{"id":1203,"date":"2009-05-01T00:00:00","date_gmt":"2009-05-01T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1203"},"modified":"2020-09-22T13:36:55","modified_gmt":"2020-09-22T13:36:55","slug":"eiga-kvotaeigendur-ad-hafa-sjalfdaemi-um-framtid-islands","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1203","title":{"rendered":"EIGA KV\u00d3TAEIGENDUR A\u00d0 HAFA SJ\u00c1LFD\u00c6MI UM FRAMT\u00cd\u00d0 \u00cdSLANDS?"},"content":{"rendered":"<p>Fundurinn var haldinn \u00e1 vegum Al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1lastofnunar h\u00e1sk\u00f3lans og Ranns\u00f3knarseturs um sm\u00e1r\u00edki. \u00d3lafur Har\u00f0arson, pr\u00f3fessor, st\u00fdr\u00f0i fundi, en frams\u00f6gumenn voru Fri\u00f0rik Arngr\u00edmsson fr\u00e1 L\u00cd\u00da, og Bjarni \u00de\u00f3r Har\u00f0arson, hagfr\u00e6\u00f0ingur Samtaka i\u00f0na\u00f0arins. Loks \u00e1ttu fulltr\u00faar flokkanna a\u00f0 tala m\u00e1li sinna flokka, \u00fear sem \u00feeir s\u00e1tu fyrir sv\u00f6rum.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Hva\u00f0 kom \u00fat \u00far \u00feessum fundi? St\u00f3ra spurningin sem var \u00f3svara\u00f0 var \u00feessi: Eiga s\u00e9rhagsmunakl\u00edkur a\u00f0 hafa sj\u00e1lfd\u00e6mi um \u00fea\u00f0, hvort \u00cdslendingar kj\u00f3si a\u00f0 ganga \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0 e\u00f0a ekki?  Er \u00fea\u00f0 v\u00edst, a\u00f0 almannahagsmunir fari saman vi\u00f0 \u00fer\u00f6ngt hagsmunamat atvinnurekenda (e\u00f0a \u00f6llu heldur l\u00edtils hluta \u00feeirra \u00ed \u00feessu m\u00e1li)? \u00deeir sem hafa heyrt framkv\u00e6mdastj\u00f3ra L\u00cd\u00da fara me\u00f0 r\u00e6\u00f0una s\u00edna gegn Evr\u00f3pusambandsa\u00f0ild kunna hana or\u00f0i\u00f0 utanb\u00f3kar. Rullan er svona:<\/p>\n<p>\u00cdslendingar munu glata yfirr\u00e1\u00f0um yfir au\u00f0lindinni; Br\u00fcssel mun r\u00e1\u00f0a fiskvei\u00f0istefnunni og \u00fathluta kv\u00f3ta; \u00cdslendingar, f\u00e1ir og sm\u00e1ir, munu engu r\u00e1\u00f0a \u00ed eigin m\u00e1lum. \u00dea\u00f0 er engin trygging fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00cdslendingar ver\u00f0i ekki beittir meirihlutavaldi, sem geti \u00fe\u00fdtt a\u00f0 \u00fatger\u00f0in f\u00e6rist \u00ed hendur \u00fatlendinga; og ar\u00f0urinn me\u00f0 \u00feeim \u00far landi. \u00dea\u00f0 er alveg sama, hversu oft \u00feessi hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0ur \u00edslenskra kv\u00f3taeigenda hefur veri\u00f0 lei\u00f0r\u00e9ttur \u2013 \u00fea\u00f0 er eins og a\u00f0 skvetta vatni \u00e1 g\u00e6s. Hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0urinn er endurtekinn \u00ed s\u00edbylju, s\u00e9rstaklega \u00e1 landsbygg\u00f0inni. F\u00f3lk er fari\u00f0 a\u00f0 tr\u00faa fleiprinu. \u00dear me\u00f0 er vitiborin umr\u00e6\u00f0a k\u00e6f\u00f0 \u00ed f\u00e6\u00f0ingunni.