{"id":1149,"date":"2006-11-09T00:00:00","date_gmt":"2006-11-09T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1149"},"modified":"2020-09-22T14:54:48","modified_gmt":"2020-09-22T14:54:48","slug":"vitjunartimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1149","title":{"rendered":"VITJUNART\u00cdMI"},"content":{"rendered":"<p>Ung kynsl\u00f3\u00f0 og \u00f3\u00fereyjufull var a\u00f0 hasla s\u00e9r v\u00f6ll \u00ed a\u00f0draganda \u00feessara kosninga. \u00dear f\u00f3r fremstur \u00ed flokki Vilmundur Gylfason. Hann haf\u00f0i allt a\u00f0ra s\u00fdn \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi\u00f0 en \u00feeir kerfiskallar, sem s\u00e1tu \u00e1 fleti fyrir og v\u00f6r\u00f0u s\u00e9rhagsmuni hins p\u00f3lit\u00edska samtryggingarkerfis af g\u00f6mlum vana. \u00deeir skildu varla, hva\u00f0 var \u00e1 sey\u00f0i. Ef krafan var ekki um frj\u00e1lsar \u00e1stir, \u00fe\u00e1 var h\u00fan a.m.k. um opin pr\u00f3fkj\u00f6r, frj\u00e1lsa fj\u00f6lmi\u00f0la, beint kj\u00f6r fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra, vinnusta\u00f0asamninga um kaup og kj\u00f6r, frj\u00e1lsan opnunart\u00edma verslana (og svokalla\u00f0ra skemmtista\u00f0a) og sitt hva\u00f0 fleira. \u00deetta hlj\u00f3ma\u00f0i r\u00f3tt\u00e6kt og \u00fear af lei\u00f0andi h\u00e6ttulegt. En kerfi\u00f0 var\u00f0 klumsa. \u00dea\u00f0 st\u00f3\u00f0 \u00feetta \u00e1hlaup af s\u00e9r. \u201cArkitekt kosningasigursins\u201d var settur utan gar\u00f0s. Og l\u00edfi\u00f0 h\u00e9lt sinn vanagang.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<h2>Um l\u00edf og lit.<\/h2>\n<p>Vonbrig\u00f0in ollu \u00fev\u00ed, a\u00f0 Vilmundur var\u00f0 vi\u00f0skila vi\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkinn og stofna\u00f0i eigi\u00f0 m\u00e1lfundaf\u00e9lag, Bandalag jafna\u00f0armanna. \u00deetta var f\u00ednn kl\u00fabbur me\u00f0 f\u00ednar hugmyndir. Undirtektirnar v\u00f6ktu v\u00e6ntingar, en kosninga\u00farslitin 1983 ollu vonbrig\u00f0um. Bandalagi\u00f0 var\u00f0 skamml\u00edft, \u00fe\u00f3tt hugmyndir \u00feess v\u00e6ru l\u00edfv\u00e6nlegar. Flestir forystumanna \u00feess gengu til li\u00f0s vi\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkinn, \u00fear sem hugmyndir brautry\u00f0jandans fengu margar hverjar framhaldsl\u00edf \u00ed \u00feeim r\u00edkisstj\u00f3rnum, sem Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn gaf l\u00edf og lit \u00e1 \u00e1runum 1987 til 1995.<\/p>\n<p>Jar\u00f0tenging \u00cdslands vi\u00f0 innri marka\u00f0 og samkeppnisumhverfi Evr\u00f3pu lag\u00f0i grunninn a\u00f0 gerbreyttu \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi. \u00dea\u00f0 t\u00f3k t\u00edmann sinn a\u00f0 hrinda \u00feessum hugmyndum \u00ed framkv\u00e6md. Treg\u00f0ul\u00f6gm\u00e1li\u00f0 (helmingaskiptasamlagi\u00f0, sem n\u00fa v\u00e6ri kalla\u00f0 ohf) l\u00e6tur ekki a\u00f0 s\u00e9r h\u00e6\u00f0a. Eftir s\u00e9rstakt hags\u00e6ldarskei\u00f0 \u00ed r\u00faman \u00e1ratug er \u00cdsland komi\u00f0 \u00ed fremstu r\u00f6\u00f0 r\u00edkustu \u00fej\u00f3\u00f0a heims. EES margfalda\u00f0i heimamarka\u00f0inn 300-falt \u00e1 einu vetfangi. Hagkerfi\u00f0 var\u00f0 allt \u00ed einu nokkrum n\u00famerum of st\u00f3rt. Skuldirnar munu a\u00f0 v\u00edsu fylla upp \u00ed sk\u00f3st\u00e6r\u00f0ina, h\u00e6gt en \u00f6rugglega. \u00deetta hefur gerst hratt. \u00cdsland er ekki lengur verst\u00f6\u00f0. \u00dea\u00f0 kallast n\u00fa al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6tt \u00fej\u00f3nustusamf\u00e9lag \u00ed fremstu r\u00f6\u00f0. Breytingarnar hafa gerst svo hratt, a\u00f0 vi\u00f0 erum r\u00e9tt a\u00f0 byrja a\u00f0 \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 eyjan \u00ed nor\u00f0ri er or\u00f0in a\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6ddu fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9lagi. Og nota bene: Einhverju mesta \u00f3jafna\u00f0ar\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi Evr\u00f3pu, \u00fear sem gj\u00e1in milli r\u00edkra og f\u00e1t\u00e6kra d\u00fdpkar hra\u00f0ar en v\u00ed\u00f0ast hvar.