{"id":1242,"date":"2009-08-14T00:00:00","date_gmt":"2009-08-14T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1242"},"modified":"2020-09-22T13:02:05","modified_gmt":"2020-09-22T13:02:05","slug":"island-og-evropusambandid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1242","title":{"rendered":"\u00cdSLAND OG EVR\u00d3PUSAMBANDI\u00d0"},"content":{"rendered":"<p>\u00deetta m\u00e1 til sanns vegar f\u00e6ra a\u00f0 nokkru leyti. \u00dej\u00f3\u00f0in situr n\u00fa uppi me\u00f0 \u00f3b\u00e6rilegar \u201cskuldir \u00f3rei\u00f0umanna,\u201d sem h\u00fan stofna\u00f0i ekki til og naut a\u00f0eins a\u00f0 litlu leyti, \u00fear sem l\u00e1nin f\u00f3ru a\u00f0 st\u00f3rum hluta \u00ed fj\u00e1rfestingar erlendis. \u00d3sk\u00f6pin dundu yfir, af \u00fev\u00ed a\u00f0 hin p\u00f3lit\u00edska forysta, sem meirihluti \u00fej\u00f3\u00f0arinnar valdi  \u00ed hverjum kosningum \u00e1 f\u00e6tur \u00f6\u00f0rum, svaf \u00e1 ver\u00f0inum og br\u00e1st gj\u00f6rsamlega trausti \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, \u00feegar \u00e1 reyndi. En \u00fea\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ir um lei\u00f0, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in er ekki bara saklaust f\u00f3rnarlamb. H\u00fan er a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti sinna eigin \u00f6rlaga smi\u00f0ur, a\u00f0 h\u00fan valdi \u00feessa menn og flokka til forystu, og hefur \u00fear af lei\u00f0andi ekki vi\u00f0 a\u00f0ra a\u00f0 sakast.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>\u00dea\u00f0 var ekki fyrr en allt var or\u00f0i\u00f0 um seinan, og efnahagsl\u00edfi\u00f0 var or\u00f0i\u00f0 ein rj\u00fakandi r\u00fast, a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in t\u00f3k til sinna eigin r\u00e1\u00f0a og afhr\u00f3pa\u00f0i hina \u201cvanh\u00e6fu\u201d r\u00edkisstj\u00f3rn me\u00f0 m\u00f3tm\u00e6laa\u00f0ger\u00f0um, sem v\u00f6ktu athygli v\u00ed\u00f0a um heim  og kenndar hafa veri\u00f0 vi\u00f0 potta og p\u00f6nnur. Me\u00f0 b\u00fas\u00e1haldabyltingunni bjarga\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0in sj\u00e1lfsvir\u00f0ingu sinni. En mun h\u00fan duga til a\u00f0 bjarga afkomunni?   &#8211; \u00deeirri  spurningu er enn \u00f3svara\u00f0.<\/p>\n<p>En hver er \u00fe\u00e1 \u00e1byrg\u00f0 \u201cal\u00fej\u00f3\u00f0asamf\u00e9lagsins\u201d \u00e1 \u00fev\u00ed, hvernig komi\u00f0 er fyrir \u00edslensku \u00fej\u00f3\u00f0inni? Eva Joly or\u00f0ar \u00fea\u00f0 \u00e1 eftirfarandi h\u00e1tt \u00ed grein sinni:<\/p>\n<blockquote><p><i>\u00c1byrg\u00f0arlaus afsta\u00f0a sumra r\u00edkja  Evr\u00f3pusambandsins og Al\u00fej\u00f3\u00f0agjaldeyrissj\u00f3\u00f0sins gagnvart hruni \u00edslenska efnahagskerfisins s\u00fdnir, a\u00f0 \u00feau eru \u00f3f\u00e6r um a\u00f0 draga l\u00e6rd\u00f3m af hruni \u00feess samf\u00e9lags, sem \u00cdsland var holdgervingur fyrir \u2013 \u00fe.e. samf\u00e9lags \u00f3hefts marka\u00f0sfrelsis, einkum frj\u00e1lsra fj\u00e1rm\u00e1lamarka\u00f0a, sem \u00feessir s\u00f6mu a\u00f0ilar t\u00f3ku \u00fe\u00e1tt \u00ed a\u00f0 m\u00f3ta.\u201d<\/i><\/p><\/blockquote>\n<h2>Einkav\u00e6\u00f0ing \u201c\u00e1 la Rus\u201d<\/h2>\n<p>\u00c9g f\u00e6 ekki betur s\u00e9\u00f0 en a\u00f0 \u00fearna hafi Madame Joly nokku\u00f0 til s\u00edns m\u00e1ls. Al\u00fej\u00f3\u00f0agjaldeyrissj\u00f3\u00f0urinn hefur \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum veri\u00f0 \u00ed reynd eins konar \u00fatib\u00fa fr\u00e1 bandar\u00edska fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneytinu.  