{"id":1142,"date":"2008-04-11T00:00:00","date_gmt":"2008-04-11T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1142"},"modified":"2020-09-22T14:16:08","modified_gmt":"2020-09-22T14:16:08","slug":"haskolinn-a-bifrost-malthing-i-idno-er-haegt-ad-laera-til-forsaetisradherra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1142","title":{"rendered":"H\u00c1SK\u00d3LINN \u00c1 BIFR\u00d6ST &#8211; M\u00c1L\u00deING \u00cd I\u00d0N\u00d3: ER H\u00c6GT A\u00d0 L\u00c6RA TIL FORS\u00c6TISR\u00c1\u00d0HERRA?"},"content":{"rendered":"<p>\u00de\u00fa \u00fearft sums\u00e9 ekki a\u00f0 hafa br\u00e9f upp \u00e1 \u00fea\u00f0. Enda er djobbi\u00f0 undan\u00feegi\u00f0 augl\u00fdsingaskyldu. \u00dea\u00f0 eru engin ey\u00f0ubl\u00f6\u00f0 til a\u00f0 fylla \u00fat og engin d\u00f3mnefnd til a\u00f0 meta h\u00e6fni ums\u00e6kjenda. \u00dej\u00f3\u00f0in er ekki einu sinni spur\u00f0 \u00e1lits. \u00dea\u00f0 eru formenn samstarfsflokka \u00ed r\u00edkisstj\u00f3rn, sem semja s\u00edn \u00ed milli um \u00fea\u00f0, hver hreppir hnossi\u00f0.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Sko\u00f0um \u00feetta a\u00f0eins n\u00e1nar: Ef vi\u00f0 rennum augum yfir n\u00f6fn \u00feeirra 26 mi\u00f0- og ofaldra karlmanna, sem gegnt hafa starfinu fr\u00e1 og me\u00f0 heimastj\u00f3rn 1904 og til dagsins \u00ed dag, \u00fe\u00e1 s\u00fdnist manni flj\u00f3tt \u00e1 liti\u00f0, a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki h\u00e6gt a\u00f0 l\u00e6ra til fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra. Hva\u00f0 \u00e1 \u00e9g vi\u00f0? \u00c9g \u00e1 vi\u00f0, a\u00f0 flestir \u00feeirra &#8211; 16 af 26 &#8211; voru bara l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingar. Hverjir voru hinir? \u00der\u00edr voru verkfr\u00e6\u00f0ingar, tveir gu\u00f0fr\u00e6\u00f0ingar (og bankastj\u00f3rar, um lei\u00f0 og \u00fej\u00f3nu\u00f0u \u00fev\u00ed b\u00e6\u00f0i gu\u00f0i og mammoni, me\u00f0 brosi \u00e1 v\u00f6r).<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 eru eftir, hagfr\u00e6\u00f0ingur, sagnfr\u00e6\u00f0ingur og b\u00fafr\u00e6\u00f0ingur, einn af hverju tagi. Og svo, eftir atvikum, tv\u00f6 e\u00f0a \u00ferj\u00fa \u201cdrop-outs\u201d. Merkilegt m\u00e1 \u00fea\u00f0 heita, \u00fear sem \u00edslensk p\u00f3lit\u00edk hefur \u00ed hundra\u00f0 \u00e1r veri\u00f0 linnulaust rifrildi um efnahagsvandam\u00e1li\u00f0, a\u00f0 a\u00f0eins einn \u00feessara \u00fej\u00f3\u00f0arsk\u00fatuskipstj\u00f3ra skuli hafa veri\u00f0 me\u00f0 r\u00e9ttindi, \u00fe.e. pr\u00f3f \u00ed hagfr\u00e6\u00f0i. Er \u00feetta ekki enn einn vitnisbur\u00f0urinn um ofurtr\u00fa \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u00e1 brj\u00f3stviti\u00f0?<\/p>\n<p>\u00deetta \u00fe\u00fd\u00f0ir, a\u00f0 fyrir utan Hannes Hafstein, sem las danskan jus \u00ed hj\u00e1verkum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 vera \u00e1 evr\u00f3psku menningarfyllir\u00edi \u00ed K\u00f6benhavn, okkar g\u00f6mlu h\u00f6fu\u00f0borg, voru hinir flestir heimalningar, sem eyddu m\u00f3tunarskei\u00f0i s\u00ednu h\u00e9rna \u00e1 Melunum; og l\u00e1su lj\u00f3srit af d\u00f6nsku r\u00e9ttarfari, \u00e1n \u00feess \u00fe\u00f3 a\u00f0 vera endilega l\u00e6sir \u00e1 d\u00f6nsku. \u00c9g veit \u00feetta, vegna \u00feess a\u00f0 \u00e9g var \u00ferj\u00e1 daga \u00ed lagadeild. \u00dea\u00f0 var af \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0reisnarstj\u00f3rnin haf\u00f0i fellt gengi \u00edslensku kr\u00f3nunnar um 138 pr\u00f3sent, sem haf\u00f0i m.a. \u00fe\u00e6r aflei\u00f0ingar, a\u00f0 \u00e9g h\u00e9lt, a\u00f0 \u00e9g hef\u00f0i ekki efni \u00e1 a\u00f0 mennta mig \u00ed \u00fatl\u00f6ndum; &#8211; og yr\u00f0i \u00ed sta\u00f0inn a\u00f0 fara bara \u00ed lagadeild.<\/p>\n<h2>F\u00e6riband framans.