{"id":1186,"date":"2009-04-09T00:00:00","date_gmt":"2009-04-09T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1186"},"modified":"2020-09-22T13:49:26","modified_gmt":"2020-09-22T13:49:26","slug":"hugleiding-i-tilefni-af-hudson-vidbrogd-vid-heimskreppu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1186","title":{"rendered":"Huglei\u00f0ing \u00ed tilefni af Hudson: Vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 vi\u00f0 heimskreppu"},"content":{"rendered":"<p>Kj\u00f6ror\u00f0i fundarins: \u201cLausnir handa okkur \u00f6llum\u201d var varpa\u00f0 upp \u00e1 vegg me\u00f0 st\u00f3rri mynd af formanninum unga, Sigmundi Dav\u00ed\u00f0. \u00c9g h\u00e9lt til a\u00f0 byrja me\u00f0 a\u00f0 Hudson \u00e6tla\u00f0i a\u00f0 sanna a\u00f0 tillaga Frams\u00f3knarflokksins um 20% afskrift \u00e1 skuldum f\u00f3lks og fyrirt\u00e6kja v\u00e6ri k\u00f3rr\u00e9tt hagfr\u00e6\u00f0i \u2013 ef ekki si\u00f0fr\u00e6\u00f0i. En Hudson gekk miklu lengra. \u00dea\u00f0 var helst \u00e1 honum a\u00f0 heyra a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00e6ttu alls ekki a\u00f0 borga skuldir s\u00ednar, enda hef\u00f0u \u00fe\u00e6r yfirleitt ekki til \u00feeirra stofna\u00f0. \u00dea\u00f0 fylgir s\u00f6gunni a\u00f0 Hudson er s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingur \u00ed Sumer og Babylon, \u00e1r\u00fe\u00fasundum fyrir Krist. \u00dear t\u00ed\u00f0ka\u00f0ist \u00fea\u00f0, a\u00f0 s\u00f6gn Hudson, a\u00f0 \u00feegar n\u00fdir landstj\u00f3rnamenn komust til valda voru allar skuldir afskrifa\u00f0ar.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<h2>Af sk\u00farkum og f\u00f3rnarl\u00f6mbum<\/h2>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust me\u00f0 \u00f6llu a\u00f0 rengja s\u00f6gu Hudson um Sumer. Hitt er verra a\u00f0 \u00fea\u00f0 haf\u00f0i enginn haft fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 segja Hudson undan og ofan af skuldast\u00f6\u00f0u \u00cdslands eftir hrun. \u00cd m\u00e1li hans kom hvergi fram a\u00f0 hann ger\u00f0i greinarmun \u00e1 r\u00edkisskuldum og skuldum me\u00f0 r\u00edkis\u00e1byrg\u00f0 (sovereign debt) annars vegar og skuldum einkaa\u00f0ila hins vegar. Til d\u00e6mis virtist Hudson standa \u00ed \u00feeirri tr\u00fa a\u00f0 \u00cdslendingar v\u00e6ru f\u00f3rnarl\u00f6mb Breta \u00ed Icesave deilunni. \u00dea\u00f0 er sem kunnugt er misskilningur.<\/p>\n<p>\u00cdslenskir bankastj\u00f3rar me\u00f0 \u00edslensk bankaleyfi r\u00e1ku \u00edslensk banka\u00fatib\u00fa \u00ed \u00fatl\u00f6ndum \u00e1 \u00e1byrg\u00f0 \u00edslenskra stj\u00f3rnvalda me\u00f0 l\u00f6gbundinni innl\u00e1nstryggingu fyrir sparifj\u00e1reigendur. \u00deessir \u00edslensku bankastj\u00f3rar yfirbu\u00f0u heimamarka\u00f0inn me\u00f0 g\u00f3\u00f0um \u00e1rangri og kenndu vi\u00f0 \u201ct\u00e6ra snilld.