{"id":1285,"date":"2011-06-08T00:00:00","date_gmt":"2011-06-08T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1285"},"modified":"2020-09-22T12:38:46","modified_gmt":"2020-09-22T12:38:46","slug":"ad-kjosa-til-hvers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1285","title":{"rendered":"A\u00f0 kj\u00f3sa \u2013 til hvers?"},"content":{"rendered":"<p>Hinir ungu og hinir vonsviknu, sem refsu\u00f0u kr\u00f6tunum fyrir a\u00f0 hafa brug\u00f0ist vonum s\u00ednum, kusu heldur ekki \u00edhaldi\u00f0, enda ekkert \u00feanga\u00f0 a\u00f0 s\u00e6kja nema s\u00e9rhagsmunav\u00f6rslu og purkunarlausa p\u00f3lit\u00edska spillingu. Hva\u00f0 gat f\u00f3lk \u00fe\u00e1 kosi\u00f0? \u00dea\u00f0 er m\u00e1li\u00f0.<\/p>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p>Hinir ungu, snau\u00f0u og vonsviknu f\u00f3ru ekki einu sinni \u00e1 kj\u00f6rsta\u00f0, heldur settust ni\u00f0ur \u00fe\u00fasundum saman \u00e1 eitt helsta torgi\u00f0 \u00ed Madrid til \u00feess a\u00f0 l\u00fdsa vonbrig\u00f0um s\u00ednum me\u00f0 kerfi\u00f0. Okkur er misbo\u00f0i\u00f0, s\u00f6g\u00f0u \u00feau.<\/p>\n<p>Fors\u00ed\u00f0umynd \u00ed El Pais, besta dagbla\u00f0i Sp\u00e1nverja, sag\u00f0i allt sem segja \u00feurfti. Ungur ma\u00f0ur st\u00f3\u00f0 undir m\u00f3tm\u00e6laskilti \u00e1 la Puerta de Sol \u00ed Madrid kl\u00e6ddur hv\u00edtum bol me\u00f0 eftirfarandi \u00e1letrun: Juventud sin futuro: sin casa, sin curro, sin pension \u2013 pero sin miedo. \u00c1 okkar m\u00e1li: \u00e6ska \u00e1n framt\u00ed\u00f0ar: \u00c1n h\u00fasn\u00e6\u00f0is, \u00e1n vinnu, \u00e1n l\u00edfeyris \u2013 en \u00f3ttalaus. \u00deetta voru skilabo\u00f0in.<\/p>\n<p>Hvers vegna a\u00f0 kj\u00f3sa, ef ma\u00f0ur hefur enga tr\u00fa \u00e1, a\u00f0 \u00fea\u00f0 skipti m\u00e1li? Ef \u00fe\u00fa ber\u00f0 ekkert traust til neinna stj\u00f3rnm\u00e1laflokka? Stj\u00f3rnm\u00e1laflokkar eru \u00fer\u00e1tt fyrir allt \u00f3hj\u00e1kv\u00e6mileg verkf\u00e6ri fulltr\u00faal\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isins. En ef ma\u00f0ur tr\u00fair \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u201e\u00fea\u00f0 s\u00e9 sami rassinn undir \u00feeim \u00f6llum,\u201c \u00fer\u00e1tt fyrir \u00f3l\u00edka litgreiningu og slagor\u00f0, hvers vegna \u00fe\u00e1 a\u00f0 fara \u00e1 kj\u00f6rsta\u00f0? Hva\u00f0 segir \u00feetta okkur? \u00deetta segir okkur, a\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 virkar ekki. \u00dea\u00f0 eru skilabo\u00f0in, sem b\u00e1rust fr\u00e1 Sp\u00e1ni: sj\u00e1lft l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 er \u00ed kreppu.<\/p>\n<p>Hugmyndafr\u00e6\u00f0i n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar um alr\u00e6\u00f0i marka\u00f0slausna hefur r\u00e1\u00f0i\u00f0 l\u00f6gum og lofum \u00ed ver\u00f6ldinni sl. \u00ferj\u00e1 \u00e1ratugi. Ef marka\u00f0irnir eru allsr\u00e1\u00f0andi, \u00fe\u00e1 er l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 \u00far leik. Til hvers er a\u00f0 kj\u00f3sa, ef au\u00f0kl\u00edkurnar, sem eiga j\u00f6r\u00f0ina me\u00f0 g\u00f6gnum hennar og g\u00e6\u00f0um, hafa vald til a\u00f0 m\u00e6la fyrir um vi\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rnir og \u00fej\u00f3\u00f0\u00feing, hva\u00f0 s\u00e9 leyfilegt \u2013 og hva\u00f0 ekki \u2013 fyrir r\u00edki\u00f0 a\u00f0 gera?<\/p>\n<p>Sl. \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r hefur n\u00fdfrjalshyggjan r\u00e1\u00f0i\u00f0 r\u00edkjum \u00ed ver\u00f6ldinni. Bo\u00f0or\u00f0 n\u00fdfrj\u00e1lshyggjunnar \u2013 alr\u00e6\u00f0i marka\u00f0arins og afskiptaleysi r\u00edkisins \u2013 eru einfaldlega \u00f3samr\u00fdmanleg l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0inu. \u00cd reynd er \u00feetta stj\u00f3rnm\u00e1lakenning \u00ed \u00fej\u00f3nustu au\u00f0r\u00e6\u00f0isins (e. plutocracy) og bo\u00f0ar alr\u00e6\u00f0i hins al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rmagns.<\/p>\n<p>T\u00edmariti\u00f0 Economist birti \u00ed jan\u00faar sl. s\u00e9rhefti um hina ofurr\u00edku og restina af mannkyninu. Hver var ni\u00f0ursta\u00f0an? T\u00edu pr\u00f3sent hinna r\u00edkustu eiga 83% af g\u00e6\u00f0um jar\u00f0ar (e. assets). Innan \u00feessa \u00farvalsh\u00f3ps eru hinir ofurr\u00edku \u2013 um \u00e1ttat\u00edu \u00fe\u00fasund einstaklingar allt \u00ed allt (af 7 millj\u00f6r\u00f0um manna, sem j\u00f6r\u00f0ina byggja), sem r\u00e1\u00f0a yfir miklum meirihluta af g\u00e6\u00f0um jar\u00f0arinnar. 90% fullor\u00f0inna jar\u00f0arb\u00faa eiga s\u00edn \u00ed milli um 17% af jar\u00f0arg\u00e6\u00f0um. Meira en helmingur jar\u00f0arb\u00faa \u00e1 n\u00e1kv\u00e6mlega ekki neitt.<\/p>\n<p>\u00c1 sl. \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1rum hefur fj\u00e1rmagni\u00f0 \u00ed eigu \u00feessara \u00f6rf\u00e1u einstaklinga vaxi\u00f0 svo \u00f6rt, a\u00f0 \u00fea\u00f0 er or\u00f0i\u00f0 t\u00edu sinnum meira en \u00fej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0sla raunhagkerfisins \u00e1 \u00e1ri. \u00deetta er reyndar sama hlutfall og nam vexti \u00edslensku bankanna umfram \u00fej\u00f3\u00f0arframlei\u00f0slu \u00cdslendinga \u00e1 \u00e1ri. \u00deessi gr\u00ed\u00f0arlegi au\u00f0ur er \u00e1 forr\u00e6\u00f0i s\u00e1raf\u00e1menns al\u00fej\u00f3\u00f0legs forr\u00e9ttindah\u00f3ps, \u00fe\u00f3tt st\u00e6rsti hluti hennar (40%) tilheyri Bandar\u00edkjam\u00f6nnum.<\/p>\n<p>Hugmyndafr\u00e6\u00f0i frj\u00e1lshyggjunnar er um skilyr\u00f0islausan r\u00e9tt fj\u00e1rmagnseigenda til a\u00f0 s\u00e6kjast eftir h\u00e1marksgr\u00f3\u00f0a, en um lei\u00f0 bl\u00e1tt bann vi\u00f0 \u00edhlutun r\u00edkisvaldsins \u00ed \u00fev\u00ed skyni a\u00f0 draga \u00far \u00f3j\u00f6fnu\u00f0i au\u00f0s og tekna. \u00deetta \u00fatilokar l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i og \u00feetta misb\u00fd\u00f0ur okkur jafna\u00f0arm\u00f6nnum, \u00fev\u00ed a\u00f0 stefna okkar er um j\u00f6fnu\u00f0 og r\u00e9ttl\u00e6ti. Ef kj\u00f3sendur geta ekki kosi\u00f0 jafna\u00f0armenn gegn au\u00f0r\u00e6\u00f0inu, \u00fe\u00e1 \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0, a\u00f0 vi\u00f0 h\u00f6fum brug\u00f0ist.<\/p>\n<p>Hin al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rmalakreppa, sem \u00e1tti uppt\u00f6k s\u00edn \u00ed Bandar\u00edkjunum \u00e1 r\u00e6tur a\u00f0 rekja til h\u00f6mlulausrar gr\u00e6\u00f0gi \u00feessarar fj\u00e1rm\u00e1lael\u00edtu, sem sl. \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1r hefur leiki\u00f0 lausum hala um heiminn, \u00e1n \u00feess a\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegt r\u00edkisvald \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkja hafi sett vi\u00f0 \u00fev\u00ed skor\u00f0ur me\u00f0 l\u00f6ggj\u00f6f, reglusetningu og eftirliti. \u00deegar gr\u00f3\u00f0af\u00edkn hinna ofurr\u00edku haf\u00f0i kn\u00fai\u00f0 hi\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rm\u00e1lakerfi \u00e1 barm gjald\u00ferots, kom r\u00edki\u00f0 \u00fev\u00ed til bjargar \u00e1 \u00feeirri forsendu, a\u00f0 kerfi\u00f0 v\u00e6ri or\u00f0i\u00f0 \u201eof st\u00f3rt til a\u00f0 \u00fea\u00f0 m\u00e6tti falla.\u201c Gr\u00f3\u00f0inn haf\u00f0i veri\u00f0 einkav\u00e6ddur, en tapi\u00f0 var \u00fej\u00f3\u00f0n\u00fdtt.<\/p>\n<p>\u00dear me\u00f0 voru m\u00f6rg \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edki or\u00f0in svo skuldug, a\u00f0 \u00feau ur\u00f0u h\u00e1\u00f0 fj\u00e1rm\u00e1lam\u00f6rku\u00f0um (fj\u00e1rfestum) um a\u00f0 endurfj\u00e1rmagna skuldir s\u00ednar. Vegna aukinnar \u00e1h\u00e6ttu vi\u00f0 a\u00f0 veita of skuldugum r\u00edkjum l\u00e1n, h\u00e6kku\u00f0u vextir upp \u00far \u00f6llu valdi og \u00fear me\u00f0 kostna\u00f0ur \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjanna vi\u00f0 endurfj\u00e1rm\u00f6gnun l\u00e1na. Skuldabyr\u00f0in er \u00ed m\u00f6rgum tilvikum or\u00f0in \u00f3vi\u00f0r\u00e1\u00f0anleg. Enn \u00e1 n\u00fd er reikningunum framv\u00edsa\u00f0 \u00e1 skattgrei\u00f0endur. Kerfi\u00f0, sem fyrirbau\u00f0 afskipti r\u00edkisins, er n\u00fa komi\u00f0 upp \u00e1 n\u00e1\u00f0 og miskunn r\u00edkisins. Sj\u00e1lf hugmyndafr\u00e6\u00f0in er \u00fear me\u00f0 gjald\u00ferota. \u201eMoney talks,\u201c eins og Kaninn segir. Til hvers er a\u00f0 kj\u00f3sa \u2013 ef marka\u00f0irnir r\u00e1\u00f0a?<\/p>\n<p>Velfer\u00f0arr\u00edki Evr\u00f3pu hafa \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00ferj\u00e1t\u00edu \u00e1rum legi\u00f0 undir linnulausum \u00e1r\u00e1sum \u00feeirra afla, sem g\u00e6ta al\u00fej\u00f3\u00f0legra hagsmuna fj\u00e1rmagnseigenda. R\u00edkissj\u00f3\u00f0ir \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkjanna, skattf\u00e9 almennings, eru n\u00fa ve\u00f0settir upp \u00ed topp til a\u00f0 for\u00f0a hinu a\u00fej\u00f3\u00f0lega fj\u00e1rm\u00e1lakerfi fr\u00e1 hruni. \u00dea\u00f0 t\u00f3k almenning \u2013 stj\u00f3rnm\u00e1laflokka jafna\u00f0armanna me\u00f0 samst\u00f6\u00f0u skipulag\u00f0rar verkal\u00fd\u00f0shreyfingar a\u00f0 bakhjarli \u2013 n\u00e6stum heila \u00f6ld a\u00f0 temja skepnuna \u2013 h\u00f6mlulausan kap\u00edtalisma \u2013 me\u00f0 t\u00e6kjum l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isins og a\u00f0ger\u00f0um r\u00edkisins, til \u00feess a\u00f0 byggja upp manneskjulegt \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag, sem byggist \u00e1 hugmyndum f\u00f3lks um j\u00f6fnu\u00f0 og f\u00e9lagslegt r\u00e9ttl\u00e6ti.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er s\u00f3tt a\u00f0 velfer\u00f0arr\u00edkinu \u00far \u00f6llum \u00e1ttum. Hverjir eru til varnar? Er n\u00fd kynsl\u00f3\u00f0 rei\u00f0ub\u00fain til a\u00f0 f\u00e6ra f\u00f3rnir og taka upp \u00feennan str\u00ed\u00f0shanska hins al\u00fej\u00f3\u00f0lega au\u00f0valds?<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er ekki n\u00f3g a\u00f0 l\u00fdsa vonbrig\u00f0um s\u00ednum, eins og unga f\u00f3lki\u00f0 \u00e1 la Puerta del Sol er a\u00f0 gera. Kynsl\u00f3\u00f0irnar sem \u00e1 undan okkur komu, ger\u00f0u meira en \u00fea\u00f0. \u00de\u00e6r beittu samtakam\u00e6tti s\u00ednum og t\u00e6kjum l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isins til \u00feess a\u00f0 taka v\u00f6ldin af fj\u00e1rmagnseigendum og bygg\u00f0u upp betra \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lag \u00ed nafni mannr\u00e9ttinda. Ef unga f\u00f3lki\u00f0 \u00e1 Puerta del Sol \u00e6tlar a\u00f0 gera s\u00e9r einhverja von um \u00e1rangur, ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 a\u00f0 gera meira en a\u00f0 l\u00fdsa \u00f3\u00e1n\u00e6gju sinni. \u00dea\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 endurheimta l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 \u00far g\u00edslingu au\u00f0r\u00e6\u00f0isins.<\/p>\n<p>Og \u00e1\u00f0ur en \u00fea\u00f0 heldur \u00fat \u00ed bar\u00e1ttuna, ver\u00f0ur \u00feetta unga f\u00f3lk a\u00f0 l\u00e6ra eina lex\u00edu, sem l\u00edfsbar\u00e1tta genginna kynsl\u00f3\u00f0a kenndi okkur: A\u00f0 \u00feekkja \u00f3vin sinn!<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hva\u00f0 var svona merkilegt vi\u00f0 sp\u00e6nsku kosningarnar (til sveitar- og h\u00e9ra\u00f0sstj\u00f3rna) \u00feann 22. ma\u00ed sl.? \u00dea\u00f0 er varla \u00ed fr\u00e1s\u00f6gur f\u00e6randi, a\u00f0 stj\u00f3rnarflokknum, jafna\u00f0arm\u00f6nnum, var refsa\u00f0 fyrir a\u00f0 hafa brug\u00f0ist seint og illa vi\u00f0 v\u00e1bo\u00f0um kreppunnar. Hitt er merkilegra, a\u00f0 stj\u00f3rnarandsta\u00f0an \u2013 \u00edhaldi\u00f0, arftakar Francos \u2013 styrkti a\u00f0 v\u00edsu st\u00f6\u00f0u s\u00edna, en var samt fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f3pa til s\u00edn fylgi, \u00fer\u00e1tt fyrir \u00e1byrg\u00f0arlausa og har\u00f0v\u00edtuga stj\u00f3rnarandst\u00f6\u00f0u. Hva\u00f0 var svona merkilegt vi\u00f0 sp\u00e6nsku kosningarnar (til sveitar- og h\u00e9ra\u00f0sstj\u00f3rna) \u00feann 22. ma\u00ed sl.? \u00dea\u00f0 er varla \u00ed fr\u00e1s\u00f6gur f\u00e6randi, a\u00f0 stj\u00f3rnarflokknum, jafna\u00f0arm\u00f6nnum, var refsa\u00f0 fyrir a\u00f0 hafa brug\u00f0ist seint og illa vi\u00f0 v\u00e1bo\u00f0um kreppunnar. Hitt er merkilegra, a\u00f0 stj\u00f3rnarandsta\u00f0an \u2013 \u00edhaldi\u00f0, arftakar Francos \u2013 styrkti a\u00f0 v\u00edsu st\u00f6\u00f0u s\u00edna, en var samt fjarri \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f3pa til s\u00edn fylgi, \u00fer\u00e1tt fyrir \u00e1byrg\u00f0arlausa og har\u00f0v\u00edtuga stj\u00f3rnarandst\u00f6\u00f0u. <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1285","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1285","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1285"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1285\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2758,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1285\/revisions\/2758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}