<\/h2>\n<p>Eftir \u00e1 a\u00f0 hyggja ver\u00f0ur a\u00f0 b\u00e6ta \u00fev\u00ed vi\u00f0, a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki n\u00f3g a\u00f0 vera bara l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingur. \u00de\u00fa ver\u00f0ur, a\u00f0 \u00f6\u00f0ru j\u00f6fnu, a\u00f0 vera l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ingur \u00ed tilteknum flokki: Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isframs\u00f3knarflokknum. \u00deessi flokkur hefur fari\u00f0 me\u00f0 fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra- emb\u00e6tti\u00f0 \u00ed 75 af 81 \u00e1ri, fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 emb\u00e6tti\u00f0 var stofna\u00f0. Svo er \u00e6skilegt a\u00f0 hafa veri\u00f0 inspector scolae \u00ed MR, forma\u00f0ur Orators og anna\u00f0 hvort forma\u00f0ur Heimdallar e\u00f0a SUS, nema hvort tveggja s\u00e9. \u00dea\u00f0 sko\u00f0ast sem meiri h\u00e1ttar b\u00f3nus a\u00f0 hafa haft sumardjobb \u00e1 Mogganum vi\u00f0 a\u00f0 skrifa Staksteina, nafnlaust.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00e9g \u00e1kva\u00f0, n\u00edtj\u00e1n \u00e1ra gamall, a\u00f0 l\u00e6ra til fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra \u00ed Edinborg, haf\u00f0i \u00e9g au\u00f0vita\u00f0 ekki, fyrir bernsku sakir, \u00e1tta\u00f0 mig \u00e1 \u00feessum hindrunum \u00e1 framabrautinni. \u00deegar n\u00e1msr\u00e1\u00f0gjafinn vi\u00f0 \u00feennan \u00e6vaforna og \u00edhaldsama h\u00e1sk\u00f3la spur\u00f0i, hva\u00f0 \u00e9g vildi l\u00e6ra, svara\u00f0i \u00e9g af barnslegu sakleysi: Hagfr\u00e6\u00f0i, heimspeki og stj\u00f3rnm\u00e1lafr\u00e6\u00f0i. \u00c1 ensku heitir \u00feetta philosphy, economics and politics, skammstafa\u00f0 PEP.<\/p>\n<p>\u00deetta \u00fe\u00f3tti gott farteski fyrir breska fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra for\u00f0um daga. Er \u00feetta ekki einmitt sama form\u00falan og H\u00e1sk\u00f3linn \u00e1 Bifr\u00f6st b\u00fd\u00f0ur n\u00fa fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herraefnum framt\u00ed\u00f0arinnar? Hva\u00f0 um \u00fea\u00f0, n\u00e1msr\u00e1\u00f0gjafinn minn \u00ed Edinborg for\u00f0um daga horf\u00f0i bara g\u00f3\u00f0l\u00e1tlega \u00e1 \u00feetta exemplar \u00far van\u00fer\u00f3a\u00f0a heiminum og sag\u00f0i: Vi\u00f0 getum svo sem kennt \u00fe\u00e9r hagfr\u00e6\u00f0i og heimspeki \u2013 helst \u00ed \u00f6fugri r\u00f6\u00f0; en stj\u00f3rm\u00e1lafr\u00e6\u00f0i \u2013 er \u00fea\u00f0 ekki eitthvert amer\u00edskt kjaftafag? Vi\u00f0 bj\u00f3\u00f0um ekki upp \u00e1 sl\u00edkt og \u00fev\u00edl\u00edkt h\u00e9r!<\/p>\n<p>\u00deegar \u00e9g kom \u00ed fyrsta t\u00edma \u00ed hags\u00f6gu hj\u00e1 \u00edrskum stj\u00f3rnleysingja, sem naut \u00feess a\u00f0 segja okkur sannleikann um ar\u00f0r\u00e1n Englendinga \u00e1 \u00cdrum, \u00fe\u00e1 spur\u00f0i hann vi\u00f0stadda, hverjir hef\u00f0u \u00e1\u00f0ur l\u00e6rt einhverja s\u00f6gu. Sumir h\u00f6f\u00f0u l\u00e6rt um Hellas og R\u00f3m; sumir um breska heimsveldi\u00f0; einhverjir h\u00f6f\u00f0u lesi\u00f0 um i\u00f0nbyltinguna; og stelpur \u00far n\u00fdja heiminum \u00fe\u00f3ttust hafa lesi\u00f0 um amer\u00edsku byltinguna. Str\u00e1kar fr\u00e1 Chile, Patag\u00f3n\u00edu og Kar\u00edbahafinu h\u00f6f\u00f0u l\u00e6rt um Simon Bolivar.<\/p>\n<p>Afr\u00edkumennirnir h\u00f6f\u00f0u l\u00e6rt n\u00fdlendus\u00f6guna um g\u00f3\u00f0ger\u00f0arstarfsemi Evr\u00f3pub\u00faa \u00ed Afr\u00edku, sem f\u00f3lst b\u00e6\u00f0i \u00ed j\u00e1rnbrautarlagningu og kristnibo\u00f0i; me\u00f0 byssuna \u00ed annarri hendinni en b\u00edbl\u00eduna \u00ed hinni. \u00deegar r\u00f6\u00f0in kom a\u00f0 m\u00e9r, var enskan m\u00e9r ekki tamari \u00e1 tungu en svo, a\u00f0 \u00e9g \u00fe\u00fdddi hugsun m\u00edna or\u00f0r\u00e9tt af hinu \u00e1stk\u00e6ra ylh\u00fdra: \u00c9g hef l\u00e6rt \u00cdslandss\u00f6gu og almenna mannkynss\u00f6gu. \u00dea\u00f0 var ekki a\u00f0 s\u00f6kum a\u00f0 spyrja: Vi\u00f0staddir t\u00f3ku bakf\u00f6ll af h\u00e6\u00f0nishl\u00e1tri; og \u00cdrinn spratt upp \u00ed allri sinni sm\u00e6\u00f0 og benti m\u00e9r me\u00f0 gl\u00e6silegri sveiflu a\u00f0 setjast \u00ed kennarast\u00f3linn, um lei\u00f0 og hann sag\u00f0i: Hversu lengi h\u00f6fum vi\u00f0 ekki be\u00f0i\u00f0 eftir sl\u00edkum manni!