\u201d \u00deetta var \u00feeirra a\u00f0fer\u00f0 vi\u00f0 a\u00f0 endurfj\u00e1rmagna skuldir \u00edslensku bankanna eftir a\u00f0 a\u00f0rar fj\u00e1rm\u00f6gnunarlei\u00f0ir loku\u00f0ust. Hverjir voru sk\u00farkarnir \u00ed \u00feessu m\u00e1li? Bankastj\u00f3rar \u00edslensku bankanna. Hverjir voru f\u00f3rnarl\u00f6mbin? Breskir og hollenskir sparifj\u00e1reigendur og a\u00f0 lokum \u00edslenskir skattgrei\u00f0endur.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00feurfum ekki anna\u00f0 en a\u00f0 setja okkur \u00ed spor Breta e\u00f0a Hollendinga og \u00edmynda okkur, hvernig vi\u00f0 hef\u00f0um brug\u00f0ist vi\u00f0, ef t.d. Hollendingar hef\u00f0u sett upp sl\u00edka yfirbo\u00f0sbanka h\u00e9r \u00e1 landi og stungi\u00f0 svo af me\u00f0 \u00fe\u00fdfi\u00f0. Hva\u00f0 hef\u00f0um vi\u00f0 sagt? Hva\u00f0a kr\u00f6fur hef\u00f0um vi\u00f0 gert til \u00edslenskra stj\u00f3rnvalda um a\u00f0 g\u00e6ta hagsmuna \u00edslenskra sparifj\u00e1reigenda? Og a\u00f0 sj\u00e1 til \u00feess, a\u00f0 hinir erlendur sk\u00farkar fengju maklegt m\u00e1lagj\u00f6ld. \u00c9g tr\u00fai \u00fev\u00ed ekki fyrr en \u00e9g tek \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 hinn n\u00fdi hagfr\u00e6\u00f0ir\u00e1\u00f0gjafi Frams\u00f3knar, hr. Hudson, meini \u00ed alv\u00f6ru a\u00f0 \u00cdslendingar eigi a\u00f0 hundsa allar l\u00f6g- og samningsbundnar skuldbindingar s\u00ednar gagnvart \u00f6\u00f0rum \u00fej\u00f3\u00f0um. Stendur ekki skrifa\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 sem \u00fe\u00e9r vilji\u00f0 a\u00f0 a\u00f0rir menn gj\u00f6ri y\u00f0ur, \u00fea\u00f0 skuli\u00f0 \u00fe\u00e9r og \u00feeim gj\u00f6ra?<\/p>\n<h2>Kap\u00edtalismi a\u00f0 amr\u00edskri fyrirmynd<\/h2>\n<p>\u00de\u00f3 f\u00f3r \u00ed enn verra \u00feegar hr. Hudson f\u00f3r a\u00f0 segja okkur fr\u00e1 \u00fev\u00ed hvernig Evr\u00f3pusambandi\u00f0 hef\u00f0i r\u00fasta\u00f0 efnahag Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0a. Hann l\u00fdsti \u00fev\u00ed, hvernig einkav\u00e6\u00f0ingin \u00fear eystra eftir fall komm\u00fanismans hef\u00f0i leitt til \u00feess a\u00f0 gamla n\u00f3menklat\u00faran (kommael\u00edtan) hef\u00f0i eignast l\u00f6nd, fasteignir og fyrirt\u00e6ki og jafnvel einkar\u00e9tt \u00e1 n\u00fdtingu takmarka\u00f0ra au\u00f0linda. \u00deetta er reyndar \u00fea\u00f0 sama og ger\u00f0ist \u00ed R\u00fasslandi eftir fall Sov\u00e9tr\u00edkjanna (og  \u00e1 \u00cdslandi me\u00f0 gjafakv\u00f3tunum og einkavinav\u00e6\u00f0ingu r\u00edkisbankanna). A\u00f0 v\u00edsu allt \u00ed sm\u00e6kka\u00f0ri mynd vi\u00f0 Eystrasalt og \u00e1 \u00cdslandi.<\/p>\n<p>En Hr. Hudson vildi kenna Evr\u00f3pusambandinu um  a\u00f0 me\u00f0 \u00feessu var lag\u00f0ur grundv\u00f6llur a\u00f0 \u00f3jafna\u00f0arsamf\u00e9lagi eftir fall komm\u00fanismans. U.\u00fe.b. 1% hinna ofurr\u00edku eigna\u00f0ist mikinn meirihluta au\u00f0suppsprettu \u00feessara \u00fej\u00f3\u00f0a \u00e1 sama t\u00edma og almenningur bj\u00f3 vi\u00f0 kr\u00f6pp kj\u00f6r. \u00deetta er \u00ed st\u00f3rum dr\u00e1ttum r\u00e9tt l\u00fdsing hj\u00e1 hr. Hudson. Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0irnar sitja uppi me\u00f0 n\u00fdr\u00edkar el\u00edtur \u00ed \u00f3jafna\u00f0ar\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9l\u00f6gum, r\u00e9tt eins og v\u00f0 \u00cdslendingar. Hinsvegar eru \u00fea\u00f0 hreinar \u00fdkjur a\u00f0 \u00feetta hafi veri\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu a\u00f0 kenna. Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0irnar endurheimtu sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i sitt \u00e1ri\u00f0 1991. \u00de\u00e6r gengu ekki \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0 fyrr en 13 \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar, \u00e1ri\u00f0 2004. \u00de\u00e6r b\u00faa enn vi\u00f0 \u201csj\u00e1lfst\u00e6\u00f0a\u201d gjaldmi\u00f0la, sem \u00fe\u00e6r hfa bundi\u00f0 vi\u00f0 mastur evrunnar.<\/p>\n<p>Hvert leitu\u00f0u forystumenn Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0a a\u00f0 fyrirmyndum um hagvaxtarm\u00f3deli\u00f0 sitt?  Til Amer\u00edku.  \u00deeir tr\u00fa\u00f0u \u00e1 Washingtonviskuna.  \u00deeir t\u00f3ku upp frj\u00e1lshyggjum\u00f3deli\u00f0.  R\u00edkisafskipti \u00ed l\u00e1gmarki.  Marka\u00f0slausnir \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um.  Einkav\u00e6\u00f0ing, l\u00e1gir skattar, forr\u00e9ttindi fyrir erlent fj\u00e1rmagn.  Fj\u00e1rmagni\u00f0 kom reyndar einkum fr\u00e1 grann\u00fej\u00f3\u00f0um, \u00fe.e. fr\u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum.  Nor\u00f0urlandamenn eiga banka, fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir, tryggingarfyrirt\u00e6ki, h\u00f3tel, fer\u00f0abransa, spilav\u00edti og sm\u00e1s\u00f6luverslun.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er engin lei\u00f0 a\u00f0 kenna Evr\u00f3pusambandinu um \u00fe\u00e1 erfi\u00f0leika sem Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0irnar eiga n\u00fa vi\u00f0 a\u00f0 gl\u00edma \u00e1 efnahagssvi\u00f0inu.  \u00deetta er sj\u00e1lfskaparv\u00edti.  \u00deeir leitu\u00f0u ekki fyrirmynda \u00ed norr\u00e6na m\u00f3delinu.  \u00deeir l\u00e9tu undir h\u00f6fu\u00f0 leggjast a\u00f0 skattleggja hina n\u00fdr\u00edku \u00ed \u00fe\u00e1gu sk\u00f3lakerfis og velfer\u00f0arsamf\u00e9lags.  \u00deeir tr\u00fa\u00f0u \u00fev\u00ed a\u00f0 frj\u00e1lshyggjuform\u00falan trygg\u00f0i \u00feeim \u00f6ran hagv\u00f6xt.  \u00deeir tr\u00fa\u00f0u \u00fev\u00ed sem \u00feeim var sagt a\u00f0 \u201cThe European Social Model\u201d \u2013 velfer\u00f0arr\u00edki\u00f0 evr\u00f3pska \u2013 v\u00e6ri \u00farelt og heyr\u00f0i til li\u00f0inni t\u00ed\u00f0. Ekkert af \u00feessu er Evr\u00f3pusambandinu a\u00f0 kenna.<\/p>\n<h2>Samanbur\u00f0ur: \u00cdsland og Eystarasalts\u00fej\u00f3\u00f0ir<\/h2>\n<p>Eystrsasalts\u00fej\u00f3\u00f0ir mega a\u00f0 v\u00edsu \u00feakka s\u00ednumn s\u00e6la fyrir a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0ste\u00f0jandi heimskreppu og fj\u00e1rfl\u00f3tta er ekki eins illa fyrir \u00feeim komi\u00f0 og okkur \u00cdslendingum, \u00fer\u00e1tt fyrir allt. Hvers vegna ekki? Eru \u00feetta ekki veikbur\u00f0a sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir me\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0an gjaldmi\u00f0il r\u00e9tt eins og vi\u00f0?  