{"id":1286,"date":"2011-06-17T00:00:00","date_gmt":"2011-06-17T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/staging.jbh.is\/?p=1286"},"modified":"2020-09-22T12:38:24","modified_gmt":"2020-09-22T12:38:24","slug":"hvad-hefur-lydveldid-thegid-i-arf-fra-sjalfstaedisflokknum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jbh.is\/?p=1286","title":{"rendered":"HVA\u00d0 HEFUR L\u00dd\u00d0VELDI\u00d0 \u00deEGI\u00d0 \u00cd ARF &#8211; FR\u00c1 SJ\u00c1LFST\u00c6\u00d0ISFLOKKNUM?"},"content":{"rendered":"<p><i>\u201cAtbur\u00f0irnir 9. n\u00f3vember s\u00fdndu lj\u00f3slega, a\u00f0 \u00ed raun er ekkert r\u00edkisvald \u00e1 \u00cdslandi\u201d<\/i>.<\/p>\n<blockquote><p>&#8211; de Fontenay, sendiherra Dana \u00e1 \u00cdslandi til Thorvalds Stauning, fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra, \u00ed sk\u00fdrslu um G\u00fatt\u00f3slaginn 9. n\u00f3v., 1932.<\/p><\/blockquote>\n\n\n<!--more Lesa meira-->\n\n\n<p><i>S\u00fa kenning J\u00f3nasar fr\u00e1 Hriflu, a\u00f0 Bretar mundu hindra byltinguna me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 leggja undir sig landi\u00f0, v\u00e6ri varasamasta og \u201cein veigamesta m\u00f3tb\u00e1ran gegn valdat\u00f6ku verkal\u00fd\u00f0sins \u00e1 \u00cdslandi\u201d<\/i>.<\/p>\n<blockquote><p>&#8211; haft eftir Einari Olgeirssyni, sj\u00e1 \u00de.W., bls. 206<\/p><\/blockquote>\n<p><i>\u201cEn \u00fea\u00f0 m\u00e6tti segja, og \u00fea\u00f0 me\u00f0 nokkrum r\u00e9tti, a\u00f0 \u00fea\u00f0 r\u00edki, sem ekki hefur n\u00e6gilega l\u00f6greglu til \u00feess a\u00f0 halda uppi l\u00f6gum og reglu, geti ekki talist r\u00edki, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 sj\u00e1lfst\u00e6tt r\u00edki\u201d<\/i>.<\/p>\n<blockquote><p>&#8211; Magn\u00fas G\u00edslason, al\u00fem.Al\u00feingist\u00ed\u00f0indi 1939, B, 927.<\/p><\/blockquote>\n<h2>1.<\/h2>\n<p>\u00deessi b\u00f3k \u00e1 erindi vi\u00f0  fleiri en \u00e6tla m\u00e6tti vi\u00f0 fyrstu s\u00fdn. Vissulega er \u00feetta sagnfr\u00e6\u00f0ileg \u00fer\u00e6tub\u00f3k um li\u00f0na t\u00ed\u00f0 (1921 &#8211; \u00b446). En greining h\u00f6fundar \u00e1 innri veikleikum \u00edslenska r\u00edkisins, sem var l\u00fdst fullvalda r\u00edki a\u00f0 nafninu til \u00e1ri\u00f0 1918, \u00e1n \u00feess a\u00f0 vera \u00fea\u00f0 \u00ed reynd, er \u00ed fullu gildi enn \u00feann dag \u00ed dag. \u00cd G\u00fatt\u00f3slagnum 9. n\u00f3v. 1932 var l\u00f6gregluli\u00f0 h\u00f6f\u00f0uborgarinnar ofurli\u00f0i bori\u00f0. H\u00f6fundur heldur \u00fev\u00ed fram, a\u00f0 f\u00e1mennur en har\u00f0sn\u00fainn flokkur byltingarmanna undir dagskipan Al\u00fej\u00f3\u00f0asambands komm\u00fanista (Komintern) \u00ed Moskvu hef\u00f0i geta\u00f0 hirt v\u00f6ldin (\u00e1n \u00feess \u00fe\u00f3 a\u00f0 \u00fatsk\u00fdra me\u00f0 vi\u00f0hl\u00edtandi h\u00e6tti, hvers vegna hann l\u00e9t \u00fea\u00f0 \u00f3gert?). Einar Olgeirsson haf\u00f0i a\u00f0 v\u00edsu s\u00ednar sk\u00fdringar \u00e1 \u00fev\u00ed, sbr. tilvitnun \u00ed hann h\u00e9r a\u00f0 ofan. \u00dea\u00f0 var reyndar \u00feannig, sem bols\u00e9v\u00edkar Len\u00edns r\u00e6ndu v\u00f6ldum \u00ed St. P\u00e9tursborg \u00e1ri\u00f0 1917. \u00dea\u00f0 var \u00ed reynd valdar\u00e1n (coup d\u00b4\u00c9tat) f\u00e1menns en har\u00f0sv\u00edra\u00f0s minnihlutah\u00f3ps byltingarmanna, en ekki  bylting fj\u00f6ldans, eins og s\u00fa sem vi\u00f0 s\u00e1um \u00ed beinni \u00fatsendingu \u00ed T\u00fanis um daginn.<\/p>\n<p>\u00cd okt\u00f3ber \u00e1ri\u00f0 2008 haf\u00f0i f\u00e1mennum kl\u00edkum fj\u00e1rgl\u00e6framanna tekist \u00e1 f\u00e1einum \u00e1rum a\u00f0 leggja efnahag l\u00fd\u00f0veldisins \u00ed r\u00fast, \u00e1n \u00feess a\u00f0 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islega kj\u00f6rin stj\u00f3rnv\u00f6ld gripu \u00ed taumana \u00ed t\u00e6ka t\u00ed\u00f0. \u00dea\u00f0 var sj\u00e1lfsprottin m\u00f3tm\u00e6lahreyfing f\u00f3lks \u00e1 g\u00f6tum Reykjav\u00edkur,  sem fl\u00e6mdi r\u00edkisstj\u00f3rn Geirs Haarde og Ingibjargar S\u00f3lr\u00fanar fr\u00e1 v\u00f6ldum. \u00dea\u00f0 var \u00ed fyrsta sinn \u00ed s\u00f6gu \u00cdslands, sem r\u00edkisstj\u00f3rn var kn\u00fain til afsagnar \u00ed krafti fj\u00f6ldam\u00f3tm\u00e6la. \u00deessar sta\u00f0reyndir kalla \u00e1 r\u00e6kilega ranns\u00f3kn \u00e1 hinu s\u00f6gulega samhengi, sem sk\u00fdri \u00fea\u00f0 \u00e1 tr\u00faver\u00f0ugan m\u00e1ta, hvers vegna stofnunum r\u00edkisvaldsins er um megn  a\u00f0 verja r\u00edki\u00f0, \u00feegar \u00e1 reynir, hvort heldur er fyrir byltingarm\u00f6nnum, sem vilja stj\u00f3rnskipunina feiga, e\u00f0a fyrir fj\u00e1rgl\u00e6fram\u00f6nnum, sem f\u00e1 a\u00f0 leika lausum hala og vaxa a\u00f0 lokum stofnunum \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edkisins yfir h\u00f6fu\u00f0.<\/p>\n<p>Hruni\u00f0 \u00e1ri\u00f0 2008 afhj\u00fapa\u00f0i innri veikleika r\u00edkisvaldsins, hvern \u00e1 f\u00e6tur \u00f6\u00f0rum. Vi\u00f0 erum minnt \u00e1 \u00fea\u00f0 n\u00e1nast daglega \u00ed fr\u00e9ttum, a\u00f0 stofnanir l\u00fd\u00f0veldisins, allt fr\u00e1 stj\u00f3rnm\u00e1laflokkum til stj\u00f3rns\u00fdslustofnana, eru \u00ed lamasessi. \u00de\u00e6r valda einfaldlega ekki hlutverkum s\u00ednum. Vi\u00f0 h\u00f6fum \u00fea\u00f0 sterklega \u00e1 tilfinningunni, a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um l\u00e6st inni \u00ed r\u00e6ningjab\u00e6li. A\u00f0 fenginni reynslu er \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 efast um \u00fea\u00f0, a\u00f0 d\u00f3ms- og r\u00e9ttarkerfi\u00f0 hafi bur\u00f0i til a\u00f0 koma l\u00f6gum yfir gl\u00e6pamenn, sem hafa r\u00fasta\u00f0 efnahag \u00fej\u00f3\u00f0arinnar og r\u00e6nt hana mannor\u00f0i s\u00ednu og l\u00e1nstrausti \u00e1 al\u00fej\u00f3\u00f0avettvangi.