<\/p>\n<p>Svo gekk \u00e9g au\u00f0vita\u00f0 \u00ed Labour and Socialist Club, \u00fear sem f\u00e9lagarnir voru flestir a\u00f0 l\u00e6ra til fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra, enda \u00e6tta\u00f0ir \u00far van\u00fer\u00f3a\u00f0a heiminum. \u00dearna var bara einn innf\u00e6ddur Skoti og s\u00e1 haf\u00f0i ekki meiri metna\u00f0 en svo, a\u00f0 hann var a\u00f0 l\u00e6ra til kaupf\u00e9lagsstj\u00f3ra. Hva\u00f0an vorum vi\u00f0? Vi\u00f0 vorum hva\u00f0an\u00e6va a\u00f0 \u00far n\u00fdlenduveldi Breta: Fr\u00e1 Indlandi og Pak\u00edstan, Ghana, N\u00edger\u00edu, R\u00f3des\u00edu, Uganda, Ken\u00edu,Tanganyiku, Su\u00f0ur-Afr\u00edku, Singapore og Malas\u00edu; og l\u00edka fr\u00e1 s\u00f3lskinseyjum Kar\u00edbahafsins, Jama\u00edku og Puerto Rico. Vi\u00f0 vorum au\u00f0vita\u00f0 allir a\u00f0 l\u00e6ra hagfr\u00e6\u00f0i, heimspeki og p\u00f3lit\u00edk. En \u00far \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00e1sk\u00f3linn kenndi ekki p\u00f3lit\u00edk, \u00fe\u00e1 l\u00e6r\u00f0um vi\u00f0 hana bara af sj\u00e1lfum okkur.<\/p>\n<h2>D\u00faxar e\u00f0a f\u00faxar?<\/h2>\n<p>L\u00f6ngu seinna, \u00feegar \u00e9g var kominn heim og farinn a\u00f0 kenna vi\u00f0 gagnfr\u00e6\u00f0ask\u00f3la og skrifa \u00ed Frj\u00e1lsa \u00fej\u00f3\u00f0, af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 var engin \u00fe\u00f6rf fyrir hagfr\u00e6\u00f0inga af \u00feessu tagi \u00ed stofnunum r\u00e9tttr\u00fana\u00f0arins, \u00fe\u00e1 sat \u00e9g r\u00e1\u00f0stefnu um inntak og \u00e1rangur \u00edslenska sk\u00f3lakerfisins, sem var haldin \u00ed b\u00e6ndah\u00f6llinni \u00e1 Melunum. R\u00e1\u00f0stefnunni st\u00fdr\u00f0i bekkjarbr\u00f3\u00f0ir minn, Andri \u00cdsaksson, s\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingur og \u00fe\u00e1verandi r\u00e1\u00f0gjafi Gylfa \u00de. G\u00edslasonar, menntam\u00e1lar\u00e1\u00f0herra. Andri haf\u00f0i l\u00e6rt \u00fea\u00f0 \u00ed Frakklandi, a\u00f0 menntun v\u00e6ri drifkraftur hagvaxtar og framfara.<\/p>\n<p>Me\u00f0al frams\u00f6gumanna var aldurhniginn rektor menntask\u00f3lans \u00ed Reykjav\u00edk, Einar Magn\u00fasson. Hans framlag var \u00ed \u00fev\u00ed f\u00f3lgi\u00f0 a\u00f0 lesa upp n\u00f6fn allra \u00feeirra, sem h\u00f6f\u00f0u veri\u00f0 d\u00faxar og semid\u00faxar MR fr\u00e1 heimastj\u00f3rn til dags dato, og gera grein fyrir \u00fev\u00ed, hva\u00f0 hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 um \u00feetta f\u00f3lk. Ni\u00f0ursta\u00f0an var s\u00fa, a\u00f0 flestir \u00feessara d\u00faxa og semid\u00faxa h\u00f6f\u00f0u or\u00f0i\u00f0 emb\u00e6ttismenn \u00ed kansell\u00edi r\u00edkisins: Deildarstj\u00f3rar, skrifstofustj\u00f3rar \u2013 jafnvel r\u00e1\u00f0uneytisstj\u00f3rar, \u00feegar best l\u00e9t.<\/p>\n<p>Enginn \u00feeirra haf\u00f0i, samkv\u00e6mt ranns\u00f3kn rektors, h\u00e6tt \u00e1 a\u00f0 stofna fyrirt\u00e6ki e\u00f0a yfirleitt voga\u00f0 einhverju \u00ed l\u00edfinu. En hva\u00f0 haf\u00f0i or\u00f0i\u00f0 um f\u00faxana? spur\u00f0i einhver. &#8211; \u00deeir f\u00f3ru anna\u00f0hvort \u00ed business e\u00f0a p\u00f3l\u00edt\u00edk, var svari\u00f0. \u00c6tli \u00feeir hafi geta\u00f0 fengi\u00f0 nokku\u00f0 anna\u00f0 betra a\u00f0 gera, spur\u00f0i rektor sj\u00e1lfan sig. \u00cd \u00feeim h\u00f3pi var m.a. \u00d3lafur Thors, sem var semif\u00fax \u00ed s\u00ednum bekk (hann var \u00e6vinlega \u00feakkl\u00e1tur biskupnum yfir \u00cdslandi fyrir a\u00f0 hafa teki\u00f0 af s\u00e9r \u00f3maki\u00f0 a\u00f0 vera f\u00fax). En \u00d3lafur Thors er enn \u00feann dag \u00ed dag allavega skemmtilegasti fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands, a\u00f0 hinum l\u00edtt l\u00f6stu\u00f0um.