Hin al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rm\u00e1lakreppa \u00e1tti uppruna sinn \u00ed Bandar\u00edkjunum. H\u00fan er bein aflei\u00f0ing af \u00feeirri hugmyndafr\u00e6\u00f0i sem bj\u00f3 a\u00f0 baki efnahagsstefnu Bush-stj\u00f3rnarinnar. \u00deessi stefna hefur veri\u00f0 kennd vi\u00f0 blinda marka\u00f0shyggju (e. market fundamentalism). H\u00fan l\u00fdsti s\u00e9r \u00ed oftr\u00fa \u00e1 getu marka\u00f0arins til a\u00f0 leysa \u00f6ll vandam\u00e1l og hins vegar \u00e1 vantr\u00fa \u00e1 getu l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islega kj\u00f6rins r\u00edkisvalds til a\u00f0 hafa m\u00f3tandi \u00e1hrif \u00e1 efnahagsstefnuna. \u00deetta \u00fe\u00fdddi \u00ed verki h\u00f6mlulausa einkav\u00e6\u00f0ingar\u00e1r\u00e1ttu, afn\u00e1m reglusetningar og eftirlits me\u00f0 starfsemi fj\u00e1rm\u00e1lamarka\u00f0a, \u00e1h\u00e6ttuf\u00edkn og ofv\u00f6xt fj\u00e1rm\u00e1lakerfisins og skatta\u00edvilnanir til fj\u00e1rmagnseigenda, en allt \u00feetta \u00fdtti undir s\u00edvaxandi \u00f3j\u00f6fnu\u00f0 og f\u00e9lagslegt \u00f3r\u00e9ttl\u00e6ti me\u00f0 \u00feeim \u00fej\u00f3\u00f0um, \u00fear sem \u00feessi stefna var r\u00e1\u00f0andi.<\/p>\n<p>Al\u00fej\u00f3\u00f0agjaldeyrissj\u00f3\u00f0urinn var merkisberi \u00feessarar stefnu \u00e1 al\u00fej\u00f3\u00f0avettvangi. Hann hefur v\u00ed\u00f0a skili\u00f0 eftir sig svi\u00f0na j\u00f6r\u00f0 \u00ed \u00fer\u00f3unarr\u00edkjum. Afskipti sj\u00f3\u00f0sins af innri m\u00e1lefnum r\u00edkja \u00ed As\u00edukreppunni 1997-98 (sem og afskipti hans af m\u00e1lum S-Amer\u00edkur\u00edkja) ger\u00f0u v\u00ed\u00f0ast hvar illt verra. Sj\u00f3\u00f0urinn hefur a\u00f0 v\u00edsu be\u00f0ist afs\u00f6kunar \u00e1 mist\u00f6kum s\u00ednum. Hins vegar er f\u00e1tt sem bendir til \u00feess, a\u00f0 hann hafi l\u00e6rt eitthva\u00f0 af \u00feeim.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er r\u00e9tt sem Madame Joly segir \u00ed grein sinni, a\u00f0 seinasta \u00e1ratuginn e\u00f0a svo, var\u00f0 \u00cdsland a\u00f0 eins konar holdgervingi \u00feeirrar efnahagsstefnu, sem kennd hefur veri\u00f0 vi\u00f0 n\u00fdfrj\u00e1lshyggju, og h\u00e9r var l\u00fdst. T\u00edmabili\u00f0 h\u00f3fst me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00edkisbankarnir \u00edslensku voru  me\u00f0 p\u00f3lit\u00edsku ge\u00f0\u00fe\u00f3ttavaldi afhentir au\u00f0kl\u00edkum, sem voru skj\u00f3lst\u00e6\u00f0ingar \u00fe\u00e1verandi stj\u00f3rnarflokka. \u00deetta var einkav\u00e6\u00f0ing \u00e1 la R\u00fassland Yelts\u00edns. Reyndar haf\u00f0i ein helsta au\u00f0kl\u00edkan fyrst komi\u00f0 undir sig f\u00f3tunum undir verndarv\u00e6ng P\u00fat\u00edns \u00ed St. P\u00e9tursborg \u00e1 seinasta \u00e1ratug li\u00f0innar aldar. Alla t\u00ed\u00f0 s\u00ed\u00f0an hefur s\u00e1 \u00fer\u00e1l\u00e1ti grunur leiki\u00f0 \u00e1, a\u00f0 sumir hinna \u00edslensku \u00f3l\u00edgarka hafi haft n\u00e1in tengsl  vi\u00f0 r\u00fassnesku maf\u00eduna og a\u00f0 einhverjir \u00edslensku bankanna hafi veri\u00f0 n\u00fdttir til peninga\u00fev\u00e6ttis \u00e1 hennar vegum. \u00deetta er n\u00fa v\u00e6ntanlega undir ranns\u00f3kn.