A\u00f0 v\u00edsu. En s\u00e1 er munurinn a\u00f0 bankar og fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir eru a\u00f0 mestu \u00ed eigu \u00fatlendinga (Skand\u00ednava) . \u00dea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 Eystrasalts\u00fej\u00f3\u00f0ir sitja ekki uppi me\u00f0 neitt \u201cIcesasve.\u201d Skand\u00ednavarnir ver\u00f0a a\u00f0 taka \u00e1 sig hrun sinna eigin banka.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt f\u00f3lk og fyrirt\u00e6ki s\u00e9u skuldug \u00ed erlendum gjaldeyri, \u00fe\u00e1 er gjaldmi\u00f0illinn \u00feeirra ekki hruninn eins og \u00edslenska kr\u00f3nan.Gjaldmi\u00f0larnir eru nefnilega bundnir vi\u00f0 evruna. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 v\u00edsu d\u00fdrt fyrirkomulag og kallar \u00e1 \u00f6fluga gjaldeyrisvarasj\u00f3\u00f0i. En erlendu skuldirnar hafa ekki tv\u00f6faldast vi\u00f0 gjaldmi\u00f0ilshrun eins og \u00e1 \u00cdslandi. \u00dea\u00f0 er v\u00f6rn vi\u00f0 v\u00e1. Og hva\u00f0a lausnir eygja \u00feeir \u00ed framt\u00ed\u00f0inni? \u00deeir eiga tveggja kosta v\u00f6l:<\/p>\n<p>Annars vegar \u201c\u00edslensku lei\u00f0ina\u201d me\u00f0 gengisfellingu, \u00f3\u00f0aver\u00f0b\u00f3lgu, ofurv\u00f6xtum , tv\u00f6f\u00f6ldun skulda \u00ed innlendum gjaldmi\u00f0li, fj\u00f6ldagjald\u00ferot, eignamissi, kerfishrun og \u201cfullveldisafsal til AGS.\u201d. E\u00f0a a\u00f0 halda fast vi\u00f0 marka\u00f0a stefnu um a\u00f0 verjast \u00e1hlaupinu me\u00f0 uppt\u00f6ku evru \u2013 al\u00fej\u00f3\u00f0lega trausts gjaldmi\u00f0ils \u2013 sem ver\u00f0i bur\u00f0ar\u00e1s \u00ed endurreisninni. \u00deetta m\u00e1 heita l\u00e1n \u00ed \u00f3l\u00e1ni. \u00dea\u00f0 er ekki tilviljun a\u00f0 Al\u00fej\u00f3\u00f0agjaldeyrissj\u00f3\u00f0urinn s\u00e9r \u00fea\u00f0 helst \u00fej\u00f3\u00f0um Mi\u00f0- og Austur- Evr\u00f3pu til bjargar, undan fj\u00e1rfl\u00f3tta \u00e1h\u00e6ttufj\u00e1rmagns, a\u00f0 leita skj\u00f3ls \u00ed  evrunni. Kannski snillingarnir hj\u00e1 AGS hafi l\u00e6rt eitthva\u00f0 af As\u00edukreppunni 1997-98? Alla vega m\u00f6nnu\u00f0u \u00feeir sig upp \u00ed a\u00f0 bi\u00f0jast afs\u00f6kunar \u00e1 mist\u00f6kum s\u00ednum \u00fe\u00e1.<\/p>\n<h2>ESB: Varnarbandalag gegn hamfarakap\u00edtalisma<\/h2>\n<p>M\u00e9r heyr\u00f0ist kjarninn \u00ed m\u00e1lflutningi Michaels Hudson vera \u00feessi: Fj\u00e1rm\u00e1lakerfi heimsins hefur vaxi\u00f0 framlei\u00f0slukerfinu yfir h\u00f6fu\u00f0. Papp\u00edrsau\u00f0urinn \u2013 sem er ekkert anna\u00f0 en krafa \u00e1 hin raunverulegu ver\u00f0m\u00e6ti framlei\u00f0slukerfisins \u2013 er or\u00f0inn a.m.k. t\u00edfaldur \u00e1 vi\u00f0 hina raunverulegu \u00fej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0slu heimsins. \u00deessi ofv\u00f6xtur papp\u00edrsau\u00f0sins \u00ed h\u00f6ndum \u201cthe corporate elite\u201d  er or\u00f0in a\u00f0 meinsemd sem m\u00e1 l\u00edkja vi\u00f0 engisprettufaraldur \u00ed d\u00fdrar\u00edkinu. Engisprettufaraldur skilur hvarvetna eftir sig svi\u00f0na j\u00f6r\u00f0.