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 b\u00faum \u00ed l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi. L\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i er sem kunnugt er, versta stj\u00f3rnarfar, sem hugsast getur, fyrir utan allt hitt, sem reynt hefur veri\u00f0. L\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i \u00fe\u00fd\u00f0ir, a\u00f0 draumurinn um hinn mennta\u00f0a einvalda \u2013 the philosopher king \u2013 er bara \u00fea\u00f0: Draumur um hi\u00f0 eftirs\u00f3knarver\u00f0a og \u00f3raunh\u00e6fa. Too good to be true. Sumir tr\u00faa \u00fev\u00ed, a\u00f0 villta vestri\u00f0 s\u00e9 n\u00fatildags forystur\u00edki l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is \u00ed heiminum. Alla vega tr\u00faa Amer\u00edkanar \u00fev\u00ed sj\u00e1lfir.<\/p>\n<p>Helsta tr\u00faarsetning amer\u00edsks l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is er s\u00fa, a\u00f0 hver sem er geti or\u00f0i\u00f0 forseti. Eftir a\u00f0 Bush junior var tilnefndur til forseta af h\u00e6star\u00e9ttard\u00f3mara, sem var tilnefndur af pabba hans, liggur vi\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0 tr\u00faum \u00feessu l\u00edka. Nefnilega a\u00f0 hver sem er geti veri\u00f0 forseti Bandar\u00edkjanna. Alla vega er \u00fe\u00fd\u00f0ingarlaust a\u00f0 tala um \u00fea\u00f0 \u00ed \u00feessu samhengi, a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 l\u00e6ra til forseta. L\u00e6ra hva\u00f0 me\u00f0 leyfi? Good guys versus bad guys; og svo er bara spurningin, hvorum er lausari h\u00f6ndin til byssunnar til a\u00f0 \u00fatklj\u00e1 m\u00e1lin.<\/p>\n<p>\u00c9g endurtek spurninguna: Er h\u00e6gt a\u00f0 l\u00e6ra til fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra? Hva\u00f0a kr\u00f6fur gerir l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 til lei\u00f0togans? Hvort viltu hafa hann g\u00e1fa\u00f0an e\u00f0a ge\u00f0\u00feekkan? Vitran e\u00f0a kl\u00f3kan? L\u00e6r\u00f0an e\u00f0a l\u00edflegan? Kl\u00e1ran e\u00f0a kr\u00e6fan? Sk\u00fdran \u00ed hugsun e\u00f0a sk\u00e1ldlegan? Stefnufastan e\u00f0a sveigjanlegan? \u00deolinm\u00f3\u00f0an og \u00ferautseigan \u2013 mann sem kiknar ekki undan \u00e1lagi? Sannleikselskandi e\u00f0a spunameistara? D\u00fax e\u00f0a f\u00fax? Karl e\u00f0a konu? Ungan e\u00f0a gamlan? \u00c1r\u00e6\u00f0inn e\u00f0a l\u00edfsreyndan? &#8211;<\/p>\n<p>Sumir l\u00edkja l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0inu vi\u00f0 p\u00f3lit\u00edska kj\u00f6rb\u00fa\u00f0, \u00fear sem v\u00f6ru\u00farvali\u00f0 er miki\u00f0, en gengi frambj\u00f3\u00f0enda r\u00e6\u00f0st meira af marka\u00f0ssetningu og umb\u00fa\u00f0um en innihaldinu.<br>\nVorum vi\u00f0 ekki a\u00f0 lesa \u00fea\u00f0 \u00ed bl\u00f6\u00f0unum um daginn, a\u00f0 Indverjar hef\u00f0u skipa\u00f0 forseta l\u00fd\u00f0veldisins \u00e1 bekk me\u00f0 Mandela, Martin Luther King og M\u00f3\u00f0ur Theresu \u2013 \u00feessum s\u00ed\u00f0ari daga heil\u00f6gum? \u00c9g bara spyr: Treystir s\u00e9r einhver til a\u00f0 toppa \u00feetta?<\/p>\n<h2>\u00daliti\u00f0 versus innr\u00e6ti\u00f0.<\/h2>\n<p>\u00dea\u00f0 eru til endalausar s\u00f6gur af fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herrum. \u00deegar breska \u00fej\u00f3\u00f0in haf\u00f0i hafna\u00f0 str\u00ed\u00f0slei\u00f0toganum, Winston Churchill, (vitandi sem var, a\u00f0 hann haf\u00f0i veri\u00f0 versti fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra r\u00edkisins upp \u00far fyrra str\u00ed\u00f0i) og vali\u00f0 Clement Attlee, l\u00edtill\u00e1tan f\u00e9lagsr\u00e1\u00f0gjafa \u00far sl\u00f6mmunum \u00ed East-End, sem \u00fear me\u00f0 var\u00f0 fa\u00f0ir breska velfer\u00f0arr\u00edkisins, \u00fe\u00e1 gat Churchill ekki stillt sig um a\u00f0 l\u00fdsa eftirmanni s\u00ednum si svona: \u201cUp to Downing Street 10 came an empty limosine and out stepped Mr. Attlee\u201d.