{"id":1195,"date":"2009-04-18T00:00:00","date_gmt":"2009-04-18T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1195"},"modified":"2020-09-22T13:43:19","modified_gmt":"2020-09-22T13:43:19","slug":"nato-60-ara-heimavarnarlid-eda-heimslogregla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1195","title":{"rendered":"NATO 60 \u00c1RA: HEIMAVARNARLI\u00d0 E\u00d0A HEIMSL\u00d6GREGLA"},"content":{"rendered":"<h2>1. D\u00d3MUR REYNSLUNNAR<\/h2>\n<p>Inngangan \u00ed NATO 1949 var umdeild \u00e1kv\u00f6r\u00f0un, sem klauf \u00fej\u00f3\u00f0ina \u00ed andst\u00e6\u00f0ar fylkingar.Menn greindi \u00e1 um sv\u00f6r vi\u00f0 brennandi spurningum: Var sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00cdslands raunverulega h\u00e6tta b\u00fain?  Haf\u00f0i  reynsla sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0a \u00e1 millistr\u00ed\u00f0s\u00e1runum ekki kennt \u00feeim endanlega \u00fe\u00e1 lex\u00edu, a\u00f0 hlutleysi\u00f0 v\u00e6ri haldlaus fl\u00edk?<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Voru \u00feeir, sem beittu s\u00e9r fyrir \u00feessari \u00f6rlagar\u00edku \u00e1kv\u00f6r\u00f0un, \u00fej\u00f3\u00f0n\u00ed\u00f0ingar og landr\u00e1\u00f0amenn, eins og margir tr\u00fa\u00f0u \u00e1 \u00feeim t\u00edma? E\u00f0a voru \u00fearna a\u00f0 verki \u00e1byrgir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn og frams\u00fdnir,  sem s\u00e1u fyrir a\u00f0 \u00fea\u00f0 yr\u00f0i a\u00f0 tryggja n\u00fdfengi\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i  fyrir hugsanlegri \u00e1s\u00e6lni \u00f3vinveittra afla? Hafa \u00e1hyggjur hinna bestu manna um a\u00f0 a\u00f0ildin a\u00f0 NATO og dv\u00f6l bandar\u00edsks herli\u00f0s \u00ed landinu \u00ed kj\u00f6lfari\u00f0 mundi hafa \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r endanlok \u00edslensks sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is, \u00fej\u00f3\u00f0ernis og menningar \u2013 hafa \u00feessar \u00e1hyggjur reynst vera \u00e1 r\u00f6kum reistar?<\/p>\n<p>Sext\u00edu \u00e1rum s\u00ed\u00f0ar getum vi\u00f0 meti\u00f0 sv\u00f6rin vi\u00f0 \u00feessum spurningum \u00ed lj\u00f3si reynslunnar.<br>\nJafnvel \u00fe\u00f3tt Stal\u00edni hafi veri\u00f0 meira \u00ed mun a\u00f0 loka hinar f\u00f6ngnu \u00fej\u00f3\u00f0ir Sov\u00e9tsins inni \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0afangelsi s\u00ednu, fremur en a\u00f0 leggja afganginn af Evr\u00f3pu undir sig, \u00fe\u00e1 er \u00fea\u00f0 hygginna manna h\u00e1ttur a\u00f0 taka \u00fat tryggingu fyrirfram. Slagor\u00f0i\u00f0: \u201c\u00fe\u00fa tryggir ekki eftir \u00e1\u201d \u2013 er enn \u00ed fullu gildi.<\/p>\n<p>\u00d3ttinn vi\u00f0 endalok \u00edslensks \u00fej\u00f3\u00f0ernis reyndist ekki \u00e1 r\u00f6kum reistur \u2013 alla vega ekki \u00ed \u00fea\u00f0 skipti\u00f0. \u00c9g l\u00e6r\u00f0i \u00fev\u00ed snemma a\u00f0 bera vir\u00f0ingu fyrir Bjarna Benediktssyni, \u00fe\u00e1verandi utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra, af \u00fev\u00ed a\u00f0 hann \u00feor\u00f0i a\u00f0 fylgja eftir sannf\u00e6ringu sinni, \u00fer\u00e1tt fyrir har\u00f0a og \u00f3bilgjarna gagnr\u00fdni andst\u00e6\u00f0inga. Kjarklitlir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn eru gagnslausir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn. Ef vi\u00f0 ekki vissum \u00fea\u00f0 \u00e1\u00f0ur, \u00fe\u00e1 vitum vi\u00f0 \u00fea\u00f0 n\u00fana.Vi\u00f0 \u00feurfum ekki anna\u00f0 en a\u00f0 l\u00edta \u00ed kringum okkur.