{"id":1097,"date":"2008-07-01T00:00:00","date_gmt":"2008-07-01T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1097"},"modified":"2020-09-22T14:15:06","modified_gmt":"2020-09-22T14:15:06","slug":"fra-prag-til-vilnu-punktar-ur-umraedum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1097","title":{"rendered":"FR\u00c1 PRAG TIL VILNU &#8211; PUNKTAR \u00daR UMR\u00c6\u00d0UM"},"content":{"rendered":"<p>G\u00f6mlu sov\u00e9tforstj\u00f3rarnir ur\u00f0u a\u00f0 ofurr\u00edkum \u00f3l\u00edg\u00f6rkum, sem s\u00f6lsu\u00f0u undir sig au\u00f0lindum \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. Og hverjir sitja \u00ed Kreml? Gamla KGB- kl\u00edkan er komin aftur og r\u00e6\u00f0ur n\u00fa l\u00f6gum og lofum. H\u00fan beitir s\u00f6mu a\u00f0fer\u00f0um og \u00e1\u00f0ur, enda kann h\u00fan ekkert anna\u00f0: H\u00fan starfar me\u00f0 leynd, h\u00fan stj\u00f3rnar allri uppl\u00fdsingami\u00f0lun (censor) , h\u00fan beitir valdinu til a\u00f0 k\u00faga einstaklinga til hl\u00fd\u00f0ni (fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir, d\u00f3mst\u00f3lar). Og h\u00fan r\u00e6\u00f0ur fj\u00f6lmi\u00f0lunum. Vissulega efnir h\u00fan til kosinga \u2013 en \u00fea\u00f0 ger\u00f0i Stal\u00edn l\u00edka.Er \u00feetta l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i? Nei, \u00feetta er s\u00fa tegund valdstj\u00f3rnar (e.authoritarianism) sem byggir \u00e1 r\u00fassneskum hef\u00f0um, fr\u00e1 keisaranum til KGB. Eftir upplausnar\u00e1standi\u00f0 \u00e1 t\u00edmum Gorbachevs og Yeltsins l\u00e1ta \u00feessir menn stj\u00f3rnast af sterkri l\u00f6ngun til a\u00f0 endurreisa v\u00f6ld og \u00e1hrif r\u00fassneska n\u00fdlenduveldisins. Ol\u00edub\u00fami\u00f0 hefur gert \u00feeim kleift a\u00f0 fj\u00e1rmagna fyrirt\u00e6ki\u00f0. V\u00edgv\u00f6llurinn, \u00fear sem \u00farslitin munu r\u00e1\u00f0ast, heitir \u00dakra\u00edna&#8230;<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>(Dr.Vytautas Radzvilas, heimspekipr\u00f3fessor vi\u00f0 Vytautas Magnus h\u00e1sk\u00f3lann \u00ed Viln\u00edus)<\/p>\n<h2>Kap\u00edtalistar \u00ed kratagervi&#8230;<\/h2>\n<p>\u00deetta sem Radzvilas segir a\u00f0 hafi gerst \u00ed R\u00fasslandi er ekki einsd\u00e6mi.Vi\u00f0 sj\u00e1um a\u00f0 eitthva\u00f0 svipa\u00f0 hefur gerst h\u00e9r \u00ed Lith\u00e1en, ekki satt? Gamla el\u00edtan hefur skipt um nafn. H\u00fan \u00fearf a\u00f0 v\u00edsu a\u00f0 deila v\u00f6ldunum me\u00f0 fleirum. Og \u00e1standi\u00f0 er ekki eins \u00f3gnv\u00e6nlegt enda voru \u00fei\u00f0 ekki heimsveldi me\u00f0 leyni\u00fej\u00f3nustu \u00ed l\u00edkingu vi\u00f0 KGB&#8230; En er \u00fea\u00f0 samt sem \u00e1\u00f0ur ekki satt a\u00f0 gamli komm\u00fanistaflokkurinn breytti bara um nafn? \u00deeir kalla sig n\u00fana s\u00f3sialdem\u00f3krata&#8230; En eru \u00feeir \u00fea\u00f0? \u00deetta eru har\u00f0sv\u00edru\u00f0ustu kap\u00edtalistar sem fyrirfinnast. \u00deeir maka kr\u00f3kinn og eru har\u00f0ir stu\u00f0ningsmenn Bandar\u00edkjanna. \u00deeir hafa s\u00fdnt mikla a\u00f0l\u00f6gunarh\u00e6fni. Hvernig skyldi \u00feeim l\u00ed\u00f0a \u00e1 fundum Al\u00fej\u00f3\u00f0asambands jafna\u00f0armanna?