<\/p>\n<p>Sagan endurt\u00f3k sig \u00ed annarri uppf\u00e6rslu \u00ed Hofburg \u00ed V\u00edn, \u00feegar Dav\u00ed\u00f0 Oddsson, m\u00e6tti til s\u00edns fyrsta fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herrafundar \u00ed litla EFTA kl\u00fabbnum, s\u00e6llar minningar. \u00dear kom \u00ed veislunni, a\u00f0 r\u00e1\u00f0uneytisstj\u00f3ranum \u00ed fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0uneytinu, Gu\u00f0mundi Benediktssyni, leiddist \u00fe\u00f3fi\u00f0 og vildi halda heim. Hinn ungi fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra, Dav\u00ed\u00f0, og a\u00f0sto\u00f0arma\u00f0ur hans, Hreinn Loftsson, seinna kenndur vi\u00f0 Baugsgulli\u00f0, b\u00e1ru vir\u00f0ingu fyrir ellinni og leiddu r\u00e1\u00f0uneytisstj\u00f3rann ni\u00f0ur 188 tr\u00f6ppur keisarahallarinnar, \u00fear sem r\u00e1\u00f0herralimmurnar og \u00f6ryggisver\u00f0irnir bi\u00f0u.<\/p>\n<p>\u00dear sem \u00feeir f\u00e9lagar staulu\u00f0ust ni\u00f0ur tr\u00f6ppurnar, n\u00e6r sliga\u00f0ir af \u00feunga r\u00e1\u00f0uneytisstj\u00f3rans, brug\u00f0ust \u00f6ryggisver\u00f0ir hratt vi\u00f0: \u00deeir s\u00e1u strax \u00ed hendi s\u00e9r, hver var fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herrann og hverjir voru li\u00f0l\u00e9ttingar og a\u00f0sto\u00f0armenn. \u00deeir hlupu upp og hrundu Dav\u00ed\u00f0 og Hreini fr\u00e1 og leiddu Gu\u00f0mund Benediktsson, hinn vir\u00f0ulega \u00f6ldung me\u00f0 tj\u00faguskegg, til s\u00e6tis \u00ed limmunni: Hann leit svo sannarlega \u00fat, eins og fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herrar eiga a\u00f0 gera, a\u00f0 \u00feeirra mati. Svo ger\u00f0u \u00feeir honeur, og \u00fear me\u00f0 storma\u00f0i \u00f6ll heila hersingin \u00e1 braut me\u00f0 s\u00edrenuv\u00e6li og undir l\u00f6gregluvernd. \u2013 Eftir s\u00e1tu p\u00f3lit\u00edskir unglingar me\u00f0 s\u00e1rt enni\u00f0; enda \u00e1ttu \u00feeir langt \u00ed land a\u00f0 n\u00e1 pondus fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra, \u00ed \u00fatliti alla vega, a\u00f0 mati \u00f6ryggisvar\u00f0a. Og \u00feeir \u00e6ttu a\u00f0 \u00feekkja sitt heimaf\u00f3lk, ekki satt?<\/p>\n<p>En hvernig ver\u00f0a menn fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herrar? \u00dar \u00fev\u00ed a\u00f0 starfi\u00f0 er ekki augl\u00fdst, er ekki h\u00e6gt a\u00f0 s\u00e6kja um \u00fea\u00f0. Hva\u00f0 \u00fe\u00e1? \u00de\u00fa vinnur \u00feig upp \u00ed flokknum. Skrifa\u00f0 stendur: Vertu tr\u00far yfir litlu, og \u00fe\u00e9r mun ver\u00f0a tr\u00faa\u00f0 fyrir miklu. En \u00fea\u00f0 er ekki n\u00f3g a\u00f0 vera einn af \u00feeim \u00ed flokkseigendaf\u00e9laginu. L\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 gerir meiri kr\u00f6fur. \u00de\u00fa ver\u00f0ur a\u00f0 sk\u00edrskota til f\u00f3lks, la\u00f0a a\u00f0 fylgi, lifa vi\u00f0 sko\u00f0anakannanir og lifa af pr\u00f3fkj\u00f6r og kosningar. \u00de\u00e1 hj\u00e1lpar a\u00f0 hafa veri\u00f0 fr\u00e1 ungum aldri \u00ed \u00ed\u00fer\u00f3ttaf\u00e9lagi, helst handbolta e\u00f0a f\u00f3tbolta e\u00f0a \u00f6\u00f0rum h\u00f3p\u00ed\u00fer\u00f3ttum. Pr\u00f3fkj\u00f6r eru d\u00fdr.