{"id":1158,"date":"2008-08-01T00:00:00","date_gmt":"2008-08-01T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1158"},"modified":"2020-09-22T14:13:36","modified_gmt":"2020-09-22T14:13:36","slug":"ad-utryma-fataekt-eda-frida-samviskuna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1158","title":{"rendered":"A\u00d0 \u00daTR\u00ddMA F\u00c1T\u00c6KT E\u00d0A FRI\u00d0A SAMVISKUNA"},"content":{"rendered":"<p>\u00deetta er \u00fea\u00f0 sem \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 \u00e1 a\u00f0 sn\u00faast um: A\u00f0 hj\u00e1lpa f\u00f3lki til a\u00f0 hj\u00e1lpa s\u00e9r sj\u00e1lft. N\u00fa til dags er \u00feetta kalla\u00f0 sj\u00e1lfb\u00e6r \u00fer\u00f3un. Lei\u00f0togar r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0anna, sem eru fulltr\u00faar u.\u00fe.b. sj\u00f6tta parts jar\u00f0arb\u00faa, hafa \u00edtreka\u00f0 heiti\u00f0 \u00fev\u00ed vi\u00f0 drengskap sinn a\u00f0 veita 0.7% af \u00fej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0slu sinna r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0a til \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0ar vi\u00f0 hinar f\u00e1t\u00e6ku. \u00deeir hafa sviki\u00f0 \u00feessi lofor\u00f0, allir me\u00f0 t\u00f6lu &#8211; nema r\u00edkisstj\u00f3rnir jafna\u00f0armanna \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0, Noregi, Danm\u00f6rku ogHollandi.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>A\u00f0rir hafa l\u00e1ti\u00f0 sitja vi\u00f0 or\u00f0in t\u00f3m. Vi\u00f0, \u00cdslendingar, sem vorum um aldir me\u00f0al f\u00e1t\u00e6kustu \u00fej\u00f3\u00f0a heims, erum n\u00fa \u00ed h\u00f3pi hinna r\u00edkustu. Engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur erum vi\u00f0 langt fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 standa vi\u00f0 gefin lofor\u00f0 um a\u00f0sto\u00f0 vi\u00f0 f\u00e1t\u00e6ka. Seinasta r\u00edkisstj\u00f3rn og s\u00fa sem sem n\u00fa situr starfa hins vegar samkv\u00e6mt \u00e1\u00e6tlun um a\u00f0 h\u00e6kka hlutfalli\u00f0 sm\u00e1m saman \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum, \u00feanga\u00f0 til sta\u00f0i\u00f0 ver\u00f0i vi\u00f0 gefin lofor\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 eru engan veginn allir \u00e1 einu m\u00e1li um \u00e1g\u00e6ti \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0ar. Sumir \u2013 einkum hreintr\u00faarmenn af frj\u00e1lshyggjukyni \u2013 ganga svo langt a\u00f0 segja a\u00f0 \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 s\u00e9 ekki einasta gagnslaus, heldur beinl\u00ednis ska\u00f0leg. \u00dea\u00f0 er satt a\u00f0 segja au\u00f0velt a\u00f0 nefna d\u00e6mi um a\u00f0 \u00feeir hafi \u00e1 stundum nokku\u00f0 til s\u00edns m\u00e1ls.<\/p>\n<h2>\u00dej\u00f3far \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0h\u00f6f\u00f0ingjast\u00e9tt<\/h2>\n<p>\u00de\u00f3tt Bandar\u00edkjamenn hafi \u00e1 eftirstr\u00ed\u00f0s\u00e1runum veri\u00f0 r\u00edkasta \u00fej\u00f3\u00f0 \u00ed heimi, hafa \u00feeir venjulega vermt ne\u00f0sta s\u00e6ti\u00f0 \u00e1 listanum yfir \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0anna.