<\/p>\n<h2>\u00dej\u00f3\u00f0f\u00e9lagstilraun \u00ed anda n\u00fdfrj\u00e1lshyggju<\/h2>\n<p>\u00c1 u.\u00fe.b. sex \u00e1rum  breyttu hinir n\u00fdju eigendur \u00edslensku vi\u00f0skiptab\u00f6nkunum \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rfestingarbanka e\u00f0a \u00f6llu heldur \u00ed \u00e1h\u00e6ttus\u00e6kna vogunarsj\u00f3\u00f0i. \u00c1 sex \u00e1rum uxu \u00feessar fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir \u00edslenska hagkerfinu og eftirlitsstofnunum \u00feess svo yfir h\u00f6fu\u00f0 a\u00f0 samsvara\u00f0i  t\u00edfaldri \u00fej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0slu. Allt a\u00f0 85% starfseminnar var utan \u00cdslands. Snemma \u00e1rs 2008, t\u00e6pu \u00e1ri fyrir hrun, ger\u00f0i hinn v\u00ed\u00f0kunni hollenski fj\u00e1rm\u00e1las\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingur, Willem Buiter, \u00fattekt \u00e1 \u00edslenska bankakerfinu. Ni\u00f0ursta\u00f0a hans var s\u00fa, a\u00f0 sj\u00e1lft vi\u00f0skiptam\u00f3deli\u00f0, botnlaus skuldsetning \u00ed erlendum gjaldeyri til \u00e1h\u00e6ttufj\u00e1rfestinga me\u00f0 hinn veikbur\u00f0a \u00edslenska se\u00f0labanka og l\u00e9ttv\u00e6gan gjaldeyrisvarasj\u00f3\u00f0 hans sem l\u00e1nveitanda til \u00ferautavara (og \u00edslenska skattgrei\u00f0endur til \u00ferauta- \u00ferautavara)  &#8211; v\u00e6ri  spilaborg, sem \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milega stefndi \u00ed hrun. Spurningin v\u00e6ri ekki hvort, heldur bara hven\u00e6r.<\/p>\n<p>S\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingurinn m\u00e6lti me\u00f0 a\u00f0ger\u00f0um eins og \u00feeim a\u00f0 breyta \u00fatib\u00faum \u00ed d\u00f3tturfyrirt\u00e6ki me\u00f0 sparifj\u00e1rtryggingu gistir\u00edkis \u00feegar \u00ed sta\u00f0, e\u00f0a a\u00f0 flytja h\u00f6fu\u00f0st\u00f6\u00f0var bankanna \u00far landi, yfir \u00e1 st\u00e6rra myntsv\u00e6\u00f0i, \u00fear sem megin\u00feungi starfseminnar var \u00fe\u00e1 \u00feegar.  Eftirlitsstofnanir og stj\u00f3rnv\u00f6ld \u00e1 \u00cdslandi brug\u00f0ust ekki vi\u00f0 af n\u00e6gri festu. \u00deess vegna f\u00f3r sem f\u00f3r. \u00c1 \u00feessu a\u00f0ger\u00f0aleysi fyrirfinnst engin skynsamleg sk\u00fdring \u00f6nnur en s\u00fa, a\u00f0 forystumenn r\u00e1\u00f0andi flokks, Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins, voru blinda\u00f0ir af p\u00f3lit\u00edskum \u00e1tr\u00fana\u00f0i s\u00ednum um \u00fea\u00f0 a\u00f0 afskipti r\u00edkisins ger\u00f0u \u00e6vinlega illt verra og a\u00f0 treysta m\u00e6tti marka\u00f0num til a\u00f0 leita bestu lausna. Marka\u00f0urinn mundi lei\u00f0r\u00e9tta sig sj\u00e1lfur, ef  \u00fat af b\u00e6ri. S\u00fa var tr\u00fa Greenspans og Geirs l\u00edka, a\u00f0 \u00fev\u00ed er vir\u00f0ist.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er r\u00e9tt a\u00f0 halda \u00fev\u00ed til haga, a\u00f0 \u00fea\u00f0 var yfirl\u00fdst stefna Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins a\u00f0 gera \u00cdsland a\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0legri fj\u00e1rm\u00e1lami\u00f0st\u00f6\u00f0. Helsti hugmyndafr\u00e6\u00f0ingur flokksins, Hannes H\u00f3lmsteinn Gissurarson, pr\u00f3fessor, skrifa\u00f0i reglulega lofgreinar \u00ed Wall Street Journal um \u00cdsland Dav\u00ed\u00f0s Oddssonar, lei\u00f0toga Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins og s\u00ed\u00f0ar se\u00f0labankastj\u00f3ra, sem