<\/p>\n<p>Frambj\u00f3\u00f0andinn ver\u00f0ur a\u00f0 lifa l\u00edfi s\u00ednu fyrir opnum tj\u00f6ldum almennings\u00e1litsins og undir kastlj\u00f3si fj\u00f6lmi\u00f0lanna. \u00de\u00e1 skiptir kannski a\u00f0 lokum minna m\u00e1li, hva\u00f0 \u00fe\u00fa l\u00e6r\u00f0ir frekar en hver \u00fe\u00fa ert. Hefur\u00f0u vit \u00e1 verkinu? Veistu, hvert \u00fe\u00fa vilt halda? Kanntu a\u00f0 varast vegleysur? Vill f\u00f3lk leggja \u00ed hann me\u00f0 \u00fe\u00e9r? Hvort ertu ma\u00f0ur, sem vilt halda kyrru fyrir, fremur en a\u00f0 s\u00e6kja \u00e1 brattann? E\u00f0a ertu \u00ed e\u00f0li \u00fe\u00ednu umb\u00f3tama\u00f0ur, brautry\u00f0jandi, sem r\u00fdfur hef\u00f0ir vanans og vekur menn jafnvel til d\u00e1\u00f0a? \u00deori \u00e9g a\u00f0 segja \u00fea\u00f0: Ertu hagvanur hversdagsma\u00f0ur e\u00f0a innbl\u00e1sinn hugsj\u00f3nama\u00f0ur? Er \u00feetta eitthva\u00f0, sem h\u00e6gt er a\u00f0 l\u00e6ra?<\/p>\n<h2>Verkfr\u00e6\u00f0ingar e\u00f0a vonarstj\u00f6rnur?<\/h2>\n<p>Sannleikurinn er s\u00e1, a\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 hefur geti\u00f0 af s\u00e9r marga lei\u00f0toga, sem eru langt umfram \u00fea\u00f0, sem v\u00e6nta m\u00e1tti af l\u00f6gm\u00e1li me\u00f0almennskunnar. H\u00e9r \u00e1 \u00fea\u00f0 vi\u00f0, a\u00f0 margir eru kalla\u00f0ir, en f\u00e1ir eru \u00fatvaldir. Stundum reynir \u00e1, og \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur a\u00f0 v\u00edkja mi\u00f0lungsmennskunni til hli\u00f0ar. Roosevelt var d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. \u00dea\u00f0 \u00feurfti heila heimskreppu &#8211; til a\u00f0 sannf\u00e6ra Bandar\u00edkjamenn um, a\u00f0 ma\u00f0ur \u00ed hj\u00f3last\u00f3l hef\u00f0i \u00feann kraft og \u00fe\u00e1 bjarts\u00fdni til a\u00f0 bera, sem \u00feurfti til a\u00f0 lei\u00f0a \u00fe\u00e1 \u00fat \u00far l\u00edfsh\u00e1skanum. Og svo heila heimstyrj\u00f6ld til a\u00f0 sanna, a\u00f0 \u00fear var r\u00e9ttur ma\u00f0ur \u00e1 r\u00e9ttum sta\u00f0 \u00e1 r\u00e9ttum t\u00edma.<\/p>\n<p>Ghandi var svo ekta \u00ed and\u00f3fi s\u00ednu \u00e1n ofbeldis, a\u00f0 honum t\u00f3kst jafnvel a\u00f0 \u00feagga ni\u00f0ur \u00ed ofbeldisseggjum tr\u00faarofst\u00e6kisins \u2013 um skei\u00f0, \u00fe\u00f3tt \u00feeim t\u00e6kist a\u00f0 lokum a\u00f0 n\u00e1 fram hefndum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 myr\u00f0a mannvininn og fri\u00f0arpostulann. Og Mandela \u2013 sem j\u00e1rnfr\u00fain Thatcher og k\u00farekinn Reagan k\u00f6llu\u00f0u komm\u00fan\u00edskan hry\u00f0juverkamann, terrorista, allt \u00fear til j\u00e1rnrimlarnir loku\u00f0ust a\u00f0 baki honum \u00e1 Robbins Island \u2013 var seinasta von hv\u00edta mannsins: Holdgervingur fyrirgefningarinnar. Er \u00fea\u00f0 ekki hin \u00e6\u00f0sta dygg\u00f0?<\/p>\n<p>Deng Xiaoping, hugsu\u00f0urinn a\u00f0 baki k\u00ednverska kraftaverkinu, ma\u00f0urinn sem haf\u00f0i lifa\u00f0 af tort\u00edmingu Maos og horf\u00f0i upp \u00e1 r\u00e1\u00f0leysi Gorbachevs &#8211; \u00e1kva\u00f0 a\u00f0 byrja sm\u00e1tt. Me\u00f0 tilskipun um, a\u00f0 b\u00e6ndur m\u00e6ttu selja afur\u00f0ir s\u00ednar \u00e1 marka\u00f0i borganna, m\u00ednus t\u00edund til r\u00edkisins; og a\u00f0 \u00fatlendingar m\u00e6ttu gera tilraun me\u00f0 fj\u00e1rfestingar og n\u00fdja t\u00e6kni \u00e1 s\u00e9rst\u00f6kum \u00fer\u00f3unarsv\u00e6\u00f0um. \u00dev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 skipti ekki m\u00e1li, hvort k\u00f6tturinn v\u00e6ri hv\u00edtur e\u00f0a svartur, ef hann veiddi m\u00fdsnar. Stefna hans hefur n\u00fa lyft fleira f\u00f3lki \u00far \u00f6rbirg\u00f0 til bjarg\u00e1lna \u00e1 skemmri t\u00edma en \u00e1\u00f0ur hefur gerst \u00ed mannkynss\u00f6gunni. Hva\u00f0a menntun haf\u00f0i hann? Hann var afsprengi elstu si\u00f0menningar \u00ed heimi; vann um stund vi\u00f0 f\u00e6rib\u00f6ndin hj\u00e1 Renault \u00ed Frakklandi og var\u00f0 seinna vi\u00f0ger\u00f0arma\u00f0ur \u00e1 dr\u00e1ttarv\u00e9lar, eftir a\u00f0 hann f\u00e9ll \u00ed \u00f3n\u00e1\u00f0 \u00ed menningarbyltingunni. Svo var hann reyndar l\u00edka forma\u00f0ur Bridgesambandsins og sag\u00f0ur lunkinn \u00ed spilum.