<\/p>\n<h2>Hverjum \u00ed hag?<\/h2>\n<p>R\u00f3mverjar hinir fornu spur\u00f0u gjarnan: Qui bono? Hverjum \u00ed hag? \u2013 \u00feegar \u00feeir l\u00f6g\u00f0u mat \u00e1 m\u00e1lflutning manna \u00ed senatinu. Samb\u00e6rilegt h\u00fasr\u00e1\u00f0 hj\u00e1 Amer\u00edk\u00f6num er: Follow the money. \u00dea\u00f0 er vert a\u00f0 hafa \u00feetta \u00ed huga, \u00feegar \u00e1r\u00f3\u00f0ur \u00fatger\u00f0armanna er gegnuml\u00fdstur. L\u00edtum \u00e1 eftirfarandi:<\/p>\n<p>Skv. l\u00f6gum er fiskvei\u00f0iau\u00f0lindin sameign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. Til a\u00f0 taka af tv\u00edm\u00e6li um \u00fea\u00f0 t\u00f3kst 80-daga stj\u00f3rninni a\u00f0 binda \u00feetta \u00e1kv\u00e6\u00f0i \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1. \u00cdslensk stj\u00f3rnv\u00f6ld hafa \u00fev\u00ed ekki heimild til a\u00f0 semja fr\u00e1 s\u00e9r eignarr\u00e9ttinn \u00e1 au\u00f0lindum \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, \u00fear me\u00f0 tali\u00f0 fiskimi\u00f0unum. \u00deetta breytir ekki \u00fev\u00ed, a\u00f0 r\u00edki\u00f0 \u00fathlutar vei\u00f0iheimildum til \u00fatger\u00f0armanna, \u00e1n endurgjalds. F\u00e1mennur h\u00f3pur \u00fatger\u00f0armanna f\u00e9kk \u00e1 s\u00ednum t\u00edma \u00feau forr\u00e9ttindi a\u00f0 f\u00e1 einkar\u00e9tt \u00e1 n\u00fdtingu au\u00f0lindarinnar, fyrir ekkert. \u00deessu til vi\u00f0b\u00f3tar fengu \u00fatger\u00f0armenn r\u00e9tt til a\u00f0 selja e\u00f0a leigja vei\u00f0iheimildirnar, sem \u00feeir eiga ekki, &#8211; \u00e1n \u00feess a\u00f0 eigandinn f\u00e1i nokku\u00f0 \u00ed sinn hlut.<\/p>\n<p>\u00deessi \u00fathlutun gjafakv\u00f3ta, \u00ed skj\u00f3li p\u00f3lit\u00edsks valds, er si\u00f0laus stj\u00f3rns\u00fdsla. \u00deessar a\u00f0farir eru sk\u00fdrt brot \u00e1 grundvallarreglum stj\u00f3rnskipunar \u00cdslands, sem kve\u00f0a \u00e1 um  jafnr\u00e6\u00f0i fyrir l\u00f6gum og atvinnufrelsi. Vera m\u00e1, a\u00f0 r\u00e9ttl\u00e6ta megi \u00feetta stj\u00f3rnkerfi til skamms t\u00edma, \u00ed nafni ney\u00f0arr\u00e9ttar, nefnilega til \u00feess a\u00f0 for\u00f0a \u00fatr\u00fdmingu fiskistofna. N\u00fa hefur reynslan hins vegar leitt \u00ed lj\u00f3s, a\u00f0 hi\u00f0 yfirl\u00fdsta markmi\u00f0 um uppbyggingu fiskistofna, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 takmarka s\u00f3knina, hefur mistekist. Hugsanlegar forsendur ney\u00f0arr\u00e9ttar gilda \u00fev\u00ed ekki lengur. T\u00edmabundinn ney\u00f0arr\u00e9ttur getur ekki til framb\u00fa\u00f0ar viki\u00f0 fr\u00e1 grundvallarreglum stj\u00f3rnskipunar r\u00edkisins. \u00dea\u00f0 er valdn\u00ed\u00f0sla.