{"id":1095,"date":"2008-09-05T00:00:00","date_gmt":"2008-09-05T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1095"},"modified":"2020-09-22T14:12:43","modified_gmt":"2020-09-22T14:12:43","slug":"a-haettu-svaedi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1095","title":{"rendered":"\u00c1 H\u00c6TTU SV\u00c6\u00d0I?"},"content":{"rendered":"<p>Evr\u00f3pusambandsa\u00f0ild og upptaka evru er nefnilega l\u00edfskjaram\u00e1l. \u00dea\u00f0 sn\u00fdst um a\u00f0 losna vi\u00f0 t\u00ed\u00f0ar, \u00f3fyrirsj\u00e1anlegar og \u00f3\u00fatreiknanlegar sveiflur \u00e1 gengi gjaldmi\u00f0ilsins \u2013 og \u00fear me\u00f0 \u00e1 l\u00edfskj\u00f6runum. \u00deetta sn\u00fdst um ver\u00f0st\u00f6\u00f0ugleika. \u00dea\u00f0 sn\u00fdst um l\u00e6gra ver\u00f0lag \u00e1 l\u00edfsnau\u00f0synjum. \u00dea\u00f0 sn\u00fdst um l\u00e6gri vexti og \u00fear me\u00f0 vi\u00f0r\u00e1\u00f0anlegri grei\u00f0slubyr\u00f0i af l\u00e1num.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Ritstj\u00f3rinn segir a\u00f0 f\u00f3lk eigi bara a\u00f0 ey\u00f0a minnu og spara meira. Gjaldmi\u00f0ill sem heldur ekki ver\u00f0gildi s\u00ednu, hvetur ekki til sparna\u00f0ar. Hann \u00fdtir undir ey\u00f0slu. \u00cd ver\u00f0b\u00f3lgu\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi er geymdur eyrir glata\u00f0ur. \u00deetta sk\u00fdrir m.a. hvers vegna l\u00edfsst\u00edll \u00cdslendinga er allt \u00f6\u00f0ru v\u00edsi en Svisslendinga. \u00dea\u00f0 er helst til seint a\u00f0 vanda um vi\u00f0 \u00cdslendinga fyrir ey\u00f0slusemi og \u00f3forsj\u00e1lni \u00feegar \u00feeir eru sokknir \u00ed skuldir. S\u00e1 sem vill f\u00e1 \u00cdslendinga til a\u00f0 heg\u00f0a s\u00e9r eins og Svisslendinga \u00e6tti a.m.k. a\u00f0 s\u00fdna \u00feeim \u00fe\u00e1 hugulsemi a\u00f0 f\u00e1 \u00feeim \u00ed hendur noth\u00e6fan gjaldmi\u00f0il.<\/p>\n<h2>Hagstj\u00f3rnarmist\u00f6kin.<\/h2>\n<p>\u00c9g man ekki eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 jafnmargir hafi or\u00f0i\u00f0 fyrir jafnmiklum l\u00edfskjaraskelli \u00e1 jafnsk\u00f6mmum t\u00edma og n\u00fa. Man \u00e9g \u00fe\u00f3, r\u00e9tt eins og ritstj\u00f3rinn, flestar efnahagskollsteypur sem \u00cdslendingar hafa gengi\u00f0 \u00ed gegnum upp \u00far mi\u00f0ri seinustu \u00f6ld. Matarreikningurinn snarh\u00e6kkar. Grei\u00f0slubyr\u00f0i af l\u00e1num \u00feyngist fr\u00e1 m\u00e1nu\u00f0i til m\u00e1na\u00f0ar. Og bens\u00ednver\u00f0 b\u00edla\u00fej\u00f3\u00f0arinnar, sem b\u00fdr ekki vi\u00f0 noth\u00e6far almannasamg\u00f6ngur, r\u00fdkur upp \u00far \u00f6llu valdi. Ver\u00f0b\u00f3lgan er komin \u00e1 skri\u00f0. Kaupm\u00e1tturinn mun fara r\u00fdrnandi \u00e1 n\u00e6stu m\u00e1nu\u00f0um. Og \u00fea\u00f0 sem verra er: Almenningur eygir enga \u00fatg\u00f6ngulei\u00f0. Og stj\u00f3rnv\u00f6ld vir\u00f0ast standa r\u00e1\u00f0\u00ferota frammi fyrir vandanum.<\/p>\n<p>Hvers vegna er svona illa fyrir okkur komi\u00f0? Meginsk\u00fdringin er s\u00fa a\u00f0 vi\u00f0 f\u00f3rum illa a\u00f0 r\u00e1\u00f0i okkar \u00ed uppsveiflunni fr\u00e1 2002 til 2007. \u00dea\u00f0 var \u00ed lagi a\u00f0 r\u00e1\u00f0ast \u00ed st\u00f3rvirkjun handa n\u00fdrri \u00e1lbr\u00e6\u00f0slu fyrir austan. Hagkerfi\u00f0 r\u00e9\u00f0i nokkurn veginn vi\u00f0 \u00fea\u00f0. En \u00fea\u00f0 var ekki \u00ed lagi a\u00f0 opna \u00ed framhaldinu allar g\u00e1ttir fyrir \u00f3d\u00fdrt erlent l\u00e1nsf\u00e9 me\u00f0 millig\u00f6ngu bankakerfisins. \u00dea\u00f0 leiddi til fasteignab\u00f3lunnar sem n\u00fa er sprungin. Se\u00f0labankinn au\u00f0velda\u00f0i \u00feetta meira a\u00f0 segja me\u00f0 r\u00fdmkun bindiskyldu \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 taka \u00ed taumana.