<\/p>\n<p>Ni\u00f0ursta\u00f0a m\u00edn um reynsluna af hinu li\u00f0na er \u00fev\u00ed afdr\u00e1ttarlaus. Atlantshafsbandalagi\u00f0 var tr\u00falega \u00e1rangursr\u00edkasta varnarbandalag s\u00f6gunnar. L\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 h\u00e9lt velli. Evr\u00f3pa hefur noti\u00f0 fri\u00f0ar \u00ed 60 \u00e1r, &#8211; lengur  en s\u00f6gur fara af  fyrr \u00e1 t\u00ed\u00f0. Og \u00cdsland naut g\u00f3\u00f0s af veru sinni \u00ed NATO. \u00deetta var f\u00ednn kl\u00fabbur. Hin n\u00fdfrj\u00e1lsa \u00fej\u00f3\u00f0 t\u00f3k s\u00e9r fari \u00e1 fyrsta farr\u00fdmi.Vi\u00f0 fengum a\u00f0gang a\u00f0 og \u00e1heyrn hj\u00e1 valdh\u00f6fum voldugustu \u00fej\u00f3\u00f0a heims.<\/p>\n<p>Vi\u00f0  fengum Marshalla\u00f0sto\u00f0, \u00e1n \u00feess a\u00f0 uppfylla skilyr\u00f0in. Vi\u00f0 gr\u00e6ddum \u00e1 hermanginu, me\u00f0an a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir f\u00e6r\u00f0u f\u00f3rnir til a\u00f0 standa undir landv\u00f6rnum. Vi\u00f0 nutum margv\u00edslegra forr\u00e9ttinda \u00fe\u00f3tt hlj\u00f3tt hafi fari\u00f0, eins og t.d. var\u00f0andi flugrekstrar- og lendingarleyfi \u00ed flugi yfir Atlantshafi\u00f0. Og vi\u00f0 g\u00e1tum f\u00e6rt okkur herna\u00f0arlegt mikilv\u00e6gi landsins \u00ed nyt til a\u00f0 spila \u00e1 st\u00f3rveldin \u00ed kalda str\u00ed\u00f0inu, til \u00feess a\u00f0 n\u00e1 fram okkar m\u00e1lsta\u00f0. \u00deorskastr\u00ed\u00f0in vi\u00f0 Breta eru gott d\u00e6mi um \u00fea\u00f0. \u00dea\u00f0 var \u00e1 \u00feessum \u00e1rum sem vi\u00f0 v\u00f6ndumst \u00e1 \u00fea\u00f0, a\u00f0 kj\u00f6ror\u00f0 \u00cdslendinga \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0asamskiptum \u00e6tti a\u00f0 vera \u201cAllt fyrir ekkert.\u201d<\/p>\n<h2>2. HEIMSMYND KALDA STR\u00cd\u00d0SINS<\/h2>\n<p>Hverjar voru forsendurnar fyrir varnarbandalagi Bandar\u00edkjanna og Vestur-Evr\u00f3pu \u00e1 t\u00edmabili kalda str\u00ed\u00f0sins? Hva\u00f0 var \u00fea\u00f0 sem sameina\u00f0i \u00fe\u00e6r? \u00dev\u00ed m\u00e1 svara \u00ed einu or\u00f0i: Sov\u00e9tr\u00edkin \u2013 hinn sameiginlegi \u00f3vinur. Svo lengi sem \u00fej\u00f3\u00f0ir Vestur-Evr\u00f3pu og Nor\u00f0ur-Amer\u00edku t\u00f6ldu, a\u00f0 \u00feeim st\u00e6\u00f0i \u00f3gn af herna\u00f0arm\u00e6tti Sov\u00e9tr\u00edkjanna \u2013 voru \u00feessar \u00fej\u00f3\u00f0ir rei\u00f0ub\u00fanar a\u00f0 sn\u00faa b\u00f6kum saman gegn sameiginlegum \u00f3vini.<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir \u00f3l\u00edka hagsmuni Bandar\u00edkjanna og g\u00f6mlu evr\u00f3psku n\u00fdlenduveldanna v\u00ed\u00f0s vegar um heiminn; og \u00fer\u00e1tt fyrir ger\u00f3l\u00edk l\u00edfsvi\u00f0horf bandar\u00edskra rep\u00fabl\u00edkana og vestur-evr\u00f3pskra s\u00f3s\u00edaldem\u00f3krata, \u00fe\u00e1 voru allir a\u00f0ilar samm\u00e1la um a\u00f0 f\u00f3rna b\u00e6ri minni hagsmunum fyrir meiri: V\u00f6rn l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is og mannr\u00e9ttinda gegn alr\u00e6\u00f0i og \u00f3gnarstj\u00f3rn. Heimsmyndin var \u00ed svart\/hv\u00edtu: Frelsi versus helsi. \u00deeir sem ekki eru me\u00f0 m\u00e9r eru \u00e1 m\u00f3ti m\u00e9r.