<\/p>\n<p>Hvernig hafa \u00edslenskir \u00fatger\u00f0armenn fari\u00f0 me\u00f0 \u00feau forr\u00e9ttindi, sem \u00feeim voru gefin af flokkum s\u00ednum, Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is- og Frams\u00f3knarflokknum? Yfirl\u00fdst markmi\u00f0 kv\u00f3takerfisins var hagr\u00e6\u00f0ing. Kv\u00f3takerfi me\u00f0 framsali \u00e1tti a\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0a f\u00e6rri skip til a\u00f0 s\u00e6kja \u00fathluta\u00f0an afla. M.\u00f6.o.. \u00fea\u00f0 \u00e1tti a\u00f0 l\u00e6kka tilkostna\u00f0 og auka hagna\u00f0. Yfirl\u00fdstur tilgangur var m.\u00f6.o. tv\u00ed\u00fe\u00e6ttur: Verndun fiskistofna og aukin ar\u00f0semi.<\/p>\n<h2>Hver er \u00e1rangurinn?<\/h2>\n<p>Hver er \u00e1rangurinn? Vei\u00f0iheimildirnar hafa a\u00f0 s\u00f6nnu s\u00edfellt f\u00e6rst \u00e1 f\u00e6rri hendur. Tilt\u00f6lulega f\u00e1 og st\u00f3r \u00fatger\u00f0arfyrirt\u00e6ki r\u00e1\u00f0a n\u00fa yfir kv\u00f3tanum. \u00deessi fyrirt\u00e6ki hafa ve\u00f0sett \u00f3veiddan fisk \u00ed sj\u00f3 hj\u00e1 bankakerfinu, (\u00fe.e. \u00ferotab\u00faum g\u00f6mlu bankanna) fyrir l\u00e1num til a\u00f0 kaupa a\u00f0ra \u00fat \u00far greininni. \u00deannig hefur or\u00f0i\u00f0 miki\u00f0 fj\u00e1rstreymi \u00fat \u00far greininni. Fyrir \u00fev\u00ed m\u00e1 f\u00e6ra r\u00f6k a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 a\u00f0 finna uppruna papp\u00edrsau\u00f0sins, sem s\u00ed\u00f0an var n\u00fdttur \u00ed fj\u00e1rh\u00e6ttuspilinu \u00ed \u00fatl\u00f6ndum og a\u00f0 lokum kom \u00cdslandi \u00e1 hausinn. Hversu miki\u00f0 af vei\u00f0iheimildum \u00e1 \u00cdslandsmi\u00f0um er \u00fear me\u00f0 komi\u00f0 \u00ed hendur erlendra banka? Eru \u00feetta ekki s\u00f6mu mennirnir, sem vara \u00fej\u00f3\u00f0ina vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 vondir menn \u00ed \u00fatl\u00f6ndum muni stela kv\u00f3tanum, ef vi\u00f0 g\u00f6ngum \u00ed ESB?<\/p>\n<p>Sum \u00feessara \u00fatger\u00f0arf\u00e9laga hafa n\u00fa \u00feegar meiri hluta tekna sinna af umsvifum \u00ed \u00fatl\u00f6ndum. \u00dea\u00f0 eru \u00feessir s\u00f6mu kv\u00f3taeigendur sem reka L\u00cd\u00da og kosta \u00e1r\u00f3\u00f0urinn um a\u00f0 vei\u00f0iheimildirnar og hagna\u00f0urinn muni f\u00e6rast \u00ed hendur \u00fatlendinga, ef \u00cdsland gengur \u00ed ESB. \u00dea\u00f0 eru \u00feessi s\u00f6mu kv\u00f3taeigendur, sem me\u00f0 kv\u00f3tabraski s\u00ednu  hafa s\u00f6kkt sj\u00e1var\u00fatvegsfyrirt\u00e6kjunum upp fyrir haus \u00ed skuldir. Skuldir \u00feeirra nema n\u00fa allt a\u00f0 aflaver\u00f0m\u00e6ti \u00feriggja \u00e1ra.