<\/p>\n<p>Au\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 \u2013 r\u00e1nsfengskapitalisminn amer\u00edski \u2013 hefur vaxi\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjunum yfir h\u00f6fu\u00f0. \u00deau hafa enga bur\u00f0i ein og s\u00e9r til a\u00f0 standast hamfarirnar. Hudson heldur \u00fev\u00ed fram a\u00f0 Evr\u00f3pusambandi\u00f0 s\u00e9 hluti af vandanum.  Hann heldur \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00cdslendingum muni farnast best \u00ed \u00feessu h\u00e6ttulega umhverfi einir \u00e1 b\u00e1ti. \u00c9g segi: Vi\u00f0 h\u00f6fum \u00feegar sopi\u00f0 sey\u00f0i\u00f0 af sl\u00edkri tilraun. Sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir heimsins hafa ekki bur\u00f0i til a\u00f0 standast \u00e1hlaup hamfarakapit\u00edalismans einar og s\u00e9r. Sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir Evr\u00f3pu ver\u00f0a a\u00f0 sn\u00faast til varnar me\u00f0 samst\u00f6\u00f0u. Evr\u00f3pusambandi\u00f0 \u2013 og alveg s\u00e9rstaklega gjaldmi\u00f0ilssamstarfi\u00f0 \u00e1 evrusv\u00e6\u00f0inu \u2013 er varnarbandalag gegn hamfarakap\u00edtalismanum.<\/p>\n<p>Yfirstandandi heimskreppa \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 n\u00fa reynir \u00e1, hvort \u00feetta fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0lega samstarf stenst \u00e1hlaupi\u00f0. Ver\u00f0i s\u00fa raunin, a\u00f0 evrusv\u00e6\u00f0i\u00f0 standi af s\u00e9r \u00e1hlaupi\u00f0, \u00fe\u00e1 mun Evr\u00f3pusambandi\u00f0 koma sterkara \u00fat \u00far kreppunni en nokkru sinni fyrr. Framt\u00ed\u00f0in mun br\u00e1tt lei\u00f0a \u00fea\u00f0 \u00ed lj\u00f3s. En eitt er v\u00edst: Einar og s\u00e9r munu sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ir Evr\u00f3pu ekki standast \u00fe\u00e6r efnahagslegu hamfarir af mannav\u00f6ldum sem hnattv\u00e6\u00f0ing amer\u00edska b\u00f3fakap\u00edtalismans hefur hleypt af sta\u00f0. Kannski er til of mikils m\u00e6lst a\u00f0 ma\u00f0urinn fr\u00e1 Missouri s\u00e9 me\u00f0 \u00e1 \u00feessum n\u00f3tum.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Frams\u00f3knarmenn  hafa fengi\u00f0 til landsins  n\u00fdjan hagfr\u00e6\u00f0ig\u00far\u00fa fr\u00e1 Missouri s\u00e9r til halds og trausts. S\u00e1 heitir Michael Hudson og funda\u00f0i me\u00f0 Frams\u00f3kn og forvitnum gestum \u00e1 Grand H\u00f3tel s.l. m\u00e1nudagskv\u00f6ld. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1186","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1186","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1186"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2866,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1186\/revisions\/2866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1186"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1186"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}