{"id":1081,"date":"2008-11-24T00:00:00","date_gmt":"2008-11-24T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1081"},"modified":"2020-09-22T14:10:36","modified_gmt":"2020-09-22T14:10:36","slug":"afhjupunin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1081","title":{"rendered":"AFHJ\u00daPUNIN"},"content":{"rendered":"<p>Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 uppr\u00e6ta hina eitru\u00f0u spillingu kl\u00edkuveldisins, sem lengst af hefur vi\u00f0gengist \u00ed venslum stj\u00f3rnm\u00e1la og vi\u00f0skipta \u00e1 l\u00fd\u00f0veldist\u00edmanum. Hrun bankanna \u00e1 tr\u00falega eftir a\u00f0 afhj\u00fapa \u00fdmislegt sem \u00feolir l\u00edtt dagsins lj\u00f3s. \u00d3e\u00f0lilegt \u00fatl\u00e1naaukning bankanna seinustu m\u00e1nu\u00f0ina fyrir hrun til eignarhaldsf\u00e9laga \u00ed eigu fork\u00f3lfa helstu au\u00f0kl\u00edkna vekur upp spurningar um hva\u00f0 var\u00f0 af \u00feessum gr\u00ed\u00f0arlegu fj\u00e1rmunum? Mun \u00feeirra sj\u00e1 sta\u00f0 \u00ed raunverulegum eignum au\u00f0k\u00fdfinganna erlendis? E\u00f0a rann st\u00f3r hluti \u00feessara fj\u00e1rmuna eftir leynilegum lei\u00f0um inn \u00e1 felureikninga gervif\u00e9laga \u00ed skattaparad\u00edsum \u00ed Karab\u00edska hafinu, \u00e1 K\u00fdpur og v\u00ed\u00f0ar?<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Erlendir a\u00f0ilar sem f\u00e1st vi\u00f0 a\u00f0 rannsaka ferla r\u00fassneskra maf\u00edupeninga um Nor\u00f0url\u00f6nd beina sj\u00f3num s\u00ednum a\u00f0 eignarhaldsf\u00e9l\u00f6gum r\u00fassneskra maf\u00eduforingja \u00e1 eyjum \u00ed Kar\u00edbahafi. \u00cd lei\u00f0inni hafa \u00feeir reki\u00f0 augun \u00ed fj\u00f6lda eignarhaldsf\u00e9laga, \u00fear sem r\u00e1\u00f0a m\u00e1 \u00ed \u00edslenskan uppruna \u00fer\u00e1tt fyrir n\u00e1i\u00f0 samb\u00fdli vi\u00f0 r\u00fassneska \u00f3l\u00edgarka. Mun ranns\u00f3kn \u00e1 starfsh\u00e1ttum \u00edslensku bankanna h\u00e9r heima og erlendis fyrir hrun \u00feeirra lei\u00f0a \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 \u00fear hafi veri\u00f0 \u00e1stundu\u00f0 vi\u00f0skipti b\u00e1\u00f0um megin vi\u00f0 landam\u00e6ri hins gl\u00e6psamlega? Mun sl\u00edk ranns\u00f3kn einnig lei\u00f0a \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 vottun virtra endursko\u00f0unarfyrirt\u00e6kja um fj\u00e1rhagslegt heilbrig\u00f0i bankanna var ekki papp\u00edrsins vir\u00f0i? \u00c1 \u00fea\u00f0 eftir a\u00f0 koma \u00e1 daginn a\u00f0 t\u00f6k f\u00e1einna au\u00f0j\u00f6fra \u00e1 \u00f6llum helstu au\u00f0suppsprettum \u00edslensks efnahagsl\u00edfs og stofnunum \u00feeirra voru sl\u00edk a\u00f0 \u00feeir komust upp me\u00f0 hva\u00f0 sem var \u00ed skj\u00f3li leynilegs valds yfir m\u00f6nnum og stofnunum?