\u00dea\u00f0 er t\u00edmanna t\u00e1kn, a\u00f0 \u00edslenska r\u00edki\u00f0 telur sig ekki hafa efni \u00e1 a\u00f0 byggja \u00f6ll \u00feau fangelsi, sem \u00fearf til a\u00f0 h\u00fdsa alla \u00fe\u00e1 gl\u00e6pamenn, sem ganga lausir \u00ed landinu og standa \u00ed bi\u00f0r\u00f6\u00f0 eftir vistun.<\/p>\n<p>M.a.s. sj\u00e1lfur H\u00e6stir\u00e9ttur hefur me\u00f0 vanhugsu\u00f0um og illa grundu\u00f0um \u00farskur\u00f0i, sem \u00f3gilti kosningar til stj\u00f3rnlaga\u00feings, vaki\u00f0 upp grunsemdir um, a\u00f0 d\u00f3murunum s\u00e9 um megn a\u00f0 var\u00f0veita andlegt sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i sitt gagnvart \u00fev\u00ed p\u00f3lit\u00edska valdakerfi, sem skipa\u00f0i \u00fe\u00e1 \u00ed emb\u00e6tti. \u00de\u00e1 er endanlega foki\u00f0 \u00ed flest skj\u00f3l, ef \u00e6\u00f0sta stofnun r\u00e9ttarr\u00edkisins n\u00fdtur ekki lengur trausts, \u00f3h\u00e1\u00f0 p\u00f3lit\u00edskum flokkadr\u00e1ttum.<\/p>\n<p>Sk\u00fdrsla Ranns\u00f3knarnefndar Al\u00feingis um \u201ca\u00f0draganda og orsakir falls \u00edslensku bankanna 2008\u201d er n\u00e1ma uppl\u00fdsinga um \u00fe\u00e6r innri meinsemdir, sem leiddu til hrunsins.F\u00e1einar kl\u00edkur fj\u00e1rgl\u00e6framanna fengu, \u00f3\u00e1reittar af yfirv\u00f6ldum, a\u00f0 breyta b\u00f6nkum og fj\u00e1rm\u00e1lastofnunum \u00ed r\u00e6ningjab\u00e6li. Stj\u00f3rnm\u00e1laforystan reyndist staurblind \u00e1 vi\u00f0v\u00f6runarmerkin allt um kring og flaut sofandi a\u00f0 feig\u00f0ar\u00f3si. Eftirlitsstofnanir, eins og Fj\u00e1rm\u00e1laeftirlit og Se\u00f0labanki, sem \u00e1ttu a\u00f0 \u00e1byrgjast heilbrig\u00f0isvottun einstakra fj\u00e1rm\u00e1lastofnana og st\u00f6\u00f0ugleika fj\u00e1rm\u00e1lakerfisins \u00ed heild,  reyndust vita gagnslausar. F\u00fask og sj\u00fask einkenndi vinnubr\u00f6g\u00f0 stj\u00f3rns\u00fdslunnar. Fj\u00f6lmi\u00f0lar \u00ed eigu fj\u00e1rgl\u00e6framannanna sj\u00e1lfra voru mettir og m\u00fdldir. Sj\u00e1lfur forseti l\u00fd\u00f0veldisins s\u00f6ng au\u00f0k\u00fdfingunum lof og pr\u00eds og s\u00e6mdi \u00fe\u00e1 \u00e6\u00f0stu hei\u00f0ursmerkjum r\u00edkisins, sem bestu syni \u00fej\u00f3\u00f0arinnar.<\/p>\n<p>\u00dear sem stj\u00f3rnm\u00e1laflokkunum vir\u00f0ist fyrirmuna\u00f0 a\u00f0 gera upp vi\u00f0 sm\u00e1narlega fort\u00ed\u00f0 s\u00edna og \u00fear me\u00f0 a\u00f0 s\u00fdna fram \u00e1, a\u00f0 \u00feeir geti l\u00e6rt af reynslunni, er a\u00f0 \u00f3breyttu borin von um a\u00f0 v\u00e6nta megi lei\u00f0sagnar fr\u00e1 \u00feeim um lei\u00f0ir \u00fat \u00far \u00f3g\u00f6ngunum. Al\u00feingi er r\u00fai\u00f0 trausti. \u00dear ganga kl\u00f6gum\u00e1lin \u00e1 v\u00edxl \u00ed beinni \u00fatsendingu og samsta\u00f0a um lausnir er vandfundin.<br>\nGetur veri\u00f0, a\u00f0 \u00feetta upplausnar\u00e1stand eigi s\u00e9r a\u00f0draganda miklu lengra aftur \u00ed fort\u00ed\u00f0inni en flest okkar \u00f3rar fyrir?<\/p>\n<h2>2.<\/h2>\n<p>\u00cd lokakafla b\u00f3karinnar \u201cSm\u00e1r\u00edki\u00f0 og heimsbyltingin\u201d, kemst h\u00f6fundur \u00feessarar b\u00f3kar, \u00de\u00f3r Whitehead, a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u, a\u00f0 \u201c\u00edslenska r\u00edki\u00f0 s\u00e9 enn \u00ed svipu\u00f0um sporum og 1918\u201d. Hann segir (sj\u00e1 bls. 430- 31):<\/p>\n<p>\u201cMe\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 komast a\u00f0 miklu leyti undan \u00feeirri frumskyldu fullvalda r\u00edkja a\u00f0 \u00feurfa sj\u00e1lft a\u00f0 verja landsv\u00e6\u00f0i sitt og tryggja stj\u00f3rnskipulagi\u00f0, fundu \u00cdslendingar aldrei hj\u00e1 s\u00e9r kn\u00fdjandi \u00fe\u00f6rft til a\u00f0 r\u00e1\u00f0a b\u00f3t \u00e1 veilunni, sem einkennt haf\u00f0i r\u00edkisvald \u00feeirra fr\u00e1 upphafi 1918, en sag\u00f0i fyrst til s\u00edn fyrir alv\u00f6ru me\u00f0 starfsemi byltingarmanna \u00ed landinu \u00e1 \u00e1runum 1921- 1946. \u00ddmis r\u00f6k m\u00e6tti f\u00e6ra fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00edslenska r\u00edki\u00f0 s\u00e9 enn <b>\u00ed svipu\u00f0um sporum og 1918<\/b> (feitletrun JBH). \u00dea\u00f0 s\u00e9 \u00ed raun vanb\u00fai\u00f0 til a\u00f0 framfylgja l\u00f6gum og vernda stj\u00f3rnskipulagi\u00f0, ef fj\u00f6lmennur h\u00f3pur manna tekur sig saman um a\u00f0 veita \u00fev\u00ed andspyrnu e\u00f0a \u00e1kve\u00f0ur a\u00f0 reyna a\u00f0 steypa l\u00f6glega kj\u00f6rnum yfirv\u00f6ldum me\u00f0 valdi.<\/p>\n<p>Sama er a\u00f0 segja um vi\u00f0ureign r\u00edkisins vi\u00f0 skipulag\u00f0a gl\u00e6paflokka. * ) S\u00fa sta\u00f0reynd, a\u00f0 r\u00edki\u00f0 haf\u00f0i betur \u00ed \u00e1t\u00f6kum vi\u00f0 byltingarflokk \u00e1 li\u00f0inni \u00f6ld, sk\u00fdrist af \u00fer\u00f3un og a\u00f0st\u00e6\u00f0um \u00feess t\u00edma. <b>Veikleiki r\u00edkisins blasir raunar vi\u00f0 \u00ed annarri mynd, \u00feegar \u00feetta er rita\u00f0, og aflei\u00f0ingar af st\u00f3rfelldum fj\u00e1rgl\u00e6frum \u00f3gna fj\u00e1rhagslegu sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0arinnar.<\/b> (Feitletrun m\u00edn \u2013 JBH). \u00deeir, sem brj\u00f3ta sundur l\u00f6gin, brj\u00f3ta sundur fri\u00f0inn. \u00de\u00e1 reynir \u00e1 styrk l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isr\u00edkisins og hollustu \u00fej\u00f3\u00f0arinnar vi\u00f0 \u00fea\u00f0. Tilraun \u00cdslendinga til a\u00f0 halda vi\u00f0 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0u r\u00edkisvaldi er ekki loki\u00f0&#8230;&#8230;..\u201d<\/p>\n<hr>\n<p>*) Eftir fall Sov\u00e9tr\u00edkjanna og endurreisn R\u00fasslands skipa\u00f0i D\u00faman, a\u00f0 undirlagi Yeltsins, s\u00e9rstakan ranns\u00f3knard\u00f3mst\u00f3l til a\u00f0 fara ofan \u00ed saumana \u00e1 s\u00f6gu Komm\u00fanistaflokks Sov\u00e9tr\u00edkjanna. Ni\u00f0ursta\u00f0an var s\u00fa, a\u00f0 \u00feessi flokkur hef\u00f0i fr\u00e1 upphafi veri\u00f0 gl\u00e6pasamt\u00f6k. Sendiherra R\u00fasslands \u00e1 \u00cdslandi, Victor Krazavin, afhenti m\u00e9r \u00e1 s\u00ednum t\u00edma sem \u00fe\u00e1verandi utanr\u00edkisr\u00e1\u00f0herra \u00cdslands \u00feessa d\u00f3msni\u00f0urst\u00f6\u00f0u \u2013 JBH<\/p>\n<hr>\n<h2>3.