<\/p>\n<p>(Dr. Francoise Thom fr\u00e1 Frakklandi).<\/p>\n<h2>Securitate er enn vi\u00f0 v\u00f6ld\u2026<\/h2>\n<p>Ceauscescu er a\u00f0 v\u00edsu dau\u00f0ur en b\u00f6\u00f0lar hans \u00ed leynil\u00f6greglunni eru enn \u00e1 s\u00ednum sta\u00f0. \u00deegar \u00feeir l\u00e1ta af st\u00f6rfum hj\u00e1 hinu opinbera, f\u00e1 \u00feeir s\u00edna r\u00edkispensj\u00f3n. F\u00f3rnarl\u00f6mbin liggja hins vegar \u00f3b\u00e6tt hj\u00e1 gar\u00f0i \u00ed s\u00ednum nafnlausu fj\u00f6ldagr\u00f6fum. R\u00edki\u00f0 hefur ekki efni \u00e1 a\u00f0 grei\u00f0a afkomendum \u00feeirra ska\u00f0ab\u00e6tur. \u00deegar setja \u00e1tti upp opinbera ranns\u00f3knarnefnd til a\u00f0 rannsaka p\u00f3lit\u00edsk mor\u00f0 \u00e1 meintum andst\u00e6\u00f0ingum komm\u00fanistastj\u00f3rnarinnar var valinn forma\u00f0ur fyrir nefndinni, sem var \u00feekktur og afkastamikill b\u00f6\u00f0ull \u00e1 vegum leyni\u00fej\u00f3nustunnar&#8230;Komm\u00fanisminn \u00ed R\u00famen\u00edu var \u00ed sannleika sagt gl\u00e6paf\u00e9lag og \u00fea\u00f0 er enn vi\u00f0 v\u00f6ld&#8230; Munurinn er bara s\u00e1 a\u00f0 n\u00fa eru komm\u00fanistarnir gengnir \u00ed NATO og Evr\u00f3pusambandi\u00f0.<\/p>\n<p>(Dr. Marius Oprea fr\u00e1 R\u00famen\u00edu)<\/p>\n<h2>\u00c1 s\u00e1ttm\u00e1li gleymskunnar a\u00f0 gilda&#8230;?<\/h2>\n<p>Eftir a\u00f0 \u00f3gnarstj\u00f3rn Francos \u00e1 Sp\u00e1ni var \u00f6ll (1975) og Sp\u00e1nverjar byrju\u00f0u a\u00f0 feta sig fyrstu skrefin \u00ed \u00e1tt til l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is, var gert eins konar \u00fe\u00f6gult samkomulag um \u00fea\u00f0 sem kalla\u00f0 hefur veri\u00f0 \u201cPacto del olvido\u201d \u2013 S\u00e1ttm\u00e1li gleymskunnar. \u00dea\u00f0 \u00e1tti a\u00f0 gleyma fort\u00ed\u00f0inni og hugsa bara til framt\u00ed\u00f0ar. L\u00e1tum hina dau\u00f0u grafa hina dau\u00f0u, ekki \u00fdfa upp s\u00e1rin. Galllinn vi\u00f0 \u00feetta er s\u00e1 a\u00f0 \u00feeir sem fr\u00f6mdu \u00feessa gl\u00e6pi s\u00e1tu \u00e1fram vi\u00f0 v\u00f6ld. \u00deeir r\u00e9\u00f0u l\u00f6gum og lofum \u00ed kerfinu. Og n\u00fa er s\u00e1ttm\u00e1li gleymskunnar a\u00f0 bresta \u00e1 Sp\u00e1ni. F\u00f3lk er fari\u00f0 a\u00f0 heimta a\u00f0 sannleikurinn s\u00e9 sag\u00f0ur og a\u00f0 f\u00f3rnal\u00f6mbin f\u00e1i uppreisn \u00e6ru. \u00deetta er eins og \u00ed Su\u00f0ur-Afr\u00edku&#8230;<\/p>\n<p>(Jonathan Steel, Manchester Guardian, Bretlandi)<\/p>\n<h2>Hva\u00f0 me\u00f0 Palest\u00ednumenn&#8230;?