<\/p>\n<p>Fyrir komandi kosningar vori\u00f0 2007 stendur \u00cdslands fars\u00e6lda fr\u00f3n frammi \u00e1 ystu n\u00f6f \u00e1 krossg\u00f6tum: Viljum vi\u00f0 tilheyra hinu norr\u00e6na velfer\u00f0arsamf\u00e9lagi e\u00f0a rekur okkur \u2013 nau\u00f0ug, viljug \u2013 \u00ed \u00e1ttina a\u00f0 hinu ofbeldisfulla villta vestri? Kannski er \u00feetta spurningin, sem skiptir mestu m\u00e1li \u00ed kj\u00f6rb\u00fa\u00f0inni vori\u00f0 2007: Viljum vi\u00f0 sn\u00faa \u00e1 vit Evr\u00f3pu \u00fer\u00e1tt fyrir allt, e\u00f0a b\u00ed\u00f0ur okkar hlutskipti fylkis \u00ed Amer\u00edku, &#8211; n\u00famer fimmt\u00edu og eitt &#8211; e\u00f0a \u00ed kaupf\u00e9lagi vi\u00f0 Alaska?<\/p>\n<h2>Um samhengi hlutanna.<\/h2>\n<p>Er eitthvert samhengi \u00ed \u00feessu \u00f6llu saman? Hugsum um \u00fea\u00f0. \u00deegar \u00cdsland gekk \u00ed NATO, kraf\u00f0ist utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands, Bjarni Benediktsson, \u00feess, a\u00f0 a\u00f0ildar\u00edkin vi\u00f0urkenndu s\u00e9rst\u00f6\u00f0u \u00cdslands sem lands \u00e1n hers og vopna, og a\u00f0 aldrei yr\u00f0i erlendur her \u00e1 \u00cdslandi \u00e1 fri\u00f0art\u00edmum. \u00deegar \u00cdslendingar ger\u00f0u varnarsamning vi\u00f0 Bandar\u00edkin 1951, vildu Bandar\u00edkjamenn, a\u00f0 hann yr\u00f0i \u00e1n uppsagnar\u00e1kv\u00e6\u00f0is. Bjarni Benediktsson, untanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands, svara\u00f0i \u00fev\u00ed til, a\u00f0 heldur vildu \u00cdslendingar taka \u00fe\u00e1 \u00e1h\u00e6ttu a\u00f0 vera \u00e1n landvarna, en a\u00f0 s\u00e6ta sl\u00edkum afarkostum. \u00deess vegna voru gagnkv\u00e6m uppsagnar\u00e1kv\u00e6\u00f0i \u00ed varnarsamningnum. \u00deess vegna getum vi\u00f0 sagt varnarsamningnum upp, \u00fe\u00f6kk s\u00e9 Bjarna.<\/p>\n<p>\u00deegar vi\u00f0 l\u00e1, a\u00f0 \u00cdsland yr\u00f0i innilyksa \u00ed h\u00e1lfsovjesku flokksr\u00e6\u00f0iskerfi helmingaskiptaflokkanna og yr\u00f0i \u00fatiloka\u00f0 fr\u00e1 samrunaferlinu \u00ed Evr\u00f3pu, t\u00f3k Gylfi \u00de. G\u00edslason, lei\u00f0togi Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins, af skari\u00f0 og leiddi okkur inn \u00ed fr\u00edverslunarsamt\u00f6k Evr\u00f3pu (EFTA). \u00dea\u00f0 hef\u00f0i a\u00f0 v\u00edsu ekki gengi\u00f0, ef Gylfi hef\u00f0i ekki \u00e1 \u00e1ratug Vi\u00f0reisnarstj\u00f3rnarinnar haft frumkv\u00e6\u00f0i a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 afl\u00e9tta \u00e1nau\u00f0 r\u00edkisforsj\u00e1r sk\u00f6mmtunarkerfisins, sem helmingaskiptaflokkurinn haf\u00f0i \u00fer\u00f6ngva\u00f0 upp \u00e1 okkur, meira a\u00f0 segja l\u00f6ngu eftir dau\u00f0a Stal\u00edns.<\/p>\n<p>Vilmundi Gylfasyni voru a\u00f0 v\u00edsu mislag\u00f0ar hendur \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0laf\u00e1rinu, en hugmyndir n\u00fat\u00edmalegrar jafna\u00f0arstefnu um kraftbirtingu marka\u00f0arins undir lei\u00f0s\u00f6gn lifandi l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is, v\u00edsu\u00f0u til framt\u00ed\u00f0ar, sem reyndist \u00fdkjulaus og s\u00f6nn. \u00dea\u00f0 er sagt, a\u00f0 f\u00e1ir nj\u00f3ti eldanna, sem fyrstir kveikja \u00fe\u00e1. L\u00e1tum vera. \u00deannig er l\u00edfi\u00f0. \u00dea\u00f0 er ekki \u00fear me\u00f0 sagt, a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum \u00f6ll a\u00f0 vera s\u00f6gulegar ge\u00f0lur\u00f0ur \u00e1n minnis og markmi\u00f0s.