<\/p>\n<p>Au\u00f0vita\u00f0 var \u00feessi svart\/hv\u00edta heimsmynd kalda str\u00ed\u00f0sins st\u00f3rlega \u00fdkt, \u00feegar skyggnst var \u00e1 bak vi\u00f0 tj\u00f6ldin. \u00deeir sem lesi\u00f0 hafa hina sv\u00f6rtu b\u00f3k um s\u00f6gu komm\u00fanismans vita, a\u00f0 \u00fea\u00f0 var engu logi\u00f0 um \u00fea\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0lega b\u00f3faf\u00e9lag sem r\u00e9\u00f0 r\u00edkjum \u00ed Kreml og innan veggja hinnar forbo\u00f0nu borgar Maos formanns \u00ed Beijing.<\/p>\n<p>En hi\u00f0 r\u00edsandi heimsveldi Bandar\u00edkja Amer\u00edku og hin hnignandi n\u00fdlenduveldi g\u00f6mlu Evr\u00f3pu  voru svo sem engir englar heldur. Bandar\u00edkin skirr\u00f0ust ekki vi\u00f0 a\u00f0 beita hervaldi og kl\u00e6kjum til a\u00f0 kollvarpa l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islega kj\u00f6rnum umb\u00f3tastj\u00f3rnum e\u00f0a til a\u00f0 hindra valdat\u00f6ku vinstrimanna \u00ed r\u00edkjum Mi\u00f0- og Su\u00f0ur-Amer\u00edku. Hver valdar\u00e6ninginn \u00f6\u00f0rum \u00f3fr\u00fdnilegri f\u00e9kk a\u00f0 mergsj\u00faga \u00fej\u00f3\u00f0ir \u00feessara landa \u00ed skj\u00f3li Bandar\u00edkjanna. Mott\u00f3i\u00f0 var: \u201cThey may be sons of bitches, but they are our sons of bitches.\u201dAllt var \u00feetta r\u00e9ttl\u00e6tt \u00ed nafni krossfer\u00f0arinnar gegn komm\u00fanismanum.<\/p>\n<p>Evr\u00f3psku n\u00fdlenduveldin h\u00e1\u00f0u bl\u00f3\u00f0ugar styrjaldir gegn sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ishreyfingum fyrrverandi n\u00fdlendna \u00ed Afr\u00edku og As\u00edu. Allir sem leiddu vopna\u00f0ar uppreisnir gegn n\u00fdlenduk\u00fagun og ar\u00f0r\u00e1ni voru stimpla\u00f0ir \u00f3vinir vestr\u00e6ns l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is. \u00deeir voru anna\u00f0 hvort komm\u00fanistar e\u00f0a handbendi \u00feeirra og r\u00e9ttdr\u00e6pir sem hry\u00f0juverkamenn, hvar sem til \u00feeirra n\u00e1\u00f0ist.  \u00deessi meinta krossfer\u00f0 gegn komm\u00fanismanum var oftar en ekki blyg\u00f0unarlaus hagsmunavarsla n\u00fdlenduvelda og fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0legra au\u00f0hringa, til \u00feess a\u00f0 komast yfir au\u00f0lindir \u00feri\u00f0ja heimsins.<\/p>\n<p>Gott d\u00e6mi um \u00feetta var \u00feegar leyni\u00fej\u00f3nustur Breta og Bandar\u00edkjamanna komu  \u00cdranskeisara til valda, \u00ed samvinnu vi\u00f0 systurnar sj\u00f6 \u00ed ol\u00edubransanum. \u00deetta valdar\u00e1n og s\u00fa bl\u00f3\u00f0uga \u00f3gnarstj\u00f3rn sem af hlaust, hefur dregi\u00f0 langan sl\u00f3\u00f0a \u00e1 eftir s\u00e9r.  