<\/p>\n<p>Hrun kr\u00f3nunnar \u2013 sem \u00feessi menn \u00feykjast vilja standa v\u00f6r\u00f0 um \u2013 hefur h\u00e6kka\u00f0 skuldirnar upp \u00far \u00f6llu valdi. Sj\u00e1var\u00fatvegurinn undir \u00feeirra stj\u00f3rn er sokkinn \u00ed skuldir. \u00de\u00f3tt gengishrun kr\u00f3nunnar b\u00e6ti samkeppnisst\u00f6\u00f0una  \u00e1 erlendum m\u00f6rku\u00f0um, h\u00e6kkar \u00fea\u00f0 skuldirnar um lei\u00f0. Eina lei\u00f0in, \u00far \u00fev\u00ed sem komi\u00f0 er, til \u00feess a\u00f0 afl\u00e9tta erlendum skuldum af sj\u00e1var\u00fatvegsfyrirt\u00e6kjunum er sennilega s\u00fa a\u00f0 ganga \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0. \u00dear me\u00f0 yr\u00f0i sj\u00e1var\u00fatveginum, eins og \u00f6\u00f0rum atvinnuvegum, leyft a\u00f0 afla hlutafj\u00e1r gegnum erlenda fj\u00e1rfestingu. Sj\u00e1var\u00fatvegurinn s\u00e6ti \u00fe\u00e1 vi\u00f0 sama bor\u00f0 og a\u00f0rar atvinnugreinar. \u00der\u00e1tt fyrir erlenda hlutafj\u00e1reign hafa \u00edslensk stj\u00f3rnv\u00f6ld \u00f3tal r\u00e1\u00f0 sem duga til a\u00f0 tryggja, a\u00f0 ar\u00f0urinn af \u00fatger\u00f0 og vinnslu h\u00e9ldist \u00ed landinu.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er kominn t\u00edmi til, a\u00f0 almenningur \u00e1 \u00cdslandi fari a\u00f0 sj\u00e1 \u00ed gegnum hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0ur kv\u00f3taeigendanna \u00ed L\u00cd\u00da. \u00dea\u00f0 er auglj\u00f3st m\u00e1l, a\u00f0 kv\u00f3tahafarnir \u00f3ttast \u00fea\u00f0 helst a\u00f0 missa forr\u00e9ttindi s\u00edn, ef gengi\u00f0 ver\u00f0ur \u00ed ESB. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 v\u00edsu \u00e1 misskilningi byggt, a\u00f0 ESB a\u00f0ild breyti nokkru um fiskvei\u00f0istj\u00f3rnun \u00e1 \u00cdslandi og framkv\u00e6md hennar. Emb\u00e6ttismenn \u00ed Br\u00fcssel hafa ekkert me\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 gera. Vi\u00f0 \u00feurfum sj\u00e1lf, \u00ed nafni almannahagsmuna, a\u00f0 afnema \u00feessi forr\u00e9ttindi, einfaldlega af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau eru hvort tveggja, l\u00f6glaus og si\u00f0laus.N\u00fa reynir \u00e1 vinstri-stj\u00f3rnina, hvort h\u00fan r\u00eds undir nafni: \u00c6tlar h\u00fan a\u00f0 standa vi\u00f0 st\u00f3ru or\u00f0in og skila \u00fej\u00f3\u00f0inni aftur ar\u00f0i af eign sinni \u2013 sj\u00e1varau\u00f0lindinni?<\/p>\n<h2>Almannahagur gegn s\u00e9rhagsmunum.<\/h2>\n<p>Svo \u00feurfum vi\u00f0 a\u00f0 \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 hagsmunir sj\u00f3manna og fiskverkaf\u00f3lks \u00ed landi fara ekki saman vi\u00f0 hagsmuni kv\u00f3tahafanna.  Fj\u00f6ldinn allur af \u00feeim, sem \u00e1\u00f0ur voru sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ir atvinnurekendur \u00ed \u00edslenskum sj\u00e1vara\u00fatvegi, eru n\u00fa or\u00f0nir a\u00f0 leiguli\u00f0um forr\u00e9ttindaa\u00f0alsins. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 leysa \u00fe\u00e1 \u00far fj\u00f6trum og f\u00e1 \u00feeim aftur stj\u00f3rnarskr\u00e1rvari\u00f0 atvinnufrelsi. L\u00e9nsveldi\u00f0 lei\u00f0 undir lok \u00ed Evr\u00f3pu me\u00f0 fr\u00f6nsku byltingunni. \u00deurfum vi\u00f0 n\u00fdja byltingu til \u00feess a\u00f0 afnema \u00fea\u00f0 \u00ed \u00edslenskum sj\u00e1var\u00fatvegi?<\/p>\n<p>Innganga \u00ed ESB mundi \u00fe\u00fd\u00f0a, a\u00f0 aftur yr\u00f0i hagkv\u00e6mt a\u00f0 fullvinna sj\u00e1varafur\u00f0ir \u00e1 \u00cdslandi. \u00c1st\u00e6\u00f0an er s\u00fa, a\u00f0 fullunnar afur\u00f0ir yr\u00f0u tollfrj\u00e1lsar (sem \u00fe\u00e6r ekki eru n\u00fa). \u00deetta mundi skapa atvinnu, sem ekki veitir af eftir hrun. \u00deetta eru auglj\u00f3s d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 a\u00f0 hagsmunir sj\u00f3manna og fiskverkaf\u00f3lks fara ekki saman me\u00f0 hagsmunum kv\u00f3tahafanna.<\/p>\n<p>\u00deegar \u00feetta b\u00e6tist vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sta\u00f0reynd, a\u00f0 hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0ur L\u00cd\u00da er mestan part sta\u00f0leysustafir fr\u00e1 upphafi til enda, standa vonir til, a\u00f0 almenningur \u00ed landinu muni l\u00e1ta almannahag r\u00e1\u00f0a afst\u00f6\u00f0u sinni \u00ed \u00feessu m\u00e1li, fremur en a\u00f0 l\u00e1ta blekkjast af hr\u00e6\u00f0slu\u00e1r\u00f3\u00f0ri forr\u00e9ttindali\u00f0sins. Hverjir eru \u00fe\u00e1 hagsmunir almennings \u00ed \u00feessu m\u00e1li? Hruni\u00f0 hefur kennt okkur \u00fea\u00f0 the hard way: St\u00f6\u00f0ugt gengi, traustur gjaldmi\u00f0ill, l\u00e1gir vextir, afn\u00e1m ver\u00f0tryggingar og l\u00e6gra ver\u00f0 \u00e1 l\u00edfsnau\u00f0synjum. A\u00f0ild \u00cdslands a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu sn\u00fdst um l\u00edfskj\u00f6r almennings \u00ed framt\u00ed\u00f0inni.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 var vel m\u00e6tt \u00ed auditorium \u00ed T\u00e6knigar\u00f0i \u00ed h\u00e1deginu, 30. apr\u00edl. Umr\u00e6\u00f0uefni\u00f0 var: Sj\u00e1var\u00fatvegsstsefna ESB \u2013 hva\u00f0 me\u00f0 fiskinn \u00ed sj\u00f3num? Munu vondir \u00fatlendingar taka hann fr\u00e1 okkur, ef vi\u00f0 g\u00f6ngum \u00ed Evr\u00f3pusambandi\u00f0? <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1203","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1203","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1203"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2839,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1203\/revisions\/2839"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}