parad\u00eds frj\u00e1lshyggjunnar. Hann var \u00ed lei\u00f0inni t\u00ed\u00f0ur gestur \u00ed tr\u00fabo\u00f0sst\u00f6\u00f0vum n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar \u00ed Washington D.C., sem kenndar eru vi\u00f0 Cato og Heritage. Vi\u00f0skiptar\u00e1\u00f0i\u00f0, valdastofnun innan atvinnul\u00edfsins \u00ed n\u00e1num tengslum vi\u00f0 forystu Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins, sem birti a\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun \u00ed efnahagsm\u00e1lum \u00ed anda n\u00fdfrj\u00e1lshyggju, h\u00e6ldi s\u00e9r af \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa fengi\u00f0 90% af till\u00f6gum s\u00ednum framkv\u00e6mdar \u00ed t\u00ed\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rna Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins. \u00deetta sama Vi\u00f0skiptar\u00e1\u00f0 vara\u00f0i s\u00e9rstaklega vi\u00f0 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00cdsland liti til velfer\u00f0arr\u00edkja Nor\u00f0urlanda sem fyrirmyndar , af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00cdsland st\u00e6\u00f0i \u00feeim miklu framar a\u00f0 flestu leyti.<\/p>\n<p>Au\u00f0kl\u00edkurnar, sem settu \u00cdsland \u00e1 hausinn \u00e1 sex \u00e1rum, ath\u00f6fnu\u00f0u sig \u00ed p\u00f3lit\u00edsku skj\u00f3li Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins. Forysta Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins var undir sterkum \u00e1hrifum amer\u00edskrar n\u00fdfrj\u00e1lshyggju og deildi auk \u00feess and\u00fa\u00f0 \u00e1 Evr\u00f3pusambandinu me\u00f0 hinum bresku arft\u00f6kum Thatchers. Eftir \u00e1 a\u00f0 hyggja vir\u00f0ast \u00fe\u00e6r hafa starfa\u00f0 samkv\u00e6mt form\u00falunni um \u201ca\u00f0 besta lei\u00f0in til a\u00f0 r\u00e6na banka s\u00e9 a\u00f0 eiga banka.\u201d N\u00fa er komi\u00f0 \u00e1 daginn, a\u00f0 \u00feessir bankar voru l\u00edti\u00f0 anna\u00f0 en eins konar skuldap\u00edram\u00eddar \u00ed anda Ponzi. Eigendur bankanna vir\u00f0ast hafa lagt stund \u00e1 allar \u00fe\u00e6r sj\u00f3nhverfingar, sem st\u00fdr\u00f0u risi og falli Enrons, sem \u00e1 s\u00ednum t\u00edma var sj\u00f6unda st\u00e6rsta fyrirt\u00e6ki Bandar\u00edkjanna, \u00fe\u00f3tt gjald\u00ferot Enrons v\u00e6ri a\u00f0 v\u00edsu minna en \u00edslensku bankanna.<\/p>\n<p>Eigendurnir misnotu\u00f0u a\u00f0st\u00f6\u00f0u s\u00edna til a\u00f0 moka l\u00e1num \u00ed eigin fyrirt\u00e6ki og f\u00e9laga sinna. Krosseignavensl \u00feeirra voru allsr\u00e1\u00f0andi. Hluta- og ver\u00f0br\u00e9famarka\u00f0ur landsins var \u00ed reynd gervimarka\u00f0ur, \u00fear sem stundu\u00f0 voru  innherjavi\u00f0skipti og marka\u00f0smisnotkun til a\u00f0 halda uppi f\u00f6lsku ver\u00f0i hlutabr\u00e9fa me\u00f0 b\u00f3khaldshagr\u00e6\u00f0ingu og \u00edmyndarsm\u00ed\u00f0. Auk \u00feess a\u00f0sto\u00f0u\u00f0u bankarnir eigendur s\u00edna og attan\u00edossa \u00feeirra vi\u00f0 a\u00f0 b\u00faa til hundru\u00f0 sk\u00faffufyrirt\u00e6kja, sem a\u00f0 lokum voru skr\u00e1\u00f0 v\u00edtt og breitt um heiminn \u00e1 aflandseyjum til \u00feess a\u00f0 v\u00e9la um fyrir yfirv\u00f6ldum um eignatengsl og til \u00feess a\u00f0 n\u00e1 fram skattahagr\u00e6\u00f0i. Hinar svok\u00f6llu\u00f0u  eftirlitsstofnanir r\u00edkisins, Se\u00f0labanki og Fj\u00e1rm\u00e1laeftirlit, virtust vera fullkomlega me\u00f0vitundarlausar um \u00fea\u00f0 sem var a\u00f0 gerast allt um kring. Sama m\u00e1li gegndi um stj\u00f3rnv\u00f6ld, a\u00f0 svo miklu leyti sem \u00feau voru ekki beinl\u00ednis me\u00f0virk.