<\/h2>\n<p>Nei, tilrauninni um \u00cdsland er ekki loki\u00f0. Enn er von. En vi\u00f0 h\u00f6fum or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00feungb\u00e6rum \u00e1f\u00f6llum. \u00dea\u00f0 r\u00edkir upplausnar\u00e1stand. Sj\u00e1lfstraust \u00fej\u00f3\u00f0arinnar hefur be\u00f0i\u00f0 hnekki. Spurningunni um, hvort okkur l\u00e1nast a\u00f0 l\u00e6ra af mist\u00f6kum okkar, er enn \u00f3svara\u00f0. \u00c9g er samm\u00e1la \u00de\u00f3r Whitehead um \u00fea\u00f0, a\u00f0 vi\u00f0 erum enn \u00ed s\u00f6mu sporum og 1918.Stofnanir l\u00fd\u00f0veldisins hafa reynst of vanbur\u00f0ugar, \u00feegar \u00e1 reynir, til a\u00f0 r\u00e1\u00f0a vi\u00f0, hvort heldur er, ytri e\u00f0a innri \u00f3vini. Hvers vegna er svona illa fyrir okkur komi\u00f0? \u00dea\u00f0 v\u00e6ri meira en einnar messu vir\u00f0i, ef sagnfr\u00e6\u00f0ingar okkar og a\u00f0rir \u00feeir, sem reynslu sinnar vegna b\u00faa yfir s\u00e9r\u00feekkingu \u00e1 \u00feessu t\u00edmabili, vildu leggjast \u00e1 eitt um a\u00f0 leita a\u00f0 tr\u00faver\u00f0ugum sv\u00f6rum, \u00fer\u00e1tt fyrir \u00f3l\u00edk grundvallarsj\u00f3narmi\u00f0 \u00ed p\u00f3lit\u00edk.Getur veri\u00f0, a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um, \u00feegar allt kemur til alls, einfaldlega of f\u00e1menn \u00fej\u00f3\u00f0 til a\u00f0 r\u00edsa undir \u00feeim kr\u00f6fum, sem ger\u00f0ar eru til fullvalda r\u00edkja?<\/p>\n<p>S\u00fa heimsmynd, sem blasir vi\u00f0 \u00ed s\u00f6gut\u00falkun \u00de\u00f3rs Whitehead, er svart\/hv\u00edt. Annars vegar er Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn, bur\u00f0ar\u00e1s l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is (flokksbundnir sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ismenn voru uppista\u00f0an \u00ed <i>vara<\/i>l\u00f6greglunni). Hins vegar eru komm\u00fanistar, \u00f3vinir r\u00edkisins, fjarst\u00fdr\u00f0ir fr\u00e1 Moskvu. Frams\u00f3kn er hentistefnuflokkur, sem l\u00e6tur stj\u00f3rnast af valdaf\u00edkn (Hermann J\u00f3nasson kemur fyrir sj\u00f3nir sem ofbeldisfullur framapotari, sem l\u00e6tur emb\u00e6ttisverk s\u00edn sem l\u00f6greglustj\u00f3ri r\u00e1\u00f0ast af pers\u00f3nulegum og p\u00f3lit\u00edskum framavonum s\u00ednum). Jafna\u00f0armenn eru eins og milli steins og sleggju. \u00deeir heyja vonlitla bar\u00e1ttu um verkal\u00fd\u00f0sfylgi\u00f0 \u00e1 tvennum v\u00edgst\u00f6\u00f0vum: Annars vegar gagnvart ofurr\u00f3tt\u00e6kni og yfirbo\u00f0um komm\u00fanista til vinstri, hins vegar gagnvart hef\u00f0bundinni h\u00fasb\u00f3ndahollustu verkaf\u00f3lks vi\u00f0 atvinnurekendavaldi\u00f0, sem mestu r\u00e6\u00f0ur um atvinnu \u00feess og afkomu. Str\u00ed\u00f0i\u00f0 stendur milli l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0issinna undir forystu Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins annars vegar og komm\u00fanista hins vegar.<\/p>\n<p>\u00c1 \u00feessi s\u00f6gusko\u00f0un eitthva\u00f0 skylt vi\u00f0 veruleikann? Stenst h\u00fan n\u00e1nari sko\u00f0un? Hvers vegna sneru \u00fe\u00e1 sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ismenn og komm\u00fanistar i\u00f0ulega b\u00f6kum saman um a\u00f0 hnekkja forr\u00e6\u00f0i jafna\u00f0armanna innan verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar?  S\u00e1u \u00feeir \u00ed \u00feessu sameiginlega <b>hagsmuni<\/b>? Byltingarsinna\u00f0ir komm\u00fanistar litu hvarvetna \u00e1 l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isjafna\u00f0armenn og umb\u00f3tastefnu \u00feeirra sem \u201csto\u00f0 og styttu au\u00f0valdsins\u201d. Sta\u00f0a Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins sem fj\u00f6ldaflokks, m.a.s. innan laun\u00feegahreyfingarinnar (sem bygg\u00f0i \u00e1 valdi atvinnurekenda \u00e1 tilt\u00f6lulega f\u00e1mennum vinnust\u00f6\u00f0um) r\u00e9\u00f0st af \u00fev\u00ed, a\u00f0 h\u00e9r yr\u00f0i ekki til fj\u00f6ldaflokkur jafna\u00f0armanna me\u00f0 meirihlutafylgi innan verkal\u00fd\u00f0shreyfingarinnar, sem yr\u00f0i \u00f3tv\u00edr\u00e6tt forystuafl vinstra megin vi\u00f0 mi\u00f0ju, \u00e1 \u00cdslandi eins annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum.<\/p>\n<p>\u00deetta \u00e1rangursr\u00edka bandalag borgaraflokksins vi\u00f0 byltingarflokkinn er ein af m\u00f6rgum sk\u00fdringum \u00e1 \u00fev\u00ed, hvers vegna stj\u00f3rnm\u00e1la\u00fer\u00f3un \u00e1 \u00cdslandi var\u00f0 \u00ed grundvallaratri\u00f0um \u00f3l\u00edk \u00feeirri, sem var\u00f0 annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum. \u00deetta bandalag bendir l\u00edka til \u00feess, a\u00f0 komm\u00fanistar og \u00edhaldsmenn hafi ekki veri\u00f0 \u00fe\u00e6r \u00f3s\u00e6ttanlegu andst\u00e6\u00f0ur \u00ed reynd, sem oft var l\u00e1ti\u00f0 \u00ed ve\u00f0ri vaka \u00ed hinni p\u00f3lit\u00edsku or\u00f0r\u00e6\u00f0u.<\/p>\n<p>E\u00f0a hvers vegna er \u00fea\u00f0, \u00feegar Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn loksins n\u00e6r forystuhlutverki \u00ed \u00edslenskum stj\u00f3rnm\u00e1lum (me\u00f0 meiri \u00feingstyrk en Frams\u00f3kn eftir kj\u00f6rd\u00e6mabreytingar 1942), \u00fe\u00e1 er \u00fea\u00f0 fyrsta verk formanns Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins, \u00d3lafs Thors, \u00e1 morgni hins unga l\u00fd\u00f0veldis 1944, a\u00f0 mynda \u201cn\u00fdsk\u00f6punarstj\u00f3rn\u201d me\u00f0 komm\u00fanistum? Alla t\u00ed\u00f0 s\u00ed\u00f0an, \u00feegar \u00d3lafur f\u00e9kk t\u00e6kif\u00e6ri til stj\u00f3rnarmyndunar a\u00f0 loknum kosningum, var \u00fea\u00f0 hans fyrsta hugsun, hvort hann g\u00e6ti ekki endurreist n\u00fdsk\u00f6punarstj\u00f3rnina. M.a.s. \u00ed a\u00f0draganda a\u00f0 myndun vi\u00f0reisnarstj\u00f3rnar Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins me\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokknum, a\u00f0 lokinni kj\u00f6rd\u00e6mabreytingu og tvennum kosningum \u00e1 \u00e1rinu 1959, skrifar \u00d3lafur Thors br\u00f3\u00f0ur s\u00ednum, Thor, sendiherra  \u00ed Washington D.C. og leynir \u00fev\u00ed hvergi, a\u00f0 hugur hans standi til \u00feess a\u00f0 mynda r\u00edkisstj\u00f3rn me\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalaginu, arftaka komm\u00fanista \u00ed \u00edslenskum stj\u00f3rnm\u00e1lum . *)<\/p>\n<p>Vi\u00f0reisnarstj\u00f3rnin var myndu\u00f0 utan um hugmyndir um tilraun til kerfisbreytingar \u00ed \u00edslenskum efnahagsm\u00e1lum, fr\u00e1 haftab\u00faskap til v\u00edsis a\u00f0 marka\u00f0sb\u00faskap, sem hef\u00f0i veri\u00f0 fyrirfram \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 koma fram me\u00f0 atbeina komm\u00fanista. Forma\u00f0ur Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins vir\u00f0ist \u00fev\u00ed \u00e1 \u00feessum t\u00edma varla hafa veri\u00f0 me\u00f0 \u00e1 n\u00f3tunum um, hva\u00f0 st\u00e6\u00f0i til, enda \u00e1ttu vi\u00f0reisnarhugmyndirnar ekki uppruna sinn innan Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins. \u00dea\u00f0 var hinn hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegi lei\u00f0togi Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokksins \u00e1 \u00feessum t\u00edma, hagfr\u00e6\u00f0ingurinn Gylfi \u00de. G\u00edslason, sem var hinn p\u00f3lit\u00edski frumkv\u00f6\u00f0ull vi\u00f0reisnarpr\u00f3grammsins, me\u00f0 atbeina hagfr\u00e6\u00f0inga \u00ed emb\u00e6ttismannast\u00e9tt, sem ekki gegndu p\u00f3lit\u00edskum forystuhlutverkum.<\/p>\n<h2>4.<\/h2>\n<p>\u00deetta r\u00edmar b\u00fdsna vel vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0 vitum um samhengi stj\u00f3rnm\u00e1las\u00f6gunnar fr\u00e1 seinni heimsstyrjaldar\u00e1runum til okkar daga. Seinni heimstyrj\u00f6ldin gerbreytti h\u00f6gum \u00edslensku \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u00e1 einu vetfangi. Me\u00f0 hern\u00e1mi Breta og s\u00ed\u00f0ar hersetu Bandar\u00edkjamanna var snarlega bundinn endir \u00e1 kreppu og atvinnuleysi. \u00dea\u00f0 var\u00f0 l\u00edfskjarabylting \u00e1 \u00f6rf\u00e1um \u00e1rum. Vegna gjaldeyrishaftanna hl\u00f3\u00f0ust upp gjaldeyrisinneignir \u00ed umsj\u00e1 r\u00edkisins \u00ed breskum b\u00f6nkum. Ef Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn hef\u00f0i \u00ed reynd veri\u00f0 s\u00e1 sem hann sag\u00f0ist vera (flokkur einkaframtaks, samkeppni \u00e1 marka\u00f0i, me\u00f0 takm\u00f6rku\u00f0um r\u00edkisaafskiptum) f\u00e9kk hann h\u00e9r upp \u00ed hendurnar gulli\u00f0 t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 framfylgja yfirl\u00fdstri stefnu sinni me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hverfa fr\u00e1 haftab\u00faskap og sk\u00f6mmtunarkerfi kreppu\u00e1ranna og innlei\u00f0a \u00ed sta\u00f0inn marka\u00f0skerfi \u00e1 grundvelli marka\u00f0sgengis og frj\u00e1lsra vi\u00f0skipta. \u00dearna var t\u00e6kif\u00e6ri\u00f0 til a\u00f0 koma fram kerfisbreytingu \u00ed \u00edslenskum efnahagsm\u00e1lum, fr\u00e1 h\u00e1lf-sov\u00e9skri r\u00edkisforsj\u00e1 til marka\u00f0sb\u00faskapar \u00ed opnu hagkerfi, me\u00f0 \u00f6flugan gjaldeyrisvarasj\u00f3\u00f0 a\u00f0 bakhjarli, til a\u00f0 fleyta okkur yfir byrjunarerfi\u00f0leika.<\/p>\n<p>M\u00e9r er ekki kunnugt um, a\u00f0 \u00feetta hafi svo miki\u00f0 sem hvarfla\u00f0 a\u00f0 forystu Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins \u00e1 \u00feessum t\u00edma. Alla vega vitum vi\u00f0, hva\u00f0a kost \u00feeir v\u00f6ldu. \u00deeir myndu\u00f0u r\u00edkisstj\u00f3rn me\u00f0 komm\u00fanistum. Og \u00fea\u00f0 sem meira var, algerlega \u00e1 hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegum forsendum komm\u00fanista um r\u00edkisforsj\u00e1 og \u00e1\u00e6tlunarb\u00faskap. Gjaldeyrisinneignirnar \u00ed str\u00ed\u00f0slok voru n\u00fdttar til a\u00f0 kaupa togara, sem var skipt milli \u00fatger\u00f0a \u00ed eigu sveitarf\u00e9laga og einkaa\u00f0ila.En \u00fea\u00f0 var \u00ed engu hr\u00f3fla\u00f0 vi\u00f0 hafta- og sk\u00f6mmtunarkerfi kreppu\u00e1ranna. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti var \u00fea\u00f0 \u00fatv\u00edkka\u00f0 og fest \u00ed sessi. \u00dear me\u00f0 var Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn eini valdaflokkur h\u00e6gri manna \u00ed allri V-Evr\u00f3pu, sem t\u00f3k \u00e1kv\u00f6r\u00f0un um a\u00f0 vi\u00f0halda haftab\u00faskap kreppu\u00e1ranna um \u00f3komna t\u00ed\u00f0. Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn f\u00e9kk anna\u00f0 t\u00e6kif\u00e6ri me\u00f0 umb\u00f3tatill\u00f6gum Dr. Benjam\u00edns H.J.Eir\u00edkssonar og \u00d3lafs Bj\u00f6rnssonar um tilraun til kerfisbreytingar \u00e1 \u00e1runum 1949-50, en kl\u00fa\u00f0ra\u00f0i \u00fev\u00ed l\u00edka.<\/p>\n<p>\u00cdsland, sem haf\u00f0i st\u00f3rgr\u00e6tt \u00e1 str\u00ed\u00f0inu, var\u00f0 engu a\u00f0 s\u00ed\u00f0ur \u00feiggjandi Marshallhj\u00e1lpar Bandar\u00edkjamanna, sem var hugsu\u00f0 sem efnahagsa\u00f0sto\u00f0 vi\u00f0 str\u00ed\u00f0shrj\u00e1\u00f0ar \u00fej\u00f3\u00f0ir, veitt gegn skilyr\u00f0um um a\u00f0 vi\u00f0t\u00f6ku\u00fej\u00f3\u00f0ir leg\u00f0u af leifar haftab\u00faskapar str\u00ed\u00f0s\u00e1ranna og t\u00e6kju upp marka\u00f0sb\u00faskap og frj\u00e1ls vi\u00f0skipti. \u00cdsland var\u00f0 eina undantekningin. Vi\u00f0 \u00fe\u00e1\u00f0um meiri a\u00f0sto\u00f0 en flestar, ef ekki allar, hinar str\u00ed\u00f0s\u00fej\u00e1\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0ir, en uppfylltum ekkert af settum skilyr\u00f0um.\u00dear me\u00f0 h\u00f3fst mynstur \u00e1 samskiptum okkar vi\u00f0 umheiminn, sem l\u00f6ngum hefur lo\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00cdslendinga: A\u00f0 heimta allt fyrir ekkert.