<\/p>\n<p>Framundan eru kosningar. \u00de\u00e1 ber a\u00f0 kj\u00f3sa mann og annan. En aftur a\u00f0 samhengi hlutanna. Me\u00f0 stofnun Samfylkingarinnar fyrir f\u00e1einum \u00e1rum \u00e1tti gamall draumur a\u00f0 r\u00e6tast. \u00deessi draumur um sameiningu jafna\u00f0armanna er jafngamall hreyfingunni og \u00fev\u00ed l\u00f6ngu t\u00edmab\u00e6rt a\u00f0 draga hann ofan \u00far draumheimum ni\u00f0ur \u00e1 hi\u00f0 jar\u00f0neska plan. \u00dev\u00ed a\u00f0 jafna\u00f0arstefnan sn\u00fdst ekki um parad\u00eds \u00e1 himnum, heldur um r\u00e9ttl\u00e6ti \u00e1 j\u00f6r\u00f0u. Jafna\u00f0artefnan \u00e1 marga strengi \u00ed h\u00f6rpu sinni. Til \u00feess a\u00f0 n\u00e1 hinum hreina t\u00f3ni ver\u00f0ur a\u00f0 stilla saman \u00fe\u00e1 strengi alla. Hina hreinu og kl\u00e1ru umb\u00f3tastefnu Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins, menningarvitund Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagsmanna og kr\u00f6fu \u00feeirra um herlaust land. Jafnr\u00e9ttiskr\u00f6fur Kvennalistans og hugmyndir Bandalags jafna\u00f0armanna um hei\u00f0arlega stj\u00f3rns\u00fdslu. \u00cd h\u00fasi f\u00f6\u00f0urins eru margar vistarverur, eins og \u00fear stendur. En allir, sem \u00fear b\u00faa, \u00feurfa a\u00f0 koma a\u00f0 hinu sameiginlega bor\u00f0i, \u00fear sem r\u00e1\u00f0um er r\u00e1\u00f0i\u00f0 til lykta.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kosninga\u00farslitin 1978 &#8211; fyrir t\u00e6pum 30 \u00e1rum &#8211; voru eins og p\u00f3lit\u00edskur jar\u00f0skj\u00e1lfti, a.m.k. 7.5 \u00e1 Richter. \u00dea\u00f0 skalf allt og n\u00f6tra\u00f0i. Hef\u00f0bundin helmingaskiptastj\u00f3rn Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isframs\u00f3knarflokksins var vi\u00f0 v\u00f6ld, \u00fe\u00e1 sem n\u00fa. Stj\u00f3rnm\u00e1laforystan \u00ed landinu bar s\u00fdnileg \u00fereytumerki, eftir a\u00f0 hafa hjakka\u00f0i \u00ed sama farinu \u00e1rum saman, \u00e1n \u00e1rangurs. Undir ni\u00f0ri krauma\u00f0i \u00f3\u00e1n\u00e6gja, sem braust upp \u00e1 yfirbor\u00f0i\u00f0 \u00ed kosningunum. Tv\u00edflokkur helmingaskiptanna galt afhro\u00f0. A-flokkana vanta\u00f0i a\u00f0eins \u00ferj\u00e1 \u00feingmenn \u00ed starfh\u00e6fan meirihluta. \u00dea\u00f0 \u00fe\u00f3tti n\u00e6stum\u00fev\u00ed bylting. Kosninga\u00farslitin voru krafa um breytingar. En skilabo\u00f0 n\u00fdrrar kynsl\u00f3\u00f0ar komust ekki til skila. Stj\u00f3rnm\u00e1laforystan var ekki vandanum vaxin. Sj\u00e1andi s\u00e1 h\u00fan ekki og heyrandi heyr\u00f0i h\u00fan ekki. \u00deess vegna f\u00f3r sem f\u00f3r. T\u00f3mt kl\u00fa\u00f0ur. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1149","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1149","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1149"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1149\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2942,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1149\/revisions\/2942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1149"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1149"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1149"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}