Krossfer\u00f0in gegn komm\u00fanismanum n\u00e1\u00f0i a\u00f0 lokum h\u00e1punkti  \u00ed  h\u00e1t\u00e6kniherna\u00f0i Amer\u00edkana gegn hr\u00edsgrj\u00f3nab\u00e6ndum \u00ed Vietnam, \u00fear sem heimsveldi\u00f0 laut \u00ed fyrsta sinn \u00ed l\u00e6gra haldi fyrir sk\u00e6ruli\u00f0um \u00f6rbrig\u00f0arinnar. \u00deessi d\u00e6mi duga til a\u00f0 minna okkur \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 er  s\u00f6guf\u00f6lsun a\u00f0 kalda str\u00ed\u00f0i\u00f0 hafi veri\u00f0 bar\u00e1tta g\u00f3\u00f0s og ills, \u00fear sem hi\u00f0 g\u00f3\u00f0a  &#8211; hinn frj\u00e1lsi heimur \u2013 haf\u00f0i sigur.<\/p>\n<h2>3. \u00c1REKSTRAR MENNINGARSV\u00c6\u00d0A\/TR\u00daARBRAG\u00d0A<\/h2>\n<p>Kalda str\u00ed\u00f0inu lauk um \u00e1ram\u00f3tin 1991\/92, \u00feegar rau\u00f0i f\u00e1ninn me\u00f0 hamri og sig\u00f0 var dreginn ni\u00f0ur \u00ed hinsta sinn yfir turnsp\u00edrum Kremlar og \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e1ni R\u00fasslands var dreginn a\u00f0 h\u00fani \u00ed sta\u00f0inn. Var \u00fe\u00e1 ekki hlutverki NATO loki\u00f0, um lei\u00f0 og Sov\u00e9tr\u00edkin h\u00e6ttu a\u00f0 vera til?  Fyrrum n\u00fdlendu\u00fej\u00f3\u00f0ir Sov\u00e9tr\u00edkjanna t\u00f3ku upp marka\u00f0shagkerfi og l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i og leitu\u00f0u hver \u00e1 f\u00e6tur annarri athvarfs innan v\u00e9banda NATO og Evr\u00f3pusambandsins. Haf\u00f0i ekki l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 sigra\u00f0?<\/p>\n<p>Hver var \u00f3vinurinn, sem r\u00e9ttl\u00e6tti \u00e1framhaldandi herna\u00f0arbandalag? R\u00fassland \u2013 sem var efnahagslegur dvergur  &#8211; og uppteki\u00f0 af innri vandam\u00e1lum vegna efnahagslegrar og p\u00f3lit\u00edskrar upplausnar?  K\u00edna, sem haf\u00f0i opna\u00f0 K\u00ednam\u00farinn fyrir innr\u00e1s al\u00fej\u00f3\u00f0legs fj\u00e1rmagns og var \u00e1 hra\u00f0lei\u00f0 til mi\u00f0st\u00fdr\u00f0s kap\u00edtalisma? Og \u00e1tti velgengni s\u00edna undir hindrunarlausum a\u00f0gangi a\u00f0 m\u00f6rku\u00f0um Bandar\u00edkjanna? Var ekki \u00f3h\u00e6tt a\u00f0 fara a\u00f0 r\u00e1\u00f0um Bush sr. og l\u00fdsa yfir sigri? T\u00e1kna\u00f0i \u00feetta e.t.v. endalok hugmyndafr\u00e6\u00f0innar, eins og Fukuyama bo\u00f0a\u00f0i?  Var ekki  \u201cThe New World Order\u201d eftirmynd sigurvegarans, hins amer\u00edska kap\u00edtalisma?<\/p>\n<p>E\u00f0a voru framundan n\u00fd \u00e1t\u00f6k, sem bygg\u00f0u fremur \u00e1  \u201cClash of Civilizations\u201d, eins og Samuel Huntington vara\u00f0i vi\u00f0, fremur en hugmyndafr\u00e6\u00f0i 19du aldar? Stefndum vi\u00f0 hra\u00f0byri inn \u00ed 3ju heimsstyrj\u00f6ldina, sem yr\u00f0i eins konar tr\u00faarbrag\u00f0astyrj\u00f6ld \u2013 krossfer\u00f0 e\u00f0a jihad \u2013 milli kristni og Islam? Haf\u00f0i NATO \u2013 sem var eins konar heimavarnarli\u00f0 V-Evr\u00f3pu \u2013 einhverju hlutverki a\u00f0 gegna \u00ed \u00feeirri krossfer\u00f0? Mundu v\u00edgvellir framt\u00ed\u00f0arinnar vera \u00ed Mi\u00f0-Austurl\u00f6ndum, \u00ed Pakistan e\u00f0a jafnvel upp til fjalla \u00ed Afganistan?<\/p>\n<h2>4. NAT\u00d3 SEM HEIMSL\u00d6GREGLA: \u00cd \u00deJ\u00d3NUSTU HVERRA?