<\/p>\n<p>Allt vekur \u00feetta upp spurningu um, hva\u00f0 fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herrar eiga a\u00f0 hafa fyrir stafni. Eiga \u00feeir a\u00f0 vera s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingar, e\u00f0a generalistar \u2013 renaissancemenn? Eiga \u00feeir a\u00f0 vera eins og Jimmy Carter, sem var br\u00e1\u00f0greindur og kjarnorkuverkfr\u00e6\u00f0ingur a\u00f0 mennt, en drekkti s\u00e9r \u00ed sm\u00e1atri\u00f0um samviskuseminnar? E\u00f0a eins og Reagan, sem var annars flokks leikari \u00ed \u00feri\u00f0ja flokks kvikmyndum, en l\u00e9k \u00e1reynslulaust rullu hins bjarts\u00fdna h\u00f3m\u00f3pata? Eiga \u00feeir a\u00f0 vera eins og Hillary, sem reikna\u00f0i vonina um almannatryggingar handa Amer\u00edk\u00f6num nor\u00f0ur og ni\u00f0ur og svipti \u00fear me\u00f0 Bill, eiginmann sinn, vonars\u00e6ti \u00ed s\u00f6gunni? E\u00f0a eiga \u00feeir a\u00f0 vera eins og Obama, hi\u00f0 innbl\u00e1sna vitni vonarinnar, um a\u00f0 amer\u00edski draumurinn hafi, \u00fer\u00e1tt fyrir allt, ekki sn\u00faist upp \u00ed martr\u00f6\u00f0?<\/p>\n<p>\u00c9g veit \u00fea\u00f0 svo sem ekki. En hitt veit \u00e9g, a\u00f0 ekki er allt sem s\u00fdnist. \u00c1 m\u00ednum yngri \u00e1rum eyddi \u00e9g \u00e1ri \u00ed forystur\u00edki jafna\u00f0arstefnunnar \u00ed heiminum, Sv\u00edar\u00edki. \u00dear var \u00fe\u00e1 landsfa\u00f0ir, Tage Erlander, sem var fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra Sv\u00eda \u00ed meira en aldarfj\u00f3r\u00f0ung. M\u00e9r kom hann \u00fe\u00e1 fyrir sj\u00f3nir sem gamall ma\u00f0ur og \u00fereyttur. M\u00e9r fannst \u00fev\u00ed fara fjarri, a\u00f0 hann g\u00e6ti kveikt einhverja hugsj\u00f3nagl\u00f3\u00f0 me\u00f0 f\u00f3lki, e\u00f0a fengi\u00f0 f\u00f3lk til fylgilags, til a\u00f0 r\u00edsa yfir l\u00e1gk\u00faru eiginhagsmuna og leggja eitthva\u00f0 \u00e1 sig til a\u00f0 lyfta mannf\u00e9laginu upp \u00far m\u00fasarholu \u00fer\u00f6ngs\u00fdninnar. A\u00f0 v\u00edsu ger\u00f0i \u00e9g m\u00e9r grein fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00e9g var staddur \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi, sem haf\u00f0i rutt brautina fyrir hinu norr\u00e6na velfer\u00f0arr\u00edki. En \u00e9g \u00e1tta\u00f0i mig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed \u00fe\u00e1, a\u00f0 \u00feessi aldurhnigni og g\u00f3\u00f0l\u00e1tlegi karl er sennilega, \u00feegar upp er sta\u00f0i\u00f0, einhver merkilegasti umb\u00f3tama\u00f0ur li\u00f0innar aldar.<\/p>\n<h2>Umb\u00f3tama\u00f0urinn i\u00f0jusami.<\/h2>\n<p>Hann var ekki einn af \u00feeim, sem var settur upp af valdakerfi til \u00feess a\u00f0 g\u00e6ta forr\u00e9ttinda og halda \u00ed horfi hinu \u00f3breytta \u00e1standi. Hann var umb\u00f3tama\u00f0urinn sem breytti \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu. Umb\u00f3tama\u00f0urinn var \u00e1risull. \u00c1\u00f0ur en vinnudagur h\u00f3fst, stefndi hann til s\u00edn \u00f6llum \u00feeim, sem eitthva\u00f0 h\u00f6f\u00f0u til m\u00e1lanna a\u00f0 leggja, og spur\u00f0i \u00ed \u00feaula um \u00fea\u00f0 sem m\u00e1li skipti. Til d\u00e6mis: Er \u00fea\u00f0 n\u00f3g a\u00f0 tryggja \u00f6llum jafnr\u00e9tti til n\u00e1ms, konum jafnt sem k\u00f6rlum, ef venjur og hef\u00f0ir \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsins \u00fatiloka svo hina menntu\u00f0u konu fr\u00e1 \u00fe\u00e1ttt\u00f6ku \u00e1 vinnumarka\u00f0num til jafns vi\u00f0 karla? Eigum vi\u00f0 ekki a\u00f0 breyta \u00feessu? Hvernig gerum vi\u00f0 \u00fea\u00f0?