<\/p>\n<p>Hvernig voru kl\u00edkuvenslin milli stj\u00f3rnm\u00e1laforystunnar og vi\u00f0skiptaj\u00f6franna \u00fear sem \u00e1 reyndi bak vi\u00f0 birg\u00f0ar dyr? Var \u00fear s\u00f6mu s\u00f6gu a\u00f0 segja \u00e1 landsv\u00edsu og gilti \u00e1 sveitarstj\u00f3rnarstiginu um hre\u00f0jat\u00f6k fj\u00e1rfesta og verktaka \u00e1 sveitarstj\u00f3rnarm\u00f6nnum? Ver\u00f0ur ni\u00f0ursta\u00f0an s\u00fa a\u00f0 innvi\u00f0ir og a\u00f0alstofnanir \u00edslenska l\u00fd\u00f0veldisins hafi veri\u00f0 gegnrotnar af spillingu? Var \u00feetta eitthva\u00f0 sem okkur bau\u00f0 \u00ed grun a\u00f0 g\u00e6ti veri\u00f0 satt en \u00feor\u00f0um ekki a\u00f0 horfast \u00ed augu vi\u00f0? Er t\u00edmi til kominn a\u00f0 efna til allsherjar hreingerningar \u00e1 stofnunum \u00edslenska l\u00fd\u00f0veldisins og moka \u00fat \u00f6llum sk\u00edtnum sem \u00fear hefur hla\u00f0ist upp \u00e1 bak vi\u00f0 \u00e1fer\u00f0arfalleg fortj\u00f6ld.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 getum ekki lengur slegi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00e1 frest a\u00f0 endursko\u00f0a stj\u00f3rnarskr\u00e1 r\u00edkisins og grundvallar\u00fe\u00e6tti stj\u00f3rnskipunarinnar. \u00de\u00e6r stj\u00f3rnarskr\u00e1rbreytingar sem eru mest a\u00f0kallandi fyrir n\u00e6stu kosningar eru \u00feessar: \u00c1kv\u00e6\u00f0i sem felur \u00ed s\u00e9r heimild til Al\u00feingis og r\u00edkisstj\u00f3rnar um a\u00f0 \u00cdsland geti teki\u00f0 \u00fe\u00e1tt \u00ed fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0legu samstarfi sem kve\u00f0ur \u00e1 um takmarka\u00f0 fullveldisframsal gegn hlutdeild \u00ed sam\u00fej\u00f3\u00f0legu valdi fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0astofnana eins og t.d. ESB. Hitt \u00e1kv\u00e6\u00f0i\u00f0 \u00fearf a\u00f0 kve\u00f0a upp \u00far um \u00fea\u00f0 me\u00f0 afdr\u00e1ttarlausum h\u00e6tti a\u00f0 au\u00f0lindir innan \u00edslenskrar l\u00f6gs\u00f6gu svo sem fiskistofnar og orkulindir, s\u00e9u \u00e6varandi sameign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar.<\/p>\n<h2>Stj\u00f3rnkerfisbreytingar<\/h2>\n<p>N\u00fa er t\u00edmi til kominn a\u00f0 dusta ryki\u00f0 af g\u00f6mlum till\u00f6gum um a\u00f0 kj\u00f3sa beri fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra r\u00edkisins beinni kosningu (franska kerfi\u00f0) eins og Vilmundur lag\u00f0i til for\u00f0um daga; og a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0kj\u00f6rinn fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra velji s\u00e9r s\u00ed\u00f0an r\u00e1\u00f0herra utan \u00feings sem beri \u00e1byrg\u00f0 fyrir \u00feinginu. Enginng egni emb\u00e6tti fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra lengur en tv\u00f6 kj\u00f6rt\u00edmabil. Forsetaemb\u00e6tti\u00f0 er pjattr\u00f3fuemb\u00e6tti sem \u00fej\u00f3nar engum tilgangi, en getur or\u00f0i\u00f0 til ama og lei\u00f0inda sem s\u00fdnishorn s\u00fdndarmennsku og uppskafnings \u00feegar verst l\u00e6tur. \u00dea\u00f0 ber \u00fev\u00ed a\u00f0 afnema. Forseta \u00fej\u00f3\u00f0\u00feingsins ver\u00f0i framvegis fali\u00f0 a\u00f0 annast gestam\u00f3tt\u00f6ku \u00e1 vegum r\u00edkisins.<\/p>\n<p>Al\u00feingi hefur brug\u00f0ist. \u00dea\u00f0 hefur reynst vera umkomulaus samasta\u00f0ur fyrir \u00e1hrifalitlar m\u00e1lfunda\u00e6fingar en er a\u00f0 \u00f6\u00f0ru leyti undird\u00e1nug afgrei\u00f0slustofnun framkv\u00e6mdavaldsins. Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 breyta kosningakerfinu. Vi\u00f0 eigum a\u00f0 afnema pr\u00f3fkj\u00f6r, sem eru gr\u00f3\u00f0rarst\u00eda spillingar, og hafa auk \u00feess reynst \u00f3f\u00e6r um a\u00f0 beina h\u00e6fileikaf\u00f3lki a\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1la\u00fe\u00e1ttt\u00f6ku. Anna\u00f0hvort er a\u00f0 taka upp einmenningskj\u00f6rd\u00e6mi, sem tryggir pers\u00f3nukj\u00f6r, en mun v\u00e6ntanlega lei\u00f0a til tveggja flokka kerfis a\u00f0 ensk\/amer\u00edskum si\u00f0. \u00dea\u00f0 hefur mikla annmarka. Betra v\u00e6ri a\u00f0 fara a\u00f0 ford\u00e6mi \u00dej\u00f3\u00f0verja og kj\u00f3sa helming \u00feingmanna pers\u00f3nukj\u00f6ri en helming me\u00f0 hlutfallskosningum \u00e1 landsv\u00edsu. Auk \u00feess \u00e6tti a\u00f0 f\u00e6kka \u00feingm\u00f6nnum um helming en tryggja \u00feeim a\u00f0sto\u00f0armenn \u00ed sta\u00f0inn um lei\u00f0 og strangari kr\u00f6fur eru ger\u00f0ar um l\u00f6ggjafarhlutverk \u00feingsins.<br>\nR\u00e1\u00f0uneytin \u00fearf a\u00f0 stokka upp og f\u00e6kka r\u00e1\u00f0herrum \u00ed fimm til sj\u00f6. Setja ver\u00f0ur miklu strangari reglur um val \u00ed opinberar tr\u00fana\u00f0arst\u00f6\u00f0ur og her\u00f0a vi\u00f0url\u00f6g vi\u00f0 brotum \u00e1 \u00feeim reglum. R\u00e1\u00f0uneytin og stofnanir r\u00edkisins eru n\u00fa fullar af f\u00f3lki sem hefur \u00fea\u00f0 til s\u00edns \u00e1g\u00e6tis helst a\u00f0 geta hampa\u00f0 vi\u00f0eigandi flokkssk\u00edrteini. Yfirleitt hefur duga\u00f0 a\u00f0 tilheyra Flokknum. Grunur um h\u00e6fni til sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0rar hugsunar hefur yfirleitt reynst vera alvarlegt handikapp.<\/p>\n<p>\u00cd lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 f\u00e1mi\u00f0lar \u00ed eigu au\u00f0k\u00fdfinga eru h\u00e6ttulegir l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0inu, svo sem reynslan s\u00fdnir b\u00e6\u00f0i h\u00e9r og \u00ed R\u00fasslandi , ber a\u00f0 endursko\u00f0a hlutverk r\u00edkisfj\u00f6lmi\u00f0ilsins. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 breyta r\u00edkis\u00fatvarpinu \u00ed sj\u00e1lfseignarstofnun og beita \u00f6llum r\u00e1\u00f0um til a\u00f0 auka faglegt sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i stofnunarinnar. Um lei\u00f0 ber a\u00f0 gera strangar kr\u00f6fur um a\u00f0 stofnunin gegni skyldum s\u00ednum sem sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ur gagnr\u00fdnandi og frumkv\u00f6\u00f0ull uppl\u00fdstrar \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsumr\u00e6\u00f0u.<\/p>\n<p>N\u00faverandi kerfi fiskvei\u00f0istj\u00f3rnunar ber a\u00f0 endursko\u00f0a me\u00f0 \u00fea\u00f0 fyrir augum a\u00f0 \u00fea\u00f0 samr\u00e6mist grundvallarreglum stj\u00f3rnskipunarinnar um jafnr\u00e6\u00f0i fyrir l\u00f6gum og atvinnufrelsi. Vei\u00f0iheimildir samkv\u00e6mt n\u00faverandi kv\u00f3takerfi ver\u00f0i innkalla\u00f0ar sm\u00e1m saman og afnotar\u00e9tturinn s\u00ed\u00f0an leig\u00f0ur \u00e1 marka\u00f0sver\u00f0i.