<\/h2>\n<p>NATO var stofna\u00f0 til \u00feess a\u00f0 tryggja fri\u00f0 \u00ed Evr\u00f3pu \u00e1 t\u00edma kalda str\u00ed\u00f0sins. \u00dea\u00f0 haf\u00f0i tekist \u2013 \u00ed skj\u00f3li bandar\u00edskra kjarnavopna \u2013 \u00e1n  \u00feess a\u00f0 hleypa af skoti. \u00cd hinum tv\u00edskipta heimi kalda str\u00ed\u00f0sins var NATO holdgerving Atlantshafstengslanna \u2013 \u201cThe Transatlantic Relationship\u201d \u2013 milli  gamla og n\u00fdja heimsins.En er nokku\u00f0 sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 haldi \u00e1fram \u00ed gerbreyttri heimsmynd? Ensk\/amer\u00edska vikuriti\u00f0 The Economist  svarar \u00feessari spurningu \u00ed umfj\u00f6llun um afm\u00e6lisbarni\u00f0 60 \u00e1ra, \u00feann 28. mars s.l.:<\/p>\n<p>\u201cNATO is losing its role as the main forum for stragetic dialogue between America and Europe. The economic crisis is being dealt with in the G20; the threat of a nuclear Iran is being handled by a small club of six powers; the security of energy supplies from Russian is better addressed by the European Union; and intelligence cooperation against terrorism is done bilaterally. \u201cMilitary operations have become our raison d\u00b4etre,\u201d says one senior NATO insider, \u201cI intervene, therefore I am\u201d.\u201d<\/p>\n<p>Einu sinni var Henry Kissinger a\u00f0 vandr\u00e6\u00f0ast me\u00f0 \u00fea\u00f0, hvert hann \u00e6tti a\u00f0 hringja, ef hann vildi hafa samband vi\u00f0 Evr\u00f3pu. Eftirma\u00f0ur hans, Hillary Clinton, \u00fearf ekki lengur a\u00f0 velkjast \u00ed vafa um \u00fea\u00f0. H\u00fan \u00e1 a\u00f0 hringja \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0. Hva\u00f0 \u00e1 NATO \u00fe\u00e1 a\u00f0 gera?  \u00c1 NATO a\u00f0 vera einhvers konar heimsl\u00f6gregla? \u00cd \u00fej\u00f3nustu hverra, me\u00f0 leyfi? \u00dea\u00f0 vekur upp margar spurningar:  Hver hefur be\u00f0i\u00f0 NATO um a\u00f0 taka a\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 halda uppi l\u00f6gum og reglu \u00ed heiminum?<\/p>\n<p>S\u00fa var t\u00ed\u00f0 a\u00f0 g\u00f6mlu evr\u00f3psku n\u00fdlenduveldin t\u00f6ldu sig sj\u00e1lfskipu\u00f0 til a\u00f0 gegna \u00fev\u00ed hlutverki. En \u00fear kom a\u00f0 \u00feau fengu sig fulls\u00f6dd af \u00fev\u00ed van\u00feakkl\u00e1ta starfi. Evr\u00f3pa er n\u00fana post-colonial  \u00ed sinni tilveru. Amer\u00edska heimsveldi\u00f0 er hins vegar \u00e1 h\u00e1punkti valds s\u00edns. Hnignunarskei\u00f0i\u00f0 er framundan. Er \u00fea\u00f0 sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 Evr\u00f3pa vilji r\u00e1\u00f0a sig sem m\u00e1lali\u00f0a til \u00feess a\u00f0 vinna sk\u00edtverkin fyrir amer\u00edska heimsvaldasinna og \u00feiggja fyrir molana, sem hrj\u00f3ta af bor\u00f0um h\u00fasb\u00e6ndanna? Qui bono? \u2013 spur\u00f0u R\u00f3mverjar for\u00f0um. Hverjum \u00ed hag?<\/p>\n<p>\u00c1 dipl\u00f3mat\u00edsku dulm\u00e1li var einu sinni sagt a\u00f0 NATO  hef\u00f0i veri\u00f0 stofna\u00f0 til \u00feess a\u00f0 halda Bandar\u00edkjunum inni. \u00de\u00fdskalandi ni\u00f0ri og Sov\u00e9tr\u00edkjunum \u00fati. \u00deetta er allt saman li\u00f0in t\u00ed\u00f0. Sov\u00e9tr\u00edkin eru \u00far s\u00f6gunni. Sameina\u00f0 \u00de\u00fdskaland er forystur\u00edki Evr\u00f3pusambandsins. Og Bandar\u00edkin eru heimsveldi, sem samkv\u00e6mt eigin herna\u00f0arkenningu hafa sagt sig \u00far l\u00f6gum vi\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9lagi\u00f0 og \u00feurfa ekki \u00e1 bandam\u00f6nnum \u00e1 halda.