<\/h2>\n<p>Vi\u00f0 erum spur\u00f0 hvers vegna Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0irnar, sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir sem voru hernumdar og b\u00f6r\u00f0ust einar og \u00f3studdar fyrir frelsi gegn ofurefli hern\u00e1msveldisins \u2013 hvers vegna vi\u00f0 sty\u00f0jum ekki \u00f6rv\u00e6ntingarfulla bar\u00e1ttu Palest\u00ednumanna gegn hern\u00e1mi \u00cdsraels, sem er eitt mesta herveldi heimsins? \u00c6tli sk\u00fdringarnar s\u00e9u ekki a\u00f0allega \u00feessar: Fyrst er \u00fea\u00f0 hin s\u00f6gulega sekt. Lei\u00f0togar Eystrasaltsr\u00edkjanna eru vi\u00f0kv\u00e6mir fyrir \u00e1s\u00f6kunum um a\u00f0 vi\u00f0 \u00fatr\u00fdmingu gy\u00f0inga \u00ed \u00feessum l\u00f6ndum \u00e1 str\u00ed\u00f0s\u00e1runum hafi \u00fe\u00fdsku nazistarnir \u00ed einhverjum tilvikum nota\u00f0 heimamenn \u00ed sinni \u00fej\u00f3nustu til \u00f3h\u00e6fuverka&#8230; Og svo er \u00fea\u00f0 leitin a\u00f0 \u00f6ryggi undir vernd Bandar\u00edkjamanna. Vi\u00f0 erum enn dau\u00f0hr\u00e6dd vi\u00f0 R\u00fassa, vi\u00f0 vitum n\u00e1kv\u00e6mlega hva\u00f0 fyrir \u00feeim vakir: A\u00f0 endurreisa heimsveldi\u00f0.Evr\u00f3pusambandi\u00f0 skilur ekki R\u00fassa og vi\u00f0 treystum \u00fev\u00ed varlega a\u00f0 Evr\u00f3pusambandi\u00f0 s\u00e9 tilb\u00fai\u00f0 a\u00f0 s\u00fdna h\u00f6rku ef me\u00f0 \u00fearf&#8230; \u00deess vegna l\u00edtum vi\u00f0 til Bandar\u00edkjanna og NATO. Vi\u00f0 vitum a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki vel s\u00e9\u00f0 \u00ed Bandar\u00edkjunum a\u00f0 gagnr\u00fdna \u00cdsrael.<\/p>\n<p>(Dr. Antanas Kulakauskas, pr\u00f3fessor fr\u00e1 Lith\u00e1en)<\/p>\n<h2>Hva\u00f0an koma allar \u00feessar frelsishetjur&#8230;?<\/h2>\n<p>Hva\u00f0an koma allar \u00feessar frelsishetjur? Merkilegt hva\u00f0 ma\u00f0ur s\u00e9r h\u00e9rna m\u00f6rg n\u00fd andlit. Hvar var allt \u00feetta f\u00f3lk \u00feegar vi\u00f0 vorum a\u00f0 hla\u00f0a g\u00f6tuv\u00edgin og safna li\u00f0i til a\u00f0 verja Seimas \u00ed jan\u00faar 1991, \u00feegar sov\u00e9sku skri\u00f0drekarnir f\u00f3ru \u00f3gnandi um g\u00f6tur og torg\u2026?<\/p>\n<p>(Ramunas Bogdanas, a\u00f0sto\u00f0arma\u00f0ur Landsbergis 1990-1991)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Af hverju er ekkert l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i \u00ed R\u00fasslandi?<br \/>\nMe\u00f0 byltingu er \u00e1tt vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 n\u00fdr valdah\u00f3pur ry\u00f0ur \u00feeim gamla \u00far vegi, \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0a sk\u00fdr skil milli \u00feess sem var og \u00feess sem ver\u00f0ur. \u00deetta ger\u00f0ist ekki \u00ed R\u00fasslandi 1991. Kannski er \u00e1st\u00e6\u00f0an s\u00fa a\u00f0 breytingin var\u00f0 a\u00f0 mestu leyti fri\u00f0samleg. G\u00f6mlu valdakl\u00edkunni \u2013 nomenklat\u00farunni \u2013 var ekki rutt \u00far vegi me\u00f0 vopnavaldi. \u00cd raun og veru var sov\u00e9tkomm\u00fanisminn bara einkav\u00e6ddur; hann skipti um kennit\u00f6lu ef svo m\u00e1 segja. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1097","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1097","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1097"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1097\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2917,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1097\/revisions\/2917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}