<\/p>\n<p>Loks \u00fearf a\u00f0 skipa \u00f3h\u00e1\u00f0a ranns\u00f3knarnefnd undir forystu erlendra s\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga til \u00feess a\u00f0 rannsaka ofan \u00ed kj\u00f6linn orsakir \u00fej\u00f3\u00f0argjald\u00ferotsins sem n\u00fa er or\u00f0i\u00f0 sta\u00f0reynd. \u00dea\u00f0 er frumforsenda \u00feess a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in geti hafi\u00f0 uppbyggingarstarfi\u00f0 \u00e1 traustum grunni. \u00deegar stj\u00f3rnm\u00e1laforystan hefur brug\u00f0ist \u00fej\u00f3\u00f0inni me\u00f0 jafn\u00e1takanlegum h\u00e6tti og raun ber vitni duga engar vi\u00f0b\u00e1rur lengur gegn \u00fev\u00ed a\u00f0 leggja m\u00e1lin \u00e1 n\u00fd undir d\u00f3m \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. \u00dej\u00f3\u00f0in \u00fearf ekki a\u00f0eins a\u00f0 velja s\u00e9r n\u00fdja forystu. H\u00fan \u00fearf a\u00f0 gefa \u00feeim sem h\u00fan velur til tr\u00fana\u00f0arstarfa n\u00fd fyrirm\u00e6li um \u00fea\u00f0 hvernig byggja eigi upp stofnanir \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsins \u00e1 n\u00fd \u00e1 r\u00fastum \u00feeirra sem n\u00fa eru hrundar. Auk \u00feess \u00fearf \u00fej\u00f3\u00f0in a\u00f0 kve\u00f0a upp \u00far um \u00fea\u00f0 hvar \u00cdslendingar vilji skipa s\u00e9r \u00ed sveit \u00ed framt\u00ed\u00f0inni \u00ed samf\u00e9lagi \u00fej\u00f3\u00f0anna.Forystum\u00f6nnum \u00feeirra stj\u00f3rnm\u00e1laflokka sem hafa brug\u00f0ist tr\u00fana\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u00e1 ekki a\u00f0 l\u00ed\u00f0ast \u00fea\u00f0 a\u00f0 hindra a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arviljinn n\u00e1i fram a\u00f0 ganga.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hrun efnahagsl\u00edfsins, sem \u00edslenska \u00fej\u00f3\u00f0in upplifir n\u00fa me\u00f0 vaxandi s\u00e1rsauka fr\u00e1 degi til dags, \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 framvegis ver\u00f0ur ekkert eins og var. N\u00fa ver\u00f0ur ekki lengur undan \u00fev\u00ed vikist a\u00f0 horfast undanbrag\u00f0alaust \u00ed augu vi\u00f0 sta\u00f0reyndir um \u00fea\u00f0 sem mi\u00f0ur hefur fari\u00f0 \u00ed okkar \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfi og vi\u00f0 h\u00f6fum hinga\u00f0 til vilja\u00f0 lei\u00f0a hj\u00e1 okkur e\u00f0a l\u00e1ti\u00f0 liggja milli hluta. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1081","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1081","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1081"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1081\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2905,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1081\/revisions\/2905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1081"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1081"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1081"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}