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 lok seinni heimsstyrjaldarinnar b\u00e1ru Bandar\u00edkin \u00e6gishj\u00e1lm yfir heiminn \u00ed krafti efnahagslegs og herna\u00f0arlegs styrks. Bandar\u00edska hagkerfi\u00f0 var helmingur heimshagkerfisins. Bandar\u00edkin voru eina kjarnorkuveldi\u00f0. \u00deetta er allt fyrir l\u00f6ngu breytt. Evr\u00f3pa er l\u00f6ngu risin \u00far r\u00fastum. Evr\u00f3pusambandi\u00f0 er jafnoki Bandar\u00edkjanna \u00e1 efnahagssvi\u00f0inu og atkv\u00e6\u00f0ameira \u00ed heimsvi\u00f0skiptum. Evr\u00f3pa hefur alla bur\u00f0i til a\u00f0 tryggja sj\u00e1lf sitt innra og ytra \u00f6ryggi.<\/p>\n<p>\u00de\u00e1 vaknar spurningin: Hvers vegna \u00e6tti sameinu\u00f0 Evr\u00f3pa a\u00f0 halda \u00e1fram a\u00f0 vera \u00e1hrifalaus undirverktaki Bandar\u00edkjanna vi\u00f0 str\u00ed\u00f0srekstur \u00feeirra \u00e1 fjarl\u00e6gum sl\u00f3\u00f0um? Samr\u00fdmist \u00fea\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0ahagsmunum Evr\u00f3pusambandsins? Ef ekki, \u00fe\u00e1 \u00e1 NATO, \u00ed sinni n\u00faverandi mynd, ekki framt\u00ed\u00f0ina fyrir s\u00e9r. Evr\u00f3pa getur ekki veri\u00f0 verkf\u00e6rakassi, sem Bandar\u00edkjamenn gr\u00edpa til \u00fat \u00far ney\u00f0, \u00feegar \u00feeim \u00fe\u00f3knast, en \u00e1n samr\u00e1\u00f0s. Anna\u00f0 hvort ver\u00f0ur a\u00f0 semja upp \u00e1 n\u00fdtt og \u00fe\u00e1 \u00e1 jafnr\u00e9ttisgrundvelli, me\u00f0 tilliti til gagnkv\u00e6mra hagsmuna beggja a\u00f0ila, e\u00f0a \u00fea\u00f0 er komi\u00f0 a\u00f0 lei\u00f0arlokum. H\u00e9r hl\u00fdtur \u201ckalt hagsmunamat\u201d a\u00f0 r\u00e1\u00f0a, eins og \u00feegar sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ismenn l\u00fdsa afst\u00f6\u00f0u sinni til Evr\u00f3pusambandsins!<\/p>\n<h2>5. AMER\u00cdKA OG EVR\u00d3PA: A\u00d0 VAXA \u00cd SUNDUR&#8230;?<\/h2>\n<p>\u00c1 s.l. \u00e1ri kom \u00fat athyglisvert safnrit eftir amer\u00edska og evr\u00f3pska s\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga \u00e1 svi\u00f0i al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1la, \u00f6ryggis- og varnarm\u00e1la og al\u00fej\u00f3\u00f0avi\u00f0skipta undir heitinu: America and Europe  in the 21st Century: Growing Apart? H\u00f6fundarnir f\u00e6ra fyrir \u00fev\u00ed r\u00f6k a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 engan veginn sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 grundvallarhagsmunir amer\u00edsks kap\u00edtalisma og evr\u00f3pska velfer\u00f0arr\u00edkisins ( e.The  European Social Model)  fari saman \u00ed framt\u00ed\u00f0inni. Hver \u00e6tti a\u00f0 vera hinn sameiginlegi \u00f3vinur, sem vi\u00f0heldur f\u00f3stbr\u00e6\u00f0ralaginu?