<\/p>\n<h2>Sam\u00e1byrg\u00f0?<\/h2>\n<p>Madame Joly spyr \u00ed grein sinni, hvernig h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 \u00edmynda s\u00e9r \u201ca\u00f0 40 manns (\u00fe.e. starfsmenn eftirlitsstofnana) \u00ed Reykjav\u00edk hafi geta\u00f0 haft virkt eftirlit me\u00f0 starfsemi banka \u00ed hjarta fj\u00e1rm\u00e1lahverfisins \u00ed Lund\u00fanum.\u201d \u00dea\u00f0 er von h\u00fan spyrji. \u00deeir g\u00e1tu ekki einu sinni haft eftirlit me\u00f0 \u00fev\u00ed sem ger\u00f0ist \u00ed mi\u00f0b\u00e6 Reykjav\u00edkur.  Og \u00fea\u00f0 er ekki einleiki\u00f0, a\u00f0 \u00edslensku \u00f3l\u00edgarkarnir eiga \u00fea\u00f0 sammerkt me\u00f0 r\u00fassneskum kollegum s\u00ednum, a\u00f0 \u00feeir una vel hag s\u00ednum \u00ed London og \u00ferifast vel  \u00ed \u00fev\u00ed umhverfi, sem Blair og Brown, arftakar Thatcher, hafa b\u00fai\u00f0 bankar\u00e6ningjum heimsins \u00fear \u00ed borg.<\/p>\n<p>\u00cdslensku bankar\u00e6ningjarnir hafa meira a\u00f0 segja apa\u00f0 svo kyrfilega eftir r\u00fassneskum starfsb\u00e6\u00f0rum s\u00ednum, a\u00f0 \u00feeir teljast vart menn me\u00f0 m\u00f6nnum, nema \u00feeir hafi keypt s\u00e9r sitt eigi\u00f0 f\u00f3tboltali\u00f0. Mr. Brown manna\u00f0i sig upp \u00ed a\u00f0 beita \u00edslensku bankana \u00ed London hry\u00f0juverkal\u00f6gum og setti sj\u00e1lft \u00edslenska r\u00edki\u00f0 (item Se\u00f0labanka \u00cdslands) \u00e1 hry\u00f0juverkaskr\u00e1na me\u00f0 al Qaeda. \u00c6tli hann hef\u00f0i \u00feora\u00f0 a\u00f0 beita s\u00f6mu bellibr\u00f6g\u00f0um vi\u00f0 \u00f3l\u00edgarka P\u00fat\u00edns e\u00f0a ol\u00edufurstana \u00ed Mi\u00f0-Austurl\u00f6ndum? Er nema von a\u00f0 Madame Joly spyrji, hvort bresk stj\u00f3rnv\u00f6ld telji sig bera einhverja \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 hruni \u00cdslands?<\/p>\n<p>Eitt af \u00fev\u00ed sem bresk stj\u00f3rnv\u00f6ld g\u00e6tu gert til a\u00f0 b\u00e6ta fyrir ofr\u00edki sitt gagnvart \u00cdslandi, v\u00e6ri a\u00f0 a\u00f0sto\u00f0a \u00edslensk stj\u00f3rnv\u00f6ld vi\u00f0 a\u00f0 frysta eignir \u00edslensku bankar\u00e6ningjanna \u00ed Bretlandi, til \u00feess a\u00f0 hafa eitthva\u00f0 upp \u00ed \u00fe\u00e6r skuldir, sem \u00feeir hafa skili\u00f0 eftir hj\u00e1 \u00edslenskum almenningi, uns d\u00f3mur hefur gengi\u00f0 um \u00fea\u00f0, hvort lagaheimildir standi til a\u00f0 gera eignir \u00feeirra uppt\u00e6kar. Og er ekki kominn t\u00edmi til a\u00f0 bresk stj\u00f3rnv\u00f6ld a\u00f0sto\u00f0i \u00edslensk stj\u00f3rnv\u00f6ld, og r\u00edkisstj\u00f3rnir annarra r\u00edkja, sem eiga svipa\u00f0ra hagsmuna a\u00f0 g\u00e6ta, vi\u00f0 a\u00f0 koma l\u00f6gum yfir \u00fe\u00e6r skattaparad\u00edsir, sem \u00ferifast \u00e1 sj\u00e1lfum Bretlandseyjum og v\u00ed\u00f0ar um heiminn \u00ed skj\u00f3li breskrar r\u00e9ttv\u00edsi (e. British protectorates)?