<br>\n\u00c1 kaldastr\u00ed\u00f0st\u00edmanum notu\u00f0u b\u00e6\u00f0i Bandar\u00edkjamenn og R\u00fassar \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 til a\u00f0 kaupa s\u00e9r v\u00f6ld og \u00e1hrif \u00ed \u00feri\u00f0ja heiminum og \u00fear me\u00f0 innan stofnana Sameinu\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0anna. Fyrir utan fj\u00e1rhagsa\u00f0sto\u00f0 til a\u00f0 halda spilltum valdh\u00f6fum vi\u00f0 v\u00f6ld, var hj\u00e1lpin a\u00f0allega \u00ed \u00fev\u00ed f\u00f3lgin a\u00f0 gefa har\u00f0stj\u00f3rum herg\u00f6gn til a\u00f0 hj\u00e1lpa \u00feeim vi\u00f0 a\u00f0 k\u00faga s\u00ednar eigin \u00fej\u00f3\u00f0ir.<\/p>\n<p>D\u00e6mi um \u201c\u00fer\u00f3unarhj\u00e1lp\u201d af \u00feessu tagi eru legio. Me\u00f0al skj\u00f3lst\u00e6\u00f0inga Bandar\u00edkjamanna \u00e1 \u00feessum t\u00edma m\u00e1 nefna helstu \u00fej\u00f3fa og b\u00f3fa samt\u00edmans, \u00fe.\u00e1. m. Marcoshj\u00f3nin \u00e1 Filipseyjum ( sem st\u00e1lu jafna\u00f0arlega um 18% af af tekjum r\u00edkissj\u00f3\u00f0s \u00fear \u00ed landi); Mobuto, Kong\u00f3b\u00f3fa (sem stal um \u00feri\u00f0jungi af \u00fatflutningstekjum landsins \u00e1rum saman); og Suharto, fj\u00f6ldamor\u00f0ingja \u00ed Ind\u00f3nes\u00edu, sem er talinn hafa stoli\u00f0 h\u00e6rri fj\u00e1rh\u00e6\u00f0um en nokkur annar \u00fej\u00f3fur \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0h\u00f6f\u00f0ingjast\u00e9tt \u00e1 seinni \u00e1rum. \u00dea\u00f0 eru vandfundin r\u00f6k til a\u00f0 r\u00e9ttl\u00e6ta \u00fer\u00f3unarhj\u00e1lp af \u00feessu tagi.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 s\u00edgilt d\u00e6mi um ska\u00f0lega \u00fer\u00f3unarhj\u00e1lp e\u00f0a um efnahagsa\u00f0sto\u00f0 sem hefur \u00fever\u00f6fug \u00e1hrif \u00e1 vi\u00f0 yfirl\u00fdstan tilgang, er \u00feegar Bandar\u00edkjamenn hafa \u201cdumpa\u00f0\u201d gr\u00ed\u00f0arlegum umframbirg\u00f0um af korni, ma\u00eds, soyabaunum, o.s.fr. \u00e1 marka\u00f0i \u00fer\u00f3unarlanda. Magni\u00f0 er i\u00f0ulega svo miki\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur haft \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r ver\u00f0fall \u00e1 afur\u00f0um b\u00e6nda \u00ed \u00fer\u00f3unarl\u00f6ndum og komi\u00f0 fj\u00f6lda \u00feeirra \u00e1 vonarv\u00f6l. \u00deetta er me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um d\u00e6mi um ni\u00f0urgrei\u00f0slur og styrki \u00ed atkv\u00e6\u00f0akaupaskyni til r\u00edkra b\u00e6nda \u00e1 sl\u00e9ttum Amer\u00edku, sem er s\u00ed\u00f0an r\u00e9ttl\u00e6tt a\u00f0 nafninu til sem \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 vi\u00f0 f\u00e1t\u00e6ka.<\/p>\n<p>\u00c1 seinustu \u00e1ratugum hefur helstu stofnunum heimskapitalismans, Al\u00fej\u00f3\u00f0abankanum og Al\u00fej\u00f3\u00f0agjaldeyrissj\u00f3\u00f0num, veri\u00f0 stj\u00f3rna\u00f0 af f\u00f3lki sem fylgt hefur \u00ed blindni einfeldningslegum t\u00f6fraform\u00falum frj\u00e1lshyggjupostulanna \u00ed Washington D.C.. Washingtonviskan hefur \u00fea\u00f0 veri\u00f0 kalla\u00f0. Samkv\u00e6mt form\u00falunni ur\u00f0u f\u00e1t\u00e6k \u00fer\u00f3unarr\u00edki a\u00f0 einkav\u00e6\u00f0a allt sem n\u00f6fnum tj\u00e1\u00f0i a\u00f0 nefna og a\u00f0 opna l\u00f6nd s\u00edn upp \u00e1 g\u00e1tt fyrir innflutningi og erlendu fj\u00e1rmagni. \u00deetta var skilyr\u00f0i fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rnir \u00feessara landa fengju l\u00e1n til framkv\u00e6mda.