<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki tilviljun a\u00f0 \u00feessar r\u00edkjaheildir taka \u00e6 oftar \u00f3l\u00edka afst\u00f6\u00f0u \u00ed leit a\u00f0 lausnum \u00e1 helstu vandam\u00e1lum samt\u00edmans. \u00dea\u00f0 \u00e1 vi\u00f0 t.d. um  loftslagsbreytingar af mannav\u00f6ldum, verndun hins n\u00e1tt\u00farulega umhverfis, vaxandi misskiptingu au\u00f0s og tekna innan \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkja og \u00e1 heimsv\u00edsu,  efnahagsa\u00f0sto\u00f0 og \u00fer\u00f3unarhj\u00e1lp, herna\u00f0aruppbyggingu og valdveitingu \u00ed samskiptum \u00fej\u00f3\u00f0a. \u00cdraksstr\u00ed\u00f0i\u00f0 afhj\u00fapa\u00f0i \u00feennan \u00e1greining, sem mun \u00e1gerast ef a\u00f0 l\u00edkum l\u00e6tur, a\u00f0 s\u00f6gn h\u00f6funda. Afsta\u00f0an til \u00cdsraels, sem er skj\u00f3lst\u00e6\u00f0ingsr\u00edki Bandar\u00edkjanna, og til ofbeldisverka \u00cdsraela \u00e1 hernumdu sv\u00e6\u00f0unum \u00ed Palest\u00ednu, er anna\u00f0 d\u00e6mi, \u00fear sem \u00feorri Evr\u00f3pumanna hefur allt a\u00f0ra afst\u00f6\u00f0u en bandar\u00edsk stj\u00f3rnv\u00f6ld.<\/p>\n<p>\u00deessi grundvallar\u00e1greiningur, sem fr\u00e6\u00f0imennirnir sp\u00e1 a\u00f0 muni fara \u00f6rt vaxandi, endurspeglar \u00fe\u00e1 sta\u00f0reynd a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0arhagsmunir amer\u00edska heimsveldisins annars vegar og Evr\u00f3pusambandsins, \u00ed sinni post-colonial tilveru, hins vegar, fara \u00e6 sjaldnar saman. Spurningin er: Hven\u00e6r kemur a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 sem sundrar vegur \u00feyngra \u00e1 vogarsk\u00e1lunum en \u00fea\u00f0 sem sameinar? N\u00fdr forseti dem\u00f3krata \u00ed Bandar\u00edkjunum hefur uppi s\u00fdnilega tilbur\u00f0i til a\u00f0 sn\u00faa vi\u00f0 \u00feessu tafli t\u00edmans. En eins og Matth\u00edas J\u00f3hannessen, sk\u00e1ld, rifja\u00f0i upp fyrir  okkur um daginn af gefnu tilefni \u00ed Draumalandinu, \u00fe\u00e1 er ekkert til sem heitir vin\u00e1tta \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1lum \u2013 bara hagsmunir.<\/p>\n<p>Og hva\u00f0 me\u00f0 \u00cdsland? Vi\u00f0 erum ekki lengur \u00e1 amer\u00edsku \u00e1hrifasv\u00e6\u00f0i. Hven\u00e6r \u00e6tli \u00cdslendingar manni sig upp \u00ed a\u00f0 horfast \u00ed  augu vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sta\u00f0reynd, a\u00f0 vi\u00f0 eigum \u00ed framt\u00ed\u00f0inni samlei\u00f0 me\u00f0 \u00f6\u00f0rum Nor\u00f0urlanda\u00fej\u00f3\u00f0um \u00ed sv\u00e6\u00f0isbundnu samstarfi innan Evr\u00f3pusambandsins? \u00dea\u00f0 er spurningin um a\u00f0 \u00feekkja sinn vitjunart\u00edma.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kannski er s\u00e1larh\u00e1ski \u00cdslendinga \u00ed upphafi n\u00fdrrar aldar s\u00e1, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in hefur enn ekki fundi\u00f0 s\u00e9r samasta\u00f0 \u00ed samf\u00e9lagi \u00fej\u00f3\u00f0anna. Vi\u00f0 erum ekki lengur \u00e1 amer\u00edsku \u00e1hrifasv\u00e6\u00f0i, en hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0urinn gegn Evr\u00f3pusambandinu birgir okkur s\u00fdn og lei\u00f0ir \u00e1 villig\u00f6tur. Vi\u00f0 erum ein og yfirgefin. Hn\u00edpin (skuldug) \u00fej\u00f3\u00f0 \u00ed vanda. <\/p>\n<p>Samt er engin umr\u00e6\u00f0a um utanr\u00edkism\u00e1l fyrir kosningar. \u00c9g segi utanr\u00edkism\u00e1l &#8211; \u00fev\u00ed a\u00f0 umr\u00e6\u00f0an um Evr\u00f3pusambandi\u00f0, \u00f6fugsn\u00fain og forskr\u00fafu\u00f0 sem h\u00fan er &#8211; er au\u00f0vita\u00f0 um innanlandsm\u00e1l. H\u00fan sn\u00fdst um \u00fea\u00f0, hvernig f\u00f3lk og fyrirt\u00e6ki megi nj\u00f3ta starfsumhverfis eins og t\u00ed\u00f0kast \u00ed grannr\u00edkjum okkar. H\u00fan sn\u00fdst um normaliseringu. H\u00fan sn\u00fdst um st\u00f6\u00f0ugleika \u00ed fj\u00e1rm\u00e1lum, \u00ed ver\u00f0lagi, v\u00f6xtum \u00e1 l\u00e1num og grei\u00f0slubyr\u00f0i skulda, svo a\u00f0 f\u00f3lk og fyrirt\u00e6ki geti gert framt\u00ed\u00f0ar\u00e1\u00e6tlanir \u00e1 s\u00e6milega traustum forsendum. H\u00fan sn\u00fdst um a\u00f0 skapa 20 \u00fe\u00fasund st\u00f6rf fyrir mennta\u00f0 f\u00f3lk. H\u00fan sn\u00fdst m.\u00f6.o. um innanr\u00edkism\u00e1l. <\/p>\n<p>Utanr\u00edkism\u00e1l sn\u00faast hins vegar um \u00fea\u00f0, hvernig tryggja megi framt\u00ed\u00f0ar\u00f6ryggi \u00fej\u00f3\u00f0arinnar fyrir ytri \u00e1f\u00f6llum og erlendri \u00e1s\u00e6lni. \u00dej\u00f3\u00f0 sem er sokkin \u00ed skuldir og hefur \u00e1hyggjur af afkomu sinni fr\u00e1 degi til dags, m\u00e1 ekki vera a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hugsa um framt\u00ed\u00f0ina. <\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 kemur \u00fev\u00ed kannski ekki \u00e1 \u00f3vart a\u00f0 \u00fea\u00f0 voru varla fleiri en 30 manns, sem komu \u00e1 Var\u00f0bergsfund \u00e1 H\u00f3tel Borg \u00ed g\u00e6rkv\u00f6ldi (f\u00f6studaginn 17.04.) eftir fr\u00e9ttir og Kastlj\u00f3s, til a\u00f0 hlusta \u00e1 okkur H\u00f6llu Gunnarsd\u00f3ttur r\u00f6kr\u00e6\u00f0a um framt\u00ed\u00f0 NATO \u00ed tilefni af 60 \u00e1ra afm\u00e6li herna\u00f0arbandalagsins fyrr \u00ed m\u00e1nu\u00f0inum. Vi\u00f0 \u00e1ttum a\u00f0 svara spurningum eins og \u00feessum: Hefur NATO einhverju hlutverki a\u00f0 gegna eftir fall Sov\u00e9tr\u00edkjanna og lok kalda str\u00ed\u00f0sins?  Hva\u00f0 er bandalag sem \u00e1tti a\u00f0 verja Evr\u00f3pu fyrir \u00fat\u00feenslustefnu Sov\u00e9tr\u00edkjanna a\u00f0 gera \u00ed Afganistan? Er NATO a\u00f0 ver\u00f0a a\u00f0 einhvers konar heimsl\u00f6greglu?<br \/>\n\u00cd \u00fej\u00f3nustu hverra, me\u00f0 leyfi? Fara hagsmunir Evr\u00f3pur\u00edkja \u00e6vinlega saman vi\u00f0 hagsmuni amer\u00edska heimsveldisins? Er ekki kominn t\u00edmi til a\u00f0 Evr\u00f3pa taki s\u00edn m\u00e1l \u00ed eigin hendur? Og hva\u00f0 me\u00f0 \u00cdsland? Hvar \u00e1 \u00fea\u00f0 heima \u00ed n\u00fdrri heimsmynd? <\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 vakti athygli a\u00f0 meirihluti fundargesta var a\u00f0 eigin s\u00f6gn \u00ed klappli\u00f0i H\u00f6llu Gunnarsd\u00f3ttur fr\u00e1 Vinstri gr\u00e6num. \u00d6\u00f0ru v\u00edsi m\u00e9r \u00e1\u00f0ur br\u00e1! H\u00e9r fer \u00e1 eftir r\u00e6\u00f0an sem \u00e9g flutti \u00e1 \u00feessum fundi. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1195","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1195"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1195\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2852,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1195\/revisions\/2852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}