<\/p>\n<p>N\u00fa, \u00feegar t\u00edu m\u00e1nu\u00f0ir eru li\u00f0nir fr\u00e1 hruni, hefur engum \u2013 ekki einu sinni eigendum og stj\u00f3rnendum bankanna \u2013 veri\u00f0 birt \u00e1k\u00e6ra, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 heldur a\u00f0 nokkur ma\u00f0ur hafi veri\u00f0 hnepptur \u00ed var\u00f0hald, til a\u00f0 g\u00e6ta ranns\u00f3knarhagsmuna og for\u00f0a f\u00f6rgun s\u00f6nnunargagna. \u00c1 me\u00f0an hafa au\u00f0k\u00fdfingarnir haft n\u00e6gan t\u00edma til a\u00f0 fela fj\u00e1rmuni \u00e1 aflandseyjum, leppa eignarhald og fela sl\u00f3\u00f0ina. Komi\u00f0 hefur \u00e1 daginn, a\u00f0 saks\u00f3knari r\u00edkisins telst vanh\u00e6fur til a\u00f0 rannsaka fj\u00e1rm\u00e1lamisferli, \u00fear sem sonur hans er fj\u00e1rm\u00e1lastj\u00f3ri einnar helstu au\u00f0kl\u00edkunnar. \u00cd sta\u00f0inn hefur r\u00edki\u00f0 gripi\u00f0 til \u00feess r\u00e1\u00f0s a\u00f0 skipa s\u00e9rstakan saks\u00f3knara, \u00e1n nokkurrar reynslu af umfj\u00f6llun um  al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rgl\u00e6fra,  og enn a\u00f0ra \u00ferj\u00e1 til a\u00f0 f\u00e1st vi\u00f0 m\u00e1l hvers banka fyrir sig. \u00deessu til vi\u00f0b\u00f3tar hafa tveir l\u00f6gfr\u00e6\u00f0inga og einn hagfr\u00e6\u00f0ingur veri\u00f0 skipa\u00f0ir \u00ed nefnd til a\u00f0 afla gagna um orsakir hrunsins. Al\u00feingi \u2013 elsta \u00fej\u00f3\u00f0\u00feing \u00ed heimi &#8211; hefur skipa\u00f0 ranns\u00f3knarnefnd, v\u00e6ntanlega til a\u00f0 kanna p\u00f3lit\u00edska \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 \u00f3f\u00f6runum. Til \u00feeirrar nefndar hefur ekkert spurst s\u00ed\u00f0an.<\/p>\n<p>Allt sta\u00f0festir \u00feetta me\u00f0 \u00e1takanlegum h\u00e6tti getuleysi \u00edslenska stj\u00f3rnkerfisins til a\u00f0 r\u00e1\u00f0a vi\u00f0 verkefni af \u00feessari st\u00e6r\u00f0argr\u00e1\u00f0u. \u00dev\u00ed veldur b\u00e6\u00f0i sm\u00e6\u00f0 kerfisins, r\u00e1\u00f0ning emb\u00e6ttismanna \u00e1 flokksp\u00f3lit\u00edskum forsendum fremur en starfsh\u00e6fni og kl\u00edkuskapur f\u00e1menns \u00e6ttb\u00e1lkasamf\u00e9lags. Kl\u00edkuveldi\u00f0 birtist m.a. \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 sumir af bankastj\u00f3runum voru \u00ed p\u00f3lit\u00edsku f\u00f3stbr\u00e6\u00f0ralagi vi\u00f0 forst\u00f6\u00f0umann fj\u00e1rm\u00e1laeftirlitsins, \u00fear sem \u00feeir \u00f3lust upp \u00ed p\u00f3lit\u00edskum ungli\u00f0asamt\u00f6kum Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins vi\u00f0 H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands. Kerfinu er m.\u00f6.o. fali\u00f0 a\u00f0 rannsaka sj\u00e1lft sig. \u00dea\u00f0 er ekki tr\u00faver\u00f0ugt. \u00dea\u00f0 hefur or\u00f0i\u00f0 alger tr\u00fana\u00f0arbrestur milli almennings \u00ed landinu og stj\u00f3rnm\u00e1laforystunnar. Kerfi\u00f0 virkar ekki. \u00dej\u00f3\u00f0f\u00e9lagss\u00e1ttm\u00e1linn er rofinn.<\/p>\n<p>\u00deegar af \u00feeirri \u00e1st\u00e6\u00f0u \u00fearf \u00feetta f\u00e1menna eysamf\u00e9lag n\u00fa \u00e1 utana\u00f0komandi a\u00f0sto\u00f0 a\u00f0 halda. \u00de\u00e1 er ekki bara \u00e1tt vi\u00f0 fj\u00e1rhagsa\u00f0sto\u00f0 vegna skuldavandans. Vi\u00f0 \u00feurfum l\u00edka atbeina s\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga me\u00f0 reynslu af ranns\u00f3knum \u00e1 al\u00fej\u00f3\u00f0legu fj\u00e1rm\u00e1lamisferli og efnahagss\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga, sem eru \u00f3h\u00e1\u00f0ir innlendum hagsmunakl\u00edkum. \u00dea\u00f0 er \u00ed \u00feessum punkti, sem Evr\u00f3pusambandi\u00f0 og r\u00edkisstj\u00f3rnir n\u00e1grannalanda, ekki s\u00edst annarra Nor\u00f0urlanda og Bretlands, g\u00e6tu lagt okkur li\u00f0. En til \u00feess a\u00f0 svo megi ver\u00f0a, \u00feurfa \u00edslensk stj\u00f3rnv\u00f6ld a\u00f0 vi\u00f0urkenna vanm\u00e1tt sinn. \u00deau \u00feurfa sj\u00e1lf a\u00f0 hafa frumkv\u00e6\u00f0i a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 leita s\u00e9r a\u00f0sto\u00f0ar. Stj\u00f3rnarandsta\u00f0an, sem er arftaki \u00feeirra afla, sem komu \u00fej\u00f3\u00f0inni \u00e1 vonarv\u00f6l, g\u00e6ti svo best b\u00e6tt fyrir afgl\u00f6p forvera sinna, a\u00f0 l\u00e1ta vera a\u00f0 ala \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0rembu og \u00fatlendinga\u00f3vild, a\u00f0 \u00f3sekju \u2013 me\u00f0 g\u00f6r\u00f3ttu l\u00fd\u00f0skrumi.<\/p>\n<h2>Till\u00f6gur<\/h2>\n<p>\u00c9g leyfi m\u00e9r h\u00e9r me\u00f0 a\u00f0 koma \u00e1 framf\u00e6ri eftirfarandi till\u00f6gum um a\u00f0ger\u00f0ir, sem \u00e9g beini til forystumanna s\u00e6nsku r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar, sem n\u00fa fer me\u00f0 fors\u00e6ti innan Evr\u00f3pusambandsins.<\/p>\n<ol>\n<li>Evr\u00f3pusambandi\u00f0 sendi \u00e1 vettvang h\u00f3p reyndra s\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga, \u00ed umbo\u00f0i framkv\u00e6mdastj\u00f3rnar og\/e\u00f0a r\u00e1\u00f0herrar\u00e1\u00f0sins, til a\u00f0 rannsaka orsakir kerfishruns fj\u00e1rm\u00e1lastofnana \u00e1 \u00cdslandi og tengsl \u00feess vi\u00f0 hina al\u00fej\u00f3\u00f0legu fj\u00e1rm\u00e1lakreppu. Ranns\u00f3knin beinist s\u00e9rstaklega a\u00f0 \u00fev\u00ed, hverju \u00feurfi a\u00f0 breyta \u00ed regluverki Evr\u00f3pusambandsins var\u00f0andi innl\u00e1nstryggingu sparifj\u00e1reigenda og eftirlit me\u00f0 fj\u00e1rm\u00e1lastofnunum og framkv\u00e6md \u00feess. S\u00e9rstaklega ver\u00f0i kanna\u00f0, hverju \u00feurfi a\u00f0 breyta \u00ed l\u00f6gum og reglum ESB til a\u00f0 tryggja framt\u00ed\u00f0arhagsmuni sm\u00e1r\u00edkja innan Evr\u00f3pusambandsins, \u00fear sem fj\u00e1rm\u00e1lastofnanir starfa \u00e1 fj\u00f6l\u00fej\u00f3\u00f0legum m\u00f6rku\u00f0um. S\u00e9rstaklega ver\u00f0i kanna\u00f0, hvort efnisr\u00f6k standi til \u00feess, a\u00f0  Evr\u00f3pusambandi\u00f0 au\u00f0veldi \u00edslenskum stj\u00f3rnv\u00f6ldum a\u00f0 standa undir \u00feeim \u00e1byrg\u00f0um, sem \u00feau hafa undirgengist, \u00ed nafni \u00edslenskra skattgrei\u00f0enda, til a\u00f0 tryggja inneignir sparifj\u00e1reigenda \u00ed \u00fatib\u00faum \u00edslenskra banka annars sta\u00f0ar \u00e1 evr\u00f3pska efnahagssv\u00e6\u00f0inu.<\/li>\n<li>Evr\u00f3pusambandi\u00f0 taki a\u00f0 s\u00e9r a\u00f0 a\u00f0sto\u00f0a \u00edslensk stj\u00f3rnv\u00f6ld vi\u00f0 \u00f6flun uppl\u00fdsinga um bankainnist\u00e6\u00f0ur \u00edslenskra r\u00edkisborgara \u00ed L\u00faxemborg, Bretlandi, Hollandi, \u00e1 K\u00fdpur og \u00ed skattaparad\u00edsum \u00e1 Bretlandseyjum e\u00f0a undir breskri forsj\u00e1 annars sta\u00f0ar \u00ed heiminum, \u00fear sem r\u00f6kstuddur grunur leikur \u00e1, a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a skattsviki\u00f0 f\u00e9 e\u00f0a a\u00f0rar \u00f3l\u00f6gm\u00e6tar tilf\u00e6rslur \u00far \u00edslenskum fyrirt\u00e6kjum, sem n\u00fa s\u00e6ta \u00ferotab\u00fasme\u00f0fer\u00f0 eftir hrun.