<\/p>\n<p>\u00cd dagb\u00f3kum s\u00ednum l\u00fdsir hann \u00fev\u00ed, hvernig vandinn var greindur, hvernig lausnir voru bo\u00f0a\u00f0ar, hvernig efnt var til umr\u00e6\u00f0u til a\u00f0 breyta hugarfari hinnar karll\u00e6gu verkal\u00fd\u00f0shreyfingar og hvernig sveitaf\u00e9l\u00f6g um gervalla Sv\u00ed\u00f0\u00fej\u00f3\u00f0 voru fengin til a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 sem \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagslega skyldu s\u00edna a\u00f0 sj\u00e1 fyrir dagvistun barna \u00ed nafni jafnr\u00e9ttis kynja \u00e1 n\u00fdrri \u00f6ld. \u00c6tli \u00fea\u00f0 hafi ekki teki\u00f0 Tage tv\u00f6 kj\u00f6rt\u00edmabil a\u00f0 koma \u00feessu til lei\u00f0ar? Enginn kenndi \u00feetta vi\u00f0 byltingu. En \u00feetta var svo byltingarkennd breyting a\u00f0 enn \u00ed dag eru f\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6g, \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u t\u00e6knilega og efnahagslega h\u00e1\u00fer\u00f3u\u00f0, sem hafa komi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00ed verk enn \u00ed dag, sem Tage og hans menn ger\u00f0u fyrir meira en sext\u00edu \u00e1rum.<\/p>\n<p>S\u00fa hugmynd a\u00f0 virkja megi l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 til a\u00f0 tryggja \u00f6llum j\u00f6fn t\u00e6kif\u00e6ri til \u00feess a\u00f0 n\u00fdta h\u00e6fileika s\u00edna, \u00e1n tillits til efnahags, \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsst\u00f6\u00f0u, litarh\u00e1ttar, tr\u00faarbrag\u00f0a etc., flokkast ekki lengur undir byltingarkennda r\u00f3tt\u00e6kni. Sumir l\u00e1t eins og \u00feetta s\u00e9 n\u00faor\u00f0i\u00f0 sj\u00e1lfgefi\u00f0 \u00ed okkar parti heimsins, sem \u00fea\u00f0 ekki er. Samt sem \u00e1\u00f0ur er \u00fea\u00f0 n\u00fa svo a\u00f0 \u00feetta hef\u00f0i aldrei or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 veruleika, ef ekki hef\u00f0i veri\u00f0 fyrir vit og strit umb\u00f3tamanna af kal\u00edber Tage Erlanders og samstarfsmanna hans.<\/p>\n<p>Erlander mun hafa veri\u00f0 e\u00f0lisfr\u00e6\u00f0ingur og heimspekingur a\u00f0 mennt. Verra gat \u00fea\u00f0 svo sem veri\u00f0. En hugmyndir s\u00ednar s\u00f3tti hann \u00ed \u00fe\u00e1 mannr\u00e9ttindahreyfingu f\u00e1t\u00e6ks f\u00f3lks \u00e1 19. og 20. \u00f6ld sem kennd er vi\u00f0 jafna\u00f0arstefnu &#8211; Social democracy. En \u00fea\u00f0 er alveg \u00e1rei\u00f0anlega merkilegasta \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagstilraun, sem ger\u00f0 var \u00e1 \u00f6ldinni sem lei\u00f0.<\/p>\n<p>Svo er \u00fea\u00f0 a\u00f0 lokum s\u00edgild spurning, hvort lei\u00f0toginn m\u00f3ti s\u00f6guna e\u00f0a hvort sagan framkalli \u00fe\u00e1 lei\u00f0toga, sem \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi\u00f0 \u00fearfnast \u00e1 hverjum t\u00edma. Er h\u00e6gt a\u00f0 l\u00e6ra til fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra? \u00c9g held varla. En stundum l\u00fdsir \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi\u00f0 eftir \u00feeim lei\u00f0toga, sem kall t\u00edmans krefst. Og spyr \u00fe\u00e1 ekki a\u00f0 pr\u00f3fgr\u00e1\u00f0um. Var \u00fea\u00f0 ekki amer\u00edski h\u00e1\u00f0fuglinn, Mark Twain, sem sag\u00f0i: \u201cI won\u00b4t let formal schooling interfere with my education\u201d.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 stendur hvergi skrifa\u00f0, svo \u00e9g viti \u2013 hvorki \u00ed d\u00f6nsku stj\u00f3rnarskr\u00e1nni n\u00e9 \u00ed stj\u00f3rns\u00fdslul\u00f6gum \u2013 a\u00f0 fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herrann \u00feurfi a\u00f0 hafa h\u00e6fnisvottor\u00f0 upp \u00e1 vasann. Emb\u00e6tti fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra er m. \u00f6. o. eitt af \u00f6rf\u00e1um djobbum, sem eftir eru \u00e1 vinnumarka\u00f0num, \u00fear sem ekki er krafist pr\u00f3fsk\u00edrteinis. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1142","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1142","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1142"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1142\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2921,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1142\/revisions\/2921"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}