<\/p>\n<p>Aflei\u00f0ingarnar hafa reynst skelfilegar. Innlend framlei\u00f0sla reyndist einatt \u00f3samkeppnisf\u00e6r vi\u00f0 innflutning og lag\u00f0ist \u00fev\u00ed af. Aflei\u00f0ingin var\u00f0 s\u00edvaxandi vi\u00f0skiptahalli og \u00fear af lei\u00f0andi skuldas\u00f6fnun. Ar\u00f0urinn af \u00fej\u00f3\u00f0arau\u00f0lindum, \u00fear sem \u00fe\u00e6r voru n\u00fdttar, fluttist \u00far landi. \u00deannig hafa tugir hinna f\u00e1t\u00e6kustu \u00fej\u00f3\u00f0a heims sokki\u00f0 \u00ed skuldafen sem \u00fe\u00e6r komast ekki upp \u00far af eigin rammleik. \u00dej\u00f3\u00f0ir Afr\u00edku sunnan Sahara eru sk\u00f3lab\u00f3kard\u00e6mi um \u00feetta. \u00de\u00e6r hafa veri\u00f0 \u00ed gj\u00f6rg\u00e6slu hj\u00e1 frj\u00e1lshyggjutr\u00fabo\u00f0unum \u00ed Washington s.l. 30 \u00e1r. \u00c1 \u00feessu t\u00edmabili hefur l\u00edfskj\u00f6rum almennings hraka\u00f0 jafnt og \u00fe\u00e9tt. Forriti\u00f0 er vilaust.<\/p>\n<h2>\u00cd skuldafangelsi heimskapitalismans<\/h2>\n<p>Opinber \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 allra r\u00edkra \u00fej\u00f3\u00f0a vi\u00f0 \u00f6ll \u00fer\u00f3unarr\u00edki hefur a\u00f0 undanf\u00f6rnu numi\u00f0 milli 60 og 70 millj\u00f6r\u00f0um Bandar\u00edkjadala \u00e1 \u00e1ri. \u00deetta er s\u00fa upph\u00e6\u00f0 sem einn frj\u00e1lshyggjupostulinn hefur kalla\u00f0 \u201cskattgrei\u00f0slur hinna efnaminni \u00ed r\u00edku l\u00f6ndunum til hinna r\u00edku \u00ed f\u00e1t\u00e6ku l\u00f6ndunum\u201d. \u00de\u00e1 er gengi\u00f0 \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0in lendi a\u00f0 lokum \u00ed v\u00f6sum spilltra stj\u00f3rnm\u00e1lamanna og emb\u00e6ttisa\u00f0alsins \u00e1 \u00feeirra sn\u00e6rum \u00ed \u00fer\u00f3unarl\u00f6ndum.<\/p>\n<p>Af \u00fev\u00ed tilefni m\u00e1 spyrja, hverjir beri \u00e1byrg\u00f0ina? Hverjir h\u00e9ldu spilltum valdh\u00f6fum vi\u00f0 v\u00f6ld \u00e1ratugum saman me\u00f0 p\u00f3lit\u00edskum m\u00fatugrei\u00f0slum, \u00ed p\u00f3lit\u00edsku eiginhagsmunaskyni? Hverjir eiga h\u00f6fundarr\u00e9ttinn a\u00f0 \u00feessu fj\u00e1rhalgslega spillingarkerfi? Var ekki tilgangurinn s\u00e1 a\u00f0 gera \u00feessa skj\u00f3lst\u00e6\u00f0inga Vesturlanda h\u00e1\u00f0a h\u00fasb\u00e6ndum s\u00ednum? \u00dea\u00f0 hlj\u00f3mar satt a\u00f0 segja ekki mj\u00f6g tr\u00faver\u00f0uglega \u00feegar \u00fer\u00f3unarhj\u00e1lp er s\u00ed\u00f0an gagnr\u00fdnd af \u00feessum s\u00f6mu a\u00f0ilum \u00e1 \u00feeim forsendum a\u00f0 h\u00fan komist ekki til skila til almennings vegna spilltra valdhafa.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er hins vegar r\u00e9tt athuga\u00f0 a\u00f0 skattbyr\u00f0i hj\u00e1 r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0unum hefur veri\u00f0 a\u00f0 f\u00e6rast fr\u00e1 hinum r\u00edku til millist\u00e9ttanna og hinna efnaminni, fyrir \u00e1hrif fr\u00e1 h\u00e6gri\u00f6fgam\u00f6nnum fr\u00e1 Reagan til Bush.