<br>\nH\u00e6kkun st\u00fdrivaxta dug\u00f0i fyrirsj\u00e1anlega ekki til a\u00f0 st\u00f6\u00f0va \u00feetta. En h\u00fan haf\u00f0i \u00fever\u00f6fug \u00e1hrif. Himinh\u00e1ir vextir h\u00e6kku\u00f0u gengi kr\u00f3nunnar, \u00f6rvu\u00f0u ey\u00f0slu og innflutning og juku vi\u00f0skiptahalla og skuldas\u00f6fnun. A\u00f0ger\u00f0ir Se\u00f0lanbankans juku, me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um, \u00e1 \u00f3st\u00f6\u00f0ugleikann. Og vaxtamunurinn milli kr\u00f3nunnar og annarra gjaldmi\u00f0la ger\u00f0i \u00cdsland skyndilega (og \u00ed fyrsta sinn \u00ed s\u00f6gunni) a\u00f0 skotmarki (e\u00f0a f\u00f3rnarlambi) hr\u00e6gamma gjaldmi\u00f0labrasksins.<\/p>\n<h2>\u00c1 h\u00e6ttusv\u00e6\u00f0i<\/h2>\n<p>Vi\u00f0 erum \u00f3afvitandi komin \u00ed g\u00edslingu \u00f3\u00e1byrgustu afla hins al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rm\u00e1lakerfis. Vi\u00f0 erum varnarlaus \u00e1 h\u00e6ttusv\u00e6\u00f0i. \u00deetta er aflei\u00f0ingin af sj\u00f6 \u00e1ra tilraun okkar me\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0a peningam\u00e1lastj\u00f3rn sem byggir \u00e1 kr\u00f3nunni. \u00deetta hef\u00f0i einfaldlega ekki gerst ef vi\u00f0 hef\u00f0um veri\u00f0 hluti af evrusv\u00e6\u00f0inu og haft se\u00f0labanka Evr\u00f3pu a\u00f0 bakhjarli.<\/p>\n<p>Lausnirnar? \u00de\u00e6r sn\u00faast um \u00fea\u00f0 a\u00f0 koma okkur \u00ed skj\u00f3l af h\u00e6ttusv\u00e6\u00f0inu, \u00e1\u00f0ur en verra hl\u00fdst af. Bakvirkir samningar vi\u00f0 a\u00f0ra se\u00f0labanka og gjaldeyrisl\u00e1n \u00e1 afarkj\u00f6rum. \u2013 \u00deetta eru ney\u00f0ar\u00farr\u00e6\u00f0i. \u00c1standinu m\u00e1 l\u00edkja vi\u00f0 skip sem siglt hefur veri\u00f0 \u00ed strand. \u00dea\u00f0 er \u00e6vinlega r\u00e1nd\u00fdrt a\u00f0 \u00feurfa a\u00f0 leita til al\u00fej\u00f3\u00f0legra bj\u00f6rgunarfyrirt\u00e6kja til a\u00f0 n\u00e1 skipinu aftur \u00e1 flot. Vonandi tekst okkur \u00fea\u00f0. \u00dar \u00fev\u00ed sem komi\u00f0 er tj\u00f3ar l\u00edtt a\u00f0 erfa ska\u00f0ann. Hann er or\u00f0inn hlutur. En \u00ed gu\u00f0anna b\u00e6num: Reynum a\u00f0 l\u00e6ra af \u00f3f\u00f6rum okkar.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er laukr\u00e9tt sem J\u00f3n Sigur\u00f0sson, fyrrverandi forma\u00f0ur Frams\u00f3knarflokksins og Se\u00f0labankastj\u00f3ri segir \u00ed f\u00ednum greinum \u00ed \u00feessu bla\u00f0i: Frekari frestur vinnur gegn \u00cdslendingum. Og nota bene: L\u00e6rum af reynslu Sv\u00eda og Finna. B\u00e1\u00f0ar \u00feessar \u00fej\u00f3\u00f0ir f\u00f3ru \u00ed gegnum hrikalega kollsteypu \u2013 sem var aflei\u00f0ing gjaldmi\u00f0ils- og bankakreppu \u2013 \u00e1 \u00e1runum um og upp \u00far 1990. B\u00e1\u00f0ar \u00feessar \u00fej\u00f3\u00f0ir l\u00e9tu s\u00e9r t\u00edmabundinn efnahagsvanda a\u00f0 kenningu ver\u00f0a. \u00de\u00e6r for\u00f0u\u00f0u s\u00e9r af h\u00e6ttusv\u00e6\u00f0inu og gengu \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cVi\u00f0 eigum ekki a\u00f0 r\u00e6\u00f0a Evr\u00f3pusambandsa\u00f0ild \u00e1 forsendum t\u00edmabundins efnahagsvanda\u201d (lei\u00f0ari \u00ed Mbl. 10.05.08)<br \/>\nHva\u00f0an kemur ritstj\u00f3ra Morgunbla\u00f0sins tyftunarvald til \u00feess a\u00f0 banna almenningi \u00e1 \u00cdslandi, sem er \u00feungt haldinn kv\u00ed\u00f0a um atvinnu s\u00edna, afkomu og eignir, a\u00f0 r\u00e6\u00f0a allar hugsanlegar lausnir \u00e1 \u00feeim vanda? Og \u00fe\u00e1 ekki s\u00edst a\u00f0ild a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu og uppt\u00f6ku evru \u00ed sta\u00f0 kr\u00f3nu. \u00dea\u00f0 er nefnilega spurning um l\u00edfskj\u00f6r almennings \u00ed framt\u00ed\u00f0inni. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1095","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1095","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1095"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1095\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2911,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1095\/revisions\/2911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1095"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1095"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1095"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}