<\/li>\n<li>\u00cd framhaldi af a\u00f0ildarums\u00f3kn \u00cdslands ver\u00f0i s\u00e9rstaklega efnt til tv\u00edhli\u00f0a vi\u00f0r\u00e6\u00f0na milli fulltr\u00faa r\u00edkisstj\u00f3rnar \u00cdslands og Framkv\u00e6mdastj\u00f3rnar Evr\u00f3pusambandsins um skuldast\u00f6\u00f0u \u00cdslands \u00ed kj\u00f6lfar kerfishruns og, hvort efni standi til a\u00f0 Evr\u00f3pusambandi\u00f0 gr\u00edpi til r\u00e1\u00f0stafana til a\u00f0 for\u00f0a \u00fev\u00ed a\u00f0 grei\u00f0slugetu \u00edslensks \u00fej\u00f3\u00f0arb\u00fas ver\u00f0i ofbo\u00f0i\u00f0; og til \u00feess a\u00f0 koma \u00ed veg fyrir a\u00f0 \u00f3b\u00e6rilegar skuldir torveldi e\u00f0a komi \u00ed veg fyrir endurreisn \u00cdslands. S\u00e9rstakar r\u00e1\u00f0stafanir ver\u00f0i ger\u00f0ar til a\u00f0 tryggja \u00cdslandi e\u00f0lilegan a\u00f0gang a\u00f0 erlendu fj\u00e1rmagni \u00ed uppbyggingarstarfi. J\u00e1kv\u00e6\u00f0 ni\u00f0ursta\u00f0a \u00far \u00feessum vi\u00f0r\u00e6\u00f0um g\u00e6ti skipt sk\u00f6pum fyrir framt\u00ed\u00f0 \u00cdslands, \u00fe\u00f3tt \u00feeir fj\u00e1rmunir, sem h\u00e9r um r\u00e6\u00f0ir, \u00feyki vart m\u00e6lanlegir \u00e1 kvar\u00f0a Evr\u00f3pusambandsins.<\/li>\n<\/ol>\n<p>\u00cd fyrri grein minni um sama efni  var a\u00f0 \u00fev\u00ed viki\u00f0, hvort Evr\u00f3pusambandi\u00f0 e\u00f0a einstakar a\u00f0ildar\u00fej\u00f3\u00f0ir \u00feess, kynnu a\u00f0 eiga einhverra hagsmuna a\u00f0 g\u00e6ta \u00e1 Nor\u00f0ursl\u00f3\u00f0um, sem g\u00e6tu r\u00e9ttl\u00e6tt, a\u00f0 Evr\u00f3pusambandi\u00f0 leg\u00f0i fram f\u00e9 og fyrirh\u00f6fn til a\u00f0 hj\u00e1lpa \u00cdslandi til sj\u00e1lfshj\u00e1lpar \u00e1 n\u00fd. Ni\u00f0ursta\u00f0a m\u00edn er s\u00fa sama og Evu Joly, a\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed kunni a\u00f0 finnast haldb\u00e6r r\u00f6k. Hitt skiptir \u00fe\u00f3 meira m\u00e1li, nefnilega a\u00f0 almenningur \u00e1 \u00cdslandi, sem n\u00fa er or\u00f0i\u00f0 ums\u00f3knara\u00f0ili a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu, upplifi \u00fea\u00f0 af eigin reynslu, a\u00f0 forystumenn sambandsins og einstakra a\u00f0ildar\u00fej\u00f3\u00f0a hugsi ekki um \u00fea\u00f0 eitt, a\u00f0 g\u00e6ta hagsmuna l\u00e1nardrottna og fj\u00e1rmagnseigenda, heldur ekki s\u00ed\u00f0ur, a\u00f0 \u00feeir l\u00e1ti s\u00e9r annt um hagsmuni almennings \u00ed a\u00f0ildarr\u00edkjunum.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/eyjan.is\/silfuregils\/2009\/08\/15\/island-og-esb-grein-eftir-jon-baldvin\/#comments\" target=\"top\" rel=\"noopener noreferrer\">Umfj\u00f6llun um greinina \u00e1 eyjan.is<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd grein sinni:  \u201c\u00cdsland \u2013 \u00fea\u00f0 sem l\u00e6ra m\u00e1 af efnahagshruninu,\u201d sem birtist \u00ed \u00e1hrifamiklum fj\u00f6lmi\u00f0lum \u00ed Bretlandi, Frakklandi og Noregi, auk \u00cdslands, 1. \u00e1g\u00fast, s.l., byggir Eva Joly, \u00feingma\u00f0ur \u00e1 Evr\u00f3pu\u00feinginu, m\u00e1lflutning sinn \u00e1 \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00edslenska \u00fej\u00f3\u00f0in s\u00e9 f\u00f3rnarlamb atbur\u00f0a, sem h\u00fan f\u00e9kk engu um r\u00e1\u00f0i\u00f0. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1242","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1242","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1242"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1242\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2792,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1242\/revisions\/2792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}