<\/p>\n<p>En \u00fear me\u00f0 er ekki \u00f6ll sagan s\u00f6g\u00f0. \u00dea\u00f0 eru a\u00f0rir og st\u00e6rri fj\u00e1rstraumar en \u00feessi opinbera \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0, sem ganga \u00e1rlega milli hinna r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0a og \u00fer\u00f3unarlandanna. Sem d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 m\u00e1 nefna hagna\u00f0 r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0anna af \u00fatflutningsverslun vi\u00f0 \u00fer\u00f3unarr\u00edkin, \u00fear sem vi\u00f0skiptakj\u00f6rin hafa l\u00f6ngum veri\u00f0 hinum r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0um \u00ed hag; anna\u00f0 d\u00e6mi er ar\u00f0ur af fj\u00e1rfestingum (ekki s\u00edst af ver\u00f0m\u00e6tum au\u00f0lindum \u00fer\u00f3unarlandanna, svo sem eins og af ol\u00edu og gasi e\u00f0a \u00f3missandi e\u00f0alm\u00e1lmum), fyrir n\u00fa utan r\u00edflega vexti af l\u00e1num til \u00feessara \u00fej\u00f3\u00f0a sem flestar eru sokknar \u00ed skuldir.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00feetta er allt sko\u00f0a\u00f0 \u00ed heild sinni kemur \u00fatkoman m\u00f6rgum \u00e1 \u00f3vart. Fj\u00e1rstraumarnir fr\u00e1 \u00fer\u00f3unarl\u00f6ndunum til r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0anna \u2013 fr\u00e1 su\u00f0ri til nor\u00f0urs \u2013 eru miklum mun meiri en \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0anna vi\u00f0 hina f\u00e1t\u00e6ku. Sannleikurinn er s\u00e1 a\u00f0 \u00ed samanbur\u00f0i vi\u00f0 \u00feann ar\u00f0 sem r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0irnar hafa af viskiptum s\u00ednum vi\u00f0 \u00fer\u00f3unarl\u00f6ndin, er \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0in vi\u00f0 f\u00e1t\u00e6ku \u00fej\u00f3\u00f0irnar eins og hver \u00f6nnur skiptimynd \u00ed samanbur\u00f0inum. \u00cd \u00feessu samhengi er vert a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 styrkir og ni\u00f0urgrei\u00f0slur r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0anna eins og t.d. Bandar\u00edkjanna, Evr\u00f3pusambandsins og \u00cdslands, vi\u00f0 landb\u00fana\u00f0inn heima fyrir, eru taldir kosta \u00fer\u00f3unarl\u00f6ndin um 850 milljar\u00f0a bandar\u00edkjadala \u00e1 \u00e1ri hverju \u00ed gl\u00f6tu\u00f0um vi\u00f0skiptum.\u00deessi f\u00f3rnarkostna\u00f0ur hinna f\u00e1t\u00e6ku er meiri en t\u00edf\u00f6ld \u00fer\u00f3unara\u00f0sto\u00f0 allra r\u00edku \u00fej\u00f3\u00f0anna \u00e1 \u00e1ri.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 b\u00f6kkum Karls\u00e1rinnar \u00ed Boston stendur l\u00edtt \u00e1berandi minnismerki um fiskimanninn sem skyggnir h\u00f6nd fyrir augu og horfir til hafs. \u00c1 st\u00f6plinum stendur skrifa\u00f0 eitthva\u00f0 \u00e1 \u00feessa lei\u00f0: Gefir\u00f0u manni einn fisk, getur hann satt hungur sitt \u00feann daginn; en kennir\u00f0u honum a\u00f0 fiska, \u00fe\u00e1 hefur hann l\u00e6rt a\u00f0 sj\u00e1 s\u00e9r og s\u00ednum farbor\u00f0a til framb\u00fa\u00f0ar. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1158","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1158","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1158"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1158\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2914,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1158\/revisions\/2914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1158"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1158"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}