvernig v\u00e6rum vi\u00f0 st\u00f6dd, ef vi\u00f0 st\u00e6\u00f0um ekki saman?<\/p>\n<p>Munum \u00fea\u00f0!<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g \u00e1tti m\u00e9r einskis ills von \u00feennan fagra f\u00f6studagsmorgun. S\u00f3lhv\u00edtur himinninn rann saman vi\u00f0 hafi\u00f0 bl\u00e1a, sem b\u00e6r\u00f0ist varla \u00ed logninu. Vi\u00f0 vorum a\u00f0 aka eftir N340, sem er gamla \u00fej\u00f3\u00f0brautin me\u00f0 sj\u00f3num \u00e1 milli Malaga og Almer\u00edu. Vegurinn \u00fdmist hangir utan \u00ed snarbr\u00f6ttum klettaveggjum e\u00f0a beygir inn \u00ed dj\u00fap glj\u00fafur, \u00fear sem jafnvel s\u00f3lin &hellip; <a href=\"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/2020\/08\/15\/riki-ottans-2\/\" class=\"more-link\">Continue reading<span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;R\u00edki \u00f3ttans&#8221;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,5],"tags":[],"class_list":["post-646","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/646","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=646"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/646\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":647,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/646\/revisions\/647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/bs\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}