{"id":1109,"date":"2005-12-01T00:00:00","date_gmt":"2005-12-01T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1109"},"modified":"2020-09-22T17:18:28","modified_gmt":"2020-09-22T17:18:28","slug":"um-samkeppnishaefni-thjoda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1109","title":{"rendered":"UM SAMKEPPNISH\u00c6FNI \u00deJ\u00d3\u00d0A"},"content":{"rendered":"<p>Samkv\u00e6mt fagna\u00f0arerindinu skal marka\u00f0urinn r\u00edkja frj\u00e1ls. \u00de\u00e1 mun allt anna\u00f0 veitast y\u00f0ur: Hagv\u00f6xtur, erlendar fj\u00e1rfestingar, n\u00fdsk\u00f6pun og au\u00f0sk\u00f6pun. A\u00f0 v\u00edsu mun au\u00f0urinn safnast \u00e1 f\u00e1ar hendur. En hafi\u00f0 ekki \u00e1hyggjur: Molarnir munu um s\u00ed\u00f0ir hrj\u00f3ta af bor\u00f0um hinna r\u00edku. Hafi\u00f0 \u00fev\u00ed bi\u00f0lund. Alla vega er engra annarra kosta v\u00f6l: Velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0, me\u00f0 s\u00edn miklu r\u00edkisafskipti og h\u00e1u skatta, er dau\u00f0ad\u00e6mt.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>\u00deessi hugmyndafr\u00e6\u00f0i hefur veri\u00f0 kennd sem v\u00edsindaleg hagfr\u00e6\u00f0i vi\u00f0 h\u00e1sk\u00f3la \u00e1 Vesturl\u00f6ndum seinustu \u00e1ratugina. Eftir a\u00f0 h\u00e6gri bylgjan, kennd vi\u00f0 Reagan og Thatcher, h\u00e9lt innrei\u00f0 s\u00edna, var\u00f0 \u00feetta vi\u00f0tekin venjuviska. Helstu stj\u00f3rnarstofnanir al\u00fej\u00f3\u00f0afj\u00e1rm\u00e1la hafa reynt a\u00f0 tro\u00f0a \u00feessum tr\u00faarbr\u00f6g\u00f0um upp \u00e1 afganginn af heiminum me\u00f0 h\u00f6rmulegum aflei\u00f0ingum. Me\u00f0 valdat\u00f6ku Dav\u00ed\u00f0s Oddssonar \u00ed Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokknum, f\u00e9kk \u00feessi \u00e1tr\u00fana\u00f0ur f\u00f3tfestu \u00ed \u00edslenska valdakerfinu, auk \u00feess sem hann gegns\u00fdrir fj\u00f6lmi\u00f0laumr\u00e6\u00f0una.<\/p>\n<h2>D\u00f3mur sta\u00f0reyndanna.<\/h2>\n<p>\u00c1 undanf\u00f6rnum \u00e1ratugum hafa sprotti\u00f0 upp stofnanir, sem meta frammist\u00f6\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0a \u00e1 samr\u00e6mdu pr\u00f3funum. \u00dej\u00f3\u00f0um eru gefnar einkunnir fyrir samkeppnish\u00e6fni, g\u00e6\u00f0i menntunar, t\u00e6knistig, n\u00fdsk\u00f6pun, a\u00f0b\u00fana\u00f0 erlendra fj\u00e1rfesta, g\u00e6\u00f0i innvi\u00f0a (logistic), framlei\u00f0ni \u00e1 vinnustund o.s.frv. Allt er vegi\u00f0 og meti\u00f0, sem styrkt getur st\u00f6\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0a \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0legri samkeppni.<\/p>\n<p>N\u00fa br\u00e1 svo vi\u00f0, a\u00f0 upp \u00far mi\u00f0jum seinasta \u00e1ratug f\u00f3ru a\u00f0 birtast fr\u00e9ttir \u00far \u00f3v\u00e6ntri \u00e1tt. Allt \u00ed einu d\u00fakka\u00f0i Finnland upp sem samkeppnish\u00e6fasta \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag \u00ed heimi, me\u00f0 bestu menntag\u00e6\u00f0i og h\u00e6sta t\u00e6knistig. Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 var eitt \u00e1ri\u00f0 \u00fatnefnd sem n\u00famer eitt \u00ed n\u00fdsk\u00f6pun og t\u00e6kniframf\u00f6rum. Danir ur\u00f0u eitt \u00e1ri\u00f0 n\u00famer eitt \u00ed n\u00fdsk\u00f6pun starfa. \u00deetta er h\u00e6tt a\u00f0 vera einleiki\u00f0. \u00dea\u00f0 er alveg sama, hven\u00e6r birtar eru ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur samanbur\u00f0arkannana \u00e1 flestum svi\u00f0um: Norr\u00e6nu velfer\u00f0arr\u00edkin standa sig yfirleitt alltaf best \u00e1 samr\u00e6mdu pr\u00f3funum. \u00c1 seinasta \u00e1ri voru \u00ferj\u00fa \u00feeirra \u00ed fj\u00f3rum efstu s\u00e6tunum me\u00f0 Sviss. \u00deau eru ekki bara samkeppnish\u00e6fustu \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6g \u00ed heimi, heldur bj\u00f3\u00f0a \u00feau upp \u00e1 bestu l\u00edfsg\u00e6\u00f0in, \u00fe\u00e1 sj\u00e1ldan anna\u00f0 er meti\u00f0 en kr\u00f3nur og aurar, t.d. heilsufar, jafnr\u00e9tti karla og kvenna, l\u00edfsl\u00edkur o.s.frv.<\/p>\n<h2>Hugsj\u00f3nir og hindurvitni.<\/h2>\n<p>Hvernig m\u00e1 \u00feetta vera? Er ekki nau\u00f0synlegt a\u00f0 koma b\u00f6ndum \u00e1 (l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isleg) r\u00edkisafskipti og l\u00e6kka skatta og laun til \u00feess a\u00f0 reynast samkeppnish\u00e6f? Getur veri\u00f0 a\u00f0 fyrirt\u00e6kin s\u00e9u a\u00f0 leita a\u00f0 einhverju \u00f6\u00f0ru en l\u00e1gum sk\u00f6ttum og litlum afskiptum? Getur veri\u00f0 a\u00f0 \u00feau s\u00e6kist eftir h\u00e1u menntunarstigi, traustri t\u00e6knikunn\u00e1ttu, afkastamiklum fjarskiptakerfum, gegns\u00e6jum stj\u00f3rnvalds\u00e1kv\u00f6r\u00f0unum, traustum innvi\u00f0um, sem felast t.d. \u00cd snur\u00f0ulausum samg\u00f6ngum og \u00f3d\u00fdrri orku?<br>\nGetur veri\u00f0 a\u00f0 fyrirt\u00e6kin \u00feurfi a\u00f0 rei\u00f0a sig \u00e1 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0a d\u00f3mst\u00f3la og vanda\u00f0a stj\u00f3rns\u00fdslu, auk \u00feess sem \u00feau reyni a\u00f0 for\u00f0ast \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6g, sem eru heltekin af spillingu og gl\u00e6pastarfsemi? Getur veri\u00f0 a\u00f0 \u00f6flugt l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegt r\u00edkisvald, r\u00edkisreki\u00f0 sk\u00f3lakerfi, vel mennta\u00f0ir (og vellauna\u00f0ir) kennarar, grei\u00f0ur a\u00f0gangur a\u00f0 heilbrig\u00f0is\u00fej\u00f3nustu \u00e1n tillits til efnahags, j\u00f6fn t\u00e6kif\u00e6ri f\u00f3lks til mennta og starfsframa \u2013 getur veri\u00f0 a\u00f0 \u00feetta allt saman skipti sk\u00f6pum um samkeppnish\u00e6fni \u00fej\u00f3\u00f0a? Getur veri\u00f0 a\u00f0 norr\u00e6nu velfer\u00f0arr\u00edkin skari svona fram \u00far \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0legri samkeppni, &#8211; ekki \u00fer\u00e1tt fyrir velfer\u00f0ina, heldur beinl\u00ednis vegna hennar? Miki\u00f0 r\u00e9tt. Skattar eru nefnilega \u00fea\u00f0 ver\u00f0, sem vi\u00f0 borgum fyrir a\u00f0 b\u00faa \u00ed si\u00f0menntu\u00f0u samf\u00e9lagi.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u00f0g\u00e1t skal h\u00f6f\u00f0 \u00ed n\u00e6rveru fj\u00e1rmagns. \u00deetta er kjarninn \u00ed kennisetningum frj\u00e1lshyggjunnar. Vi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 hl\u00fa a\u00f0 fj\u00e1rmagninu. Annars g\u00e6ti \u00fea\u00f0 fyrtst og fl\u00fai\u00f0 \u00feanga\u00f0, sem betur er a\u00f0 \u00fev\u00ed b\u00fai\u00f0. Eftir s\u00e6ti \u00fe\u00e1 hnipin \u00fej\u00f3\u00f0 \u00ed vanda. Hagv\u00f6xtur mundi daprast, st\u00f6rfum f\u00e6kka, atvinnuleysi h\u00e9ldi innrei\u00f0 s\u00edna. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1109","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1109"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2959,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1109\/revisions\/2959"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}