**)<\/p>\n<hr>\n<p>**) \u00cdslenskir fj\u00f6lmi\u00f0lar eignu\u00f0u m\u00e9r \u00e1 s\u00ednum t\u00edma \u00feau umm\u00e6li, a\u00f0 me\u00f0 EES-samningnum hef\u00f0u \u00cdslendingar fengi\u00f0 \u201callt fyrir ekkert\u201d. Sannleikurinn er s\u00e1, a\u00f0 \u00e9g haf\u00f0i \u00feessi umm\u00e6li eftir utanr\u00edkisvi\u00f0skiptakommisar Framkv\u00e6mdastj\u00f3rnarinnar \u00e1 \u00feeim t\u00edma, Hollendingnum Franz Andriessen. \u00deessi umm\u00e6li eru \u00fev\u00ed m\u00e9r ranglega eignu\u00f0 \u2013 JBH<\/p>\n<hr>\n<p><b>\u00dea\u00f0 m\u00e1 merkilegt heita, a\u00f0 \u00feessi makalausa \u00e1kv\u00f6r\u00f0un forystu Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins \u00ed \u00e1rdaga l\u00fd\u00f0veldisins, um a\u00f0 halda \u00e1fram haftab\u00faskap kreppu\u00e1ranna og a\u00f0 festa r\u00e1\u00f0stj\u00f3rnina \u00ed sessi \u00e1 eftirstr\u00ed\u00f0st\u00edmanum, hefur ekki veri\u00f0 vi\u00f0fangsefni fr\u00e6\u00f0imanna \u00ed svok\u00f6llu\u00f0um stj\u00f3rnm\u00e1lafr\u00e6\u00f0um, svo a\u00f0 \u00e9g viti til. Samt er \u00feetta \u00e1kv\u00f6r\u00f0un, sem dr\u00f3 langan sl\u00f3\u00f0a \u00e1 eftir s\u00e9r, og var a\u00f0 m\u00f6rgu leyti m\u00f3tandi um seinni t\u00edma stj\u00f3rnm\u00e1las\u00f6gu l\u00fd\u00f0veldisins. <\/b><\/p>\n<p>\u00de\u00f3r Whitehead fjallar a\u00f0 v\u00edsu um n\u00fdsk\u00f6punarstj\u00f3rnina, en \u00e1n \u00feess a\u00f0 gefa nokkrar vi\u00f0hl\u00edtandi sk\u00fdringar \u00e1 \u00feeim hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegu forsendum, sem a\u00f0 baki l\u00e1gu \u2013 ef einhverjar voru. Kannski \u00fearf ekki a\u00f0 leita fl\u00f3knari sk\u00fdringa en \u00feeirra, a\u00f0 \u00d3lafur Thors og Hermann J\u00f3nasson \u00feoldu ekki hvor annan! Hins vegar l\u00fdsir \u00de\u00f3r \u00fev\u00ed me\u00f0 nokkrum til\u00ferifum, hversu vel f\u00f3r \u00e1 me\u00f0 oddvita \u00edslensku borgarast\u00e9ttarinnar, \u00d3lafi Thors, og a\u00f0alhugmyndafr\u00e6\u00f0ingi heimskomm\u00fanismans \u00e1 \u00cdslandi, Brynj\u00f3lfi Bjarnasyni:<\/p>\n<p>\u201c\u00de\u00f3tt gj\u00f6r\u00f3l\u00edkir v\u00e6ru um margt, n\u00e1\u00f0u \u00feeir \u00d3lafur og Brynj\u00f3lfur \u00f3tr\u00falega vel saman \u00ed r\u00edkisstj\u00f3rn, \u00fe.e. innan \u00feeirra marka, sem marx-leninismi menntam\u00e1lar\u00e1\u00f0herrans setti samvinnu vi\u00f0 borgarana. Vinsamleg og gla\u00f0leg samskipti \u00feessara tveggja valdsmanna voru au\u00f0vita\u00f0 fyrst og fremst reist \u00e1 \u00fev\u00ed, sem \u00feeir skilgreindu sem <i>sameiginlega hagsmuni<\/i> (sk\u00e1letrun m\u00edn \u2013 JBH). En \u00feeir virtu hvor annan einnig mikils og myndu\u00f0u \u201c\u00ed raun bur\u00f0ar\u00e1s r\u00edkisstj\u00f3rnarinnar\u201d,  e\u00f0a eins og n\u00e1inn vinur og flokksbr\u00f3\u00f0ir Brynj\u00f3lfs or\u00f0a\u00f0i \u00fea\u00f0: \u201cSkapa\u00f0ist me\u00f0 \u00feeim g\u00f3\u00f0 vin\u00e1tta, sem entist \u00e6 s\u00ed\u00f0an\u201d\u201d (sj\u00e1 bl.392).<\/p>\n<h2>5.<\/h2>\n<p>Eftir endurteknar breytingar \u00e1 kj\u00f6rd\u00e6maskipan og kosningal\u00f6gum, seinast 1942, n\u00e1\u00f0i Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn loks forystuhlutverkinu af Frams\u00f3knarflokknum, \u00ed krafti meiri \u00feingstyrks, og h\u00e9lt \u00feessu forystuhlutverki vi\u00f0 stj\u00f3rn landsins eftir \u00fea\u00f0 \u00fat l\u00fd\u00f0veldist\u00edmann. Reyndar hafa \u00feessir tveir flokkar, Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is- og Frams\u00f3knarflokkurinn, l\u00f6ngum deilt v\u00f6ldunum s\u00edn \u00ed milli. Undantekningarnar eru nokkrar og yfirleitt skamml\u00edfar vinstristj\u00f3rnir (en svo kallast r\u00edkisstj\u00f3rnir undir forystu Frams\u00f3knar me\u00f0 Al\u00fe\u00fd\u00f0ubandalagi og Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokki).<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 eru Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is- og Frams\u00f3knarflokkur, sem vegna langrar stj\u00f3rnarsetu hafa haft m\u00f3tandi \u00e1hrif \u00e1 efnahags\u00fer\u00f3un og stj\u00f3rnarfar l\u00fd\u00f0veldisins. En hvort tveggja \u00feetta, hagstj\u00f3rnin og stj\u00f3rnarfari\u00f0, hefur fyrst og fremst m\u00f3tast af \u00feeirri grundvallarreglu stj\u00f3rnkerfisins, sem kenna m\u00e1 vi\u00f0 <i>\u201chelmingaskipti\u201d<\/i> sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is-og frams\u00f3knarmanna. Fr\u00e1vikin fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00ed \u00e1tt til marka\u00f0sb\u00faskapar, frj\u00e1lsari vi\u00f0skiptah\u00e1tta og minni r\u00edkisforsj\u00e1r, eiga r\u00e6tur s\u00ednar a\u00f0 rekja n\u00e6r eing\u00f6ngu til tveggja r\u00edkisstj\u00f3rna, \u00fear sem Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokkurinn var samstarfsa\u00f0ili Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins. \u00deetta eru Vi\u00f0reisnarstj\u00f3rnin (1959-71) og Vi\u00f0eyjarstj\u00f3rnin (1991-95). \u00deessar stj\u00f3rnir skera sig \u00far.<\/p>\n<p>Vi\u00f0reisnarstj\u00f3rnin (1959-71) ger\u00f0i s\u00ed\u00f0b\u00fana atl\u00f6gu a\u00f0 kerfisbreytingu \u00ed upphafi sj\u00f6unda \u00e1ratugarins. H\u00fan afnam fl\u00f3ki\u00f0 millif\u00e6rslukerfi \u00ed sj\u00e1var\u00fatvegi, skr\u00e1\u00f0i gengi\u00f0 r\u00e9tt og gaf innflutning a\u00f0 mestu frj\u00e1lsan. En leifar haftakerfisins h\u00e9ldu samt sem \u00e1\u00f0ur velli \u00e1 fj\u00f6lm\u00f6rgum svi\u00f0um (t.d.gegnum r\u00edkisbanka \u2013 og sj\u00f3\u00f0akerfi, \u00fatflutningsleyfi, ver\u00f0lagsh\u00f6ft, auk \u00feess sem landb\u00fana\u00f0arkerfi\u00f0 var endanlega r\u00edkisv\u00e6tt). \u00de\u00f3tt \u00feessar umb\u00e6tur v\u00e6ru takmarka\u00f0ar, voru \u00fe\u00e6r samt forsenda \u00feess, a\u00f0 \u00cdslendingar teldust t\u00e6kir \u00ed fr\u00edverslunarsamt\u00f6k eins og EFTA, sem Dr. Gylfi \u00de. G\u00edslason beitti s\u00e9r fyrir, a\u00f0 \u00cdslendingar s\u00e6ktu um a\u00f0ild a\u00f0 1968-70. S\u00f6mu s\u00f6gu s\u00f6gu er a\u00f0 segja um a\u00f0ild \u00cdslands a\u00f0 innri marka\u00f0i Evr\u00f3pusambandsins (EES), sem sami\u00f0 var um \u00e1 \u00e1runum 1989- 93. EES- samningurinn jafngildir aukaa\u00f0ild a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu og er tr\u00falega r\u00f3tt\u00e6kasta kerfisbreytingin \u00e1 \u00edslensku efnahagsl\u00edfi og hagstj\u00f3rn \u00ed frj\u00e1lsr\u00e6\u00f0is\u00e1tt \u00e1 l\u00fd\u00f0veldist\u00edmanum. Enn og aftur kom frumkv\u00e6\u00f0i\u00f0 fr\u00e1 Al\u00fe\u00fd\u00f0uflokknum. Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn var upphaflega \u00e1 m\u00f3ti, en s\u00f6\u00f0la\u00f0i um til a\u00f0 tryggja s\u00e9r a\u00f0gang a\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rn.<\/p>\n<p><b>Hvernig kemur \u00feetta heim og saman vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sj\u00e1lfs\u00edmynd Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins, a\u00f0 hann hafi allan l\u00fd\u00f0veldist\u00edmann veri\u00f0 forystuflokkur um m\u00f3tun utanr\u00edksstefnunnar?<\/b> S\u00fa fullyr\u00f0ing r\u00edmar reyndar ekki vi\u00f0 raunveruleikann, nema a\u00f0 \u00fev\u00ed er var\u00f0ar a\u00f0ildina a\u00f0 NATO (1949) og varnarsamstarfi\u00f0 vi\u00f0 Bandar\u00edkin (1951). Vissulega voru \u00fea\u00f0 t\u00edmam\u00f3ta\u00e1kvar\u00f0anir, sem Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn haf\u00f0i forystu um, enda m\u00e6ddi mest \u00e1 Bjarna Benediktssyni vi\u00f0 a\u00f0 m\u00f3ta \u00feessar \u00e1kvar\u00f0anir og afla \u00feeim brautargengis.<\/p>\n<p>En \u00feegar kemur a\u00f0 kerfisbreytingu \u00ed efnahagsl\u00edfi og hagstj\u00f3rn og samningum um utanr\u00edkisvi\u00f0skipti, \u00fear sem taka \u00fearf \u00e1 innlendum s\u00e9rhagsmuna\u00f6flum (eins og t.d. \u00ed sj\u00e1var\u00fatvegi og landb\u00fana\u00f0i) hefur Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn \u00fdmist veri\u00f0 tregur \u00ed taumi, til hl\u00e9s e\u00f0a beinl\u00ednis \u00ed and\u00f3fsli\u00f0inu mi\u00f0ju.<\/p>\n<blockquote><p><i>Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn ber \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa framlengt h\u00e1lfsov\u00e9skt r\u00edkisforsj\u00e1rkerfi \u00e1 \u00cdslandi langt fram eftir s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld. Hann var ekki hugmyndalegur frumkv\u00f6\u00f0ull a\u00f0 kerfisbreytingum vi\u00f0reisnar\u00e1ranna og \u00fea\u00f0 voru \u00fer\u00f6ng takm\u00f6rk fyrir \u00fev\u00ed, hversu langt flokkurinn treysti s\u00e9r til a\u00f0 ganga \u00ed umb\u00f3ta\u00e1tt. Hann var til hl\u00e9s, a\u00f0 \u00fev\u00ed er var\u00f0ar a\u00f0ildina a\u00f0 EFTA. Hann var \u00e1 m\u00f3ti EES, en s\u00f6\u00f0la\u00f0i um \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu stundu af p\u00f3lit\u00edskum hagkv\u00e6mnis\u00e1st\u00e6\u00f0um. Og n\u00fa, \u00feegar \u00cdslendingar standa frammi fyrir \u00feeirri spurningu a\u00f0 st\u00edga skrefi\u00f0 til fulls me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 semja um a\u00f0ild a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu, er flokksforystan \u00ed andst\u00f6\u00f0uli\u00f0inu mi\u00f0ju, \u00ed slagtogi me\u00f0 \u00f3forbetranlegum kommum og \u00fej\u00f3\u00f0ernissinnu\u00f0um frams\u00f3knarm\u00f6nnum. \u00cd lj\u00f3si \u00feessarar s\u00f6gu vir\u00f0ist Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn vera l\u00edtt til forystu fallinn, \u00feegar \u00fej\u00f3\u00f0in stendur frammi fyrir st\u00f3rum \u00e1kv\u00f6r\u00f0unum, \u00fear sem reynir \u00e1 innri styrk og sannf\u00e6ringu um framt\u00ed\u00f0arhag \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. \u00de\u00e1 \u00feurfa a\u00f0rir einatt a\u00f0 taka hinar st\u00f3ru \u00e1kvar\u00f0anir fyrir hann og l\u00e1ta brj\u00f3ta \u00e1 s\u00e9r vi\u00f0 a\u00f0 fylgja \u00feeim eftir gagnvart kj\u00f3sendum.<\/i><\/p><\/blockquote>\n<h2>6.<\/h2>\n<p>En hver eru \u00fe\u00e1 h\u00f6fu\u00f0einkenni stj\u00f3rnarfars l\u00fd\u00f0veldisins, sem Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn \u00f3umdeilanlega ber h\u00f6fu\u00f0\u00e1byrg\u00f0 \u00e1,  \u00e1samt me\u00f0 Frams\u00f3knarflokknum, allt fram undir hrun?  H\u00f6fu\u00f0einkenni stj\u00f3rnarfarsins m\u00e1 l\u00fdsa \u00ed tveimur or\u00f0um: <b>R\u00edkisforsj\u00e1 og p\u00f3lit\u00edsku fyrirgrei\u00f0slukerfi<\/b>. Ver\u00f0myndun var ekki frj\u00e1ls og lengst af var svokalla\u00f0 ver\u00f0lagseftirlit r\u00edkisins vi\u00f0 l\u00fd\u00f0i. Fiskver\u00f0 var \u00e1kve\u00f0i\u00f0 af p\u00f3lit\u00edskri nefnd. Ver\u00f0 \u00e1 b\u00fav\u00f6rum var og er \u00e1kve\u00f0i\u00f0 af yfirv\u00f6ldum. Innflutningur var h\u00e1\u00f0ur leyfum stj\u00f3rnvalda og lengst af skipt \u00e1 milli innflutningsa\u00f0ila samkv\u00e6mt helmingaskiptareglunni. Sama m\u00e1li gegndi um \u201chermangi\u00f0\u201d \u2013 framkv\u00e6mdir og \u00fej\u00f3nustu vi\u00f0 bandar\u00edska herinn \u00e1 Mi\u00f0neshei\u00f0i. Hermangi\u00f0 st\u00f3\u00f0 lengi vel undir st\u00f3rum hluta af gjaldeyris\u00f6flun \u00fej\u00f3\u00f0arinnar og var br\u00f3\u00f0urlega skipt milli fyrirt\u00e6kja \u00e1 sn\u00e6rum helmingaskiptaflokkanna, Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0is- og Frams\u00f3knarflokks. \u00dea\u00f0 or\u00f0 f\u00f3r af \u00cdslendingum me\u00f0al yfirstj\u00f3rnar hersins \u00ed Norfolk, Virgin\u00edu, a\u00f0 \u00feeir v\u00e6ru b\u00e6\u00f0i heimtufrekir og \u00fej\u00f3f\u00f3ttir.<\/p>\n<p>\u00datflutningur var h\u00e1\u00f0ur p\u00f3lit\u00edskum leyfum. Gjaldeyrish\u00f6ft voru lengst af r\u00edkjandi, skilaskylda \u00e1 gjaldeyri til yfirvalda og sk\u00f6mmtun \u00e1 gjaldeyri til neytenda. Bankarnir voru \u00ed r\u00edkiseigu, bankastj\u00f3rar voru p\u00f3lit\u00edskt skipa\u00f0ir, sem og bankar\u00e1\u00f0 og forstj\u00f3rar og stj\u00f3rnir opinberra fj\u00e1rfestingasj\u00f3\u00f0a. \u00deeir sem st\u00f3\u00f0u \u00ed atvinnurekstri, sem og heimilin \u00ed landinu, \u00e1ttu \u00f6ll s\u00edn r\u00e1\u00f0 undir n\u00e1\u00f0 \u00feessa p\u00f3lit\u00edska fyrirgrei\u00f0slukerfis.<\/p>\n<p>Ver\u00f0b\u00f3lga var vi\u00f0varandi og \u00f3leysanlegt vandam\u00e1l, \u00feannig a\u00f0 ver\u00f0\u00feynning gjaldmi\u00f0ilsins var st\u00f6\u00f0ug og \u00f3vi\u00f0r\u00e1\u00f0anleg. Raunvextir voru lengst af neikv\u00e6\u00f0ir (undir ver\u00f0b\u00f3lgustigi), \u00feannig a\u00f0 l\u00e1n, sem fengust \u00ed gegnum fyrirgrei\u00f0slukerfi flokkanna \u00ed b\u00f6nkunum, voru gjafir til p\u00f3lit\u00edskra skj\u00f3lst\u00e6\u00f0inga. Bankarnir h\u00f6f\u00f0u sparifj\u00e1reigendur st\u00f6\u00f0ugt a\u00f0 f\u00e9\u00fe\u00fafu, \u00fev\u00ed a\u00f0 glata\u00f0ur var geymdur eyrir. St\u00f6\u00f0ug ver\u00f0r\u00fdrnun gjaldmi\u00f0ilsins leiddi a\u00f0 lokum til \u00feess, a\u00f0 tv\u00f6 n\u00fall voru skorin af. \u00deetta lei\u00f0ir hugann a\u00f0 samanbur\u00f0i \u00e1 hagstj\u00f3rnar\u00e1rangri \u00cdslendinga og Dana. B\u00e1\u00f0ar \u00fej\u00f3\u00f0ir byrju\u00f0u me\u00f0 kr\u00f3nuna \u00e1 pari. S\u00ed\u00f0an hefur gildi \u00edslensku kr\u00f3nunnar r\u00fdrna\u00f0 um 99.95%. \u00deetta segir meira en m\u00f6rg or\u00f0 um hagstj\u00f3rnar\u00e1rangur \u00cdslendinga \u00e1 l\u00fd\u00f0veldist\u00edmanum. Loks var kr\u00f3nan \u00ed reynd l\u00f6g\u00f0 ni\u00f0ur  (\u00fear sem enginn treysti s\u00e9r lengur til a\u00f0 l\u00e1na til langs t\u00edma \u00ed \u00feeim gjaldmi\u00f0li) og tekin upp ver\u00f0tryggingarkr\u00f3na \u00ed hennar sta\u00f0.<\/p>\n<p><b>\u00deetta \u00e1tti a\u00f0 vera br\u00e1\u00f0abirg\u00f0ar\u00e1\u00f0st\u00f6fun gegn ver\u00f0b\u00f3lgu, en hefur festst \u00ed sessi me\u00f0 \u00feeim aflei\u00f0ingum, a\u00f0 laun\u00feegar f\u00e1 laun \u00ed ver\u00f0\u00feynntum og gengisfelldum kr\u00f3num, en bera skuldir \u00ed ver\u00f0trygg\u00f0um. Undir \u00feessu kerfi er \u00cdsland or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 l\u00e1glaunasv\u00e6\u00f0i og st\u00f3r hluti laun\u00feega kominn undir f\u00e1t\u00e6ktarm\u00f6rk. Eftir hrun hefur hluti yngri kynsl\u00f3\u00f0arinnar veri\u00f0 hnepptur \u00ed skuldafangelsi og l\u00edtur \u00e1 landfl\u00f3tta sem sk\u00e1sta framt\u00ed\u00f0arkostinn. A\u00f0 \u00feessu leyti er l\u00edkt \u00e1 komi\u00f0 me\u00f0 \u00cdslendingum og fr\u00e6ndum \u00feeirra \u00cdrum.<\/b><\/p>\n<p>A\u00f0 \u00fev\u00ed er var\u00f0ar frelsi, mannr\u00e9ttindi og \u00f6ryggi borgaranna samkv\u00e6mt grundvallarreglum r\u00e9ttarr\u00edkisins, hefur hruni\u00f0 2008 afhj\u00fapa\u00f0 dj\u00fapst\u00e6\u00f0ar veilur \u00ed stj\u00f3rnskipuninni, sem \u00e1\u00f0ur voru a\u00f0 meira e\u00f0a minna leyti huldar sj\u00f3num manna \u00ed daglegu l\u00edfi. \u00deegnar l\u00fd\u00f0veldisins hafa aldrei b\u00fai\u00f0 vi\u00f0 \u00feau grundvallarmannr\u00e9ttindi \u00ed l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isr\u00edki, sem felast \u00ed reglunni: Einn ma\u00f0ur eitt atkv\u00e6\u00f0i. \u00cd sta\u00f0inn hefur misv\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0isr\u00e9ttar eftir b\u00fasetu veri\u00f0 grundvallarregla. A\u00f0gangur a\u00f0 opinberum emb\u00e6ttum og frami \u00ed opinberri \u00fej\u00f3nustu r\u00e6\u00f0st af flokkshollustu, fremur en h\u00e6fni. \u00deannig skiptast borgararnir \u00ed reynd \u00ed \u201cfyrsta og annars flokks borgara\u201d, eftir \u00fev\u00ed, hversu vel inn undir \u00feeir eru hj\u00e1 r\u00e1\u00f0andi flokkum.<\/p>\n<p>\u00der\u00e1tt fyrir l\u00f6g um, a\u00f0 fiskistofnarnir \u00e1 \u00cdslandsmi\u00f0um s\u00e9u sameign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, var vei\u00f0iheimildum \u00ed upphafi \u00fathluta\u00f0 fr\u00edtt til s\u00e9rvalins h\u00f3ps. T\u00edmabundnar vei\u00f0iheimildir eru \u00ed reynd teknar gildar sem ve\u00f0 fyrir l\u00e1num, eins og um einkaeignar\u00e9tt v\u00e6ri a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. Hin sameiginlega au\u00f0lind hefur \u00feannig \u00ed reynd veri\u00f0 einkav\u00e6dd \u00ed tr\u00e1ssi vi\u00f0 landsl\u00f6g. Handahafar vei\u00f0iheimilda \u00feurfa ekki lengur, sumir hverjir, a\u00f0 hafa fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 vei\u00f0a sj\u00e1lfir fiskinn, sem \u00feeir f\u00e1 \u00fathluta\u00f0. \u00dea\u00f0 gera leiguli\u00f0ar \u00ed \u00fej\u00f3nustu s\u00e6greifanna. \u00deetta minnir einna helst \u00e1 l\u00e9nsveldi mi\u00f0alda, enda hefur mannr\u00e9ttindanefnd Sameinu\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0anna komist a\u00f0 \u00feeirri ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u, a\u00f0 \u00feessi framkv\u00e6md kerfisins brj\u00f3ti \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 hvort tveggja, sj\u00e1lfa jafnr\u00e6\u00f0isreglu stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar og \u00e1kv\u00e6\u00f0i hennar um atvinnufrelsi, fyrir utan mannr\u00e9ttindas\u00e1ttm\u00e1la, sem \u00cdsland er a\u00f0ili a\u00f0 og skuldbundi\u00f0 a\u00f0 framfylgja. En vir\u00f0ir samt a\u00f0 vettugi.<\/p>\n<p>H\u00e9r getum vi\u00f0 l\u00e1ti\u00f0 sta\u00f0ar numi\u00f0 a\u00f0 sinni, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e6r h\u00f6rmungar, sem duni\u00f0 hafa yfir almenning eftir hrun, eru kap\u00edtuli \u00fat af fyrir sig. Um r\u00edkisforsj\u00e1r- og fyrirgrei\u00f0slukerfi\u00f0, sem vi\u00f0 kennum vi\u00f0 helmingaskipti, og Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn ber h\u00f6fu\u00f0\u00e1byrg\u00f0 \u00e1, \u00e1samt Frams\u00f3kn, n\u00e6gir a\u00f0 segja, <b>a\u00f0 \u00ed innsta e\u00f0li s\u00ednu var \u00fea\u00f0 \u00e1 flestum svi\u00f0um gr\u00f3ft brot \u00e1 \u00feeirri grundvallarreglu r\u00e9ttarr\u00edkisins, a\u00f0 menn skuli vera jafnir fyrir l\u00f6gum<\/b>. \u00cd \u00feeim punkti minnti stj\u00f3rnarfari\u00f0 einna helst \u00e1 Sov\u00e9t-\u00cdsland. Mismunun \u00feegnanna eftir b\u00fasetu, stj\u00f3rnm\u00e1lasko\u00f0unum, \u00e6tterni, vina- e\u00f0a kunningjatengslum var sj\u00e1lfur kjarni kerfisins. Allir \u00feessir lestir, sem \u00ed \u00fatl\u00f6ndum eru kenndir vi\u00f0 \u201ccrony-kapitalisma\u201d og fylgifiska \u00feess, fr\u00e6ndhygli, kl\u00edkuvensl og p\u00f3lit\u00edska mismunun, <b>grafa a\u00f0 lokum h\u00e6gt og b\u00edtandi undan trausti almennings \u00e1 stofnunum r\u00edkisins og \u00fear me\u00f0 sj\u00e1lfu r\u00e9ttarr\u00edkinu<\/b>. \u00dearna held \u00e9g, a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um farin a\u00f0 n\u00e1lgast kjarna m\u00e1lsins.<\/p>\n<h2>7.<\/h2>\n<p>\u00cd n\u00fd\u00fatkominni \u00e6vis\u00f6gu  Dr.Gunnars Thoroddsen l\u00fdsir h\u00f6fundurinn, Dr. Gu\u00f0ni Th. J\u00f3hannesson, framaferli s\u00f6gupers\u00f3nunnar innan \u00feess spillta fyrirgrei\u00f0slukerfis s\u00e9rhagsmuna, sem Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn var \u00ed \u00f6ndver\u00f0u mynda\u00f0ur utan um. Sem afsprengi \u00e1hrifamikilla \u00e6tta m\u00e1 segja, a\u00f0 Gunnar Thoroddsen hafi veri\u00f0 borinn til valda. Enda leit hann sj\u00e1lfur svo \u00e1, a\u00f0 hann v\u00e6ri r\u00e9ttborinn \u00ed nafni Flokksins, til allra \u00e6\u00f0stu emb\u00e6tta r\u00edkisins, ef hann haf\u00f0i hug \u00e1 \u00feeim \u00e1 anna\u00f0 bor\u00f0: Pr\u00f3fessor, r\u00edkisbankastj\u00f3ri, H\u00e6star\u00e9ttard\u00f3mari \u2013 \u201cyou name it, and he\u00b4s got it\u201d. Gunnar er sag\u00f0ur annar af tveimur h\u00f6fu\u00f0smi\u00f0um valdakerfis Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins \u00ed Reykjav\u00edk. Hinn var Birgir Kjaran, sem \u00e1 n\u00e1ms\u00e1rum s\u00ednum \u00ed \u00de\u00fdskalandi nazismans kynnti s\u00e9r vel, hvernig \u00fej\u00f3\u00f0erniss\u00f3s\u00edalistaflokkur Hitlers var bygg\u00f0ur upp sem fj\u00f6ldaflokkur.<\/p>\n<p>Allt ber \u00feetta a\u00f0 sko\u00f0a \u00ed samhengi vi\u00f0 \u00fea\u00f0 p\u00f3lit\u00edska r\u00edkisforsj\u00e1rkerfi, sem Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn st\u00f3\u00f0 fyrir, einnig \u00e1 landsv\u00edsu. En Reykjav\u00edkurborg var samt sem \u00e1\u00f0ur kjarninn \u00ed \u00feessu valdakerfi. Borgin var \u00f6rt vaxandi. St\u00f6\u00f0ugur straumur f\u00f3lks af landsbygg\u00f0inni \u00feurfti \u00e1 fyrirgrei\u00f0slu flokksins a\u00f0 halda vi\u00f0 a\u00f0 finna h\u00fasn\u00e6\u00f0i, f\u00e1 l\u00f3\u00f0, f\u00e1 vinnu e\u00f0a a\u00f0 f\u00e1 a\u00f0gang a\u00f0 \u00fej\u00f3nustu borgarinnar fyrir einhverja fj\u00f6lskyldume\u00f0limi. Flestir atvinnurekendur, (a\u00f0rir en \u00feeir sem handgengnir voru S\u00cdS og Frams\u00f3knarflokknum) s\u00e1u s\u00e9r hag \u00ed a\u00f0 leita skj\u00f3ls \u00ed Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokknum. \u00dear me\u00f0 \u00e1ttu \u00feeir r\u00e9tt \u00e1 fyrirgrei\u00f0slu \u00ed b\u00f6nkum og sj\u00f3\u00f0um og hj\u00e1 borginni. Og meiri l\u00edkur \u00e1 a\u00f0 f\u00e1 hana gegn framv\u00edsun flokkssk\u00edrteinis, ef \u00feurfa \u00fe\u00f3tti. Flokkurinn s\u00e1 um s\u00edna. En fyrir gjald. Fyrirt\u00e6kin \u00feurftu a\u00f0 borga \u00ed flokkinn.<\/p>\n<p>\u00deegar a\u00f0 \u00fev\u00ed kom a\u00f0 \u00fatvega st\u00f6rf, voru fyrirt\u00e6kin flokknum \u00fe\u00f3knanleg. Flest fyrirt\u00e6ki (vinnusta\u00f0ir) \u00e1 \u00cdslandi eru f\u00e1menn. \u00dea\u00f0 myndast n\u00e1nast sj\u00e1lfkrafa tengsl milli eigandans\/forstj\u00f3rans og starfsf\u00f3lksins. \u00deetta samband virkja\u00f0i Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokkurinn, \u00feegar kom a\u00f0 kosningum, hvort heldur var \u00ed st\u00e9ttarf\u00e9l\u00f6gum, \u00ed sveitarstj\u00f3rnum e\u00f0a til Al\u00feingis. T.d. m\u00e1 nefna, a\u00f0 VR, eitt fj\u00f6lmennasta st\u00e9ttarf\u00e9lag landsins hefur, fram undir \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0asta, veri\u00f0 eitt \u00f6flugasta apparati\u00f0 \u00ed atkv\u00e6\u00f0asm\u00f6lun flokksins, nokku\u00f0 sem v\u00e6ri \u00f3hugsandi annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum \u2013 a\u00f0 laun\u00feegaf\u00e9lag v\u00e6ri bur\u00f0ar\u00e1s atvinnurekendaflokksins. \u00deetta var vel smur\u00f0 atkv\u00e6\u00f0amask\u00edna, sem lengst af hefur skila\u00f0 eigendum s\u00ednum yfirbur\u00f0a\u00e1rangri, hreinum meirihluta \u00ed borgarstj\u00f3rn Reykjav\u00edkur, svo lengi sem elstu menn muna. Eins og n\u00e1nar er l\u00fdst \u00ed \u00e6vis\u00f6gu Gunnars Thoroddsen, skirr\u00f0ist kerfi\u00f0 ekki vi\u00f0 a\u00f0 beita beinum m\u00fatum til atkv\u00e6\u00f0akaupa, \u00feegar miki\u00f0 l\u00e1 vi\u00f0. Rauns\u00f6nn l\u00fdsing \u00e1 \u00fev\u00ed, sem h\u00e9lt \u00feessu kerfi gangandi, minnir meira \u00e1 kosningamask\u00ednur einr\u00e6\u00f0isherra \u00ed \u00feri\u00f0ja heiminum, e\u00f0a \u00ed s\u00fdndarl\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i, eins og t.d. \u00ed Mex\u00edk\u00f3, fremur en raunverulegt l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i \u00ed uppl\u00fdstu, norr\u00e6nu velfer\u00f0arr\u00edki.<\/p>\n<hr>\n<p>Vissulega breyttust hugmyndafr\u00e6\u00f0ilegar \u00e1herslur Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokksins vi\u00f0 valdat\u00f6ku Eimrei\u00f0arh\u00f3psins \u00e1 ofanver\u00f0ri seinustu \u00f6ld. L\u00e6risveinar Reagans og Thatchers vildu ekki l\u00e1ta sitt eftir liggja vi\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ta Draumalandi\u00f0 (\u00fat\u00f3p\u00edu frj\u00e1lshyggjunnar) r\u00edsa h\u00e9rna megin grafar. Takm\u00f6rkun r\u00edkisafskipta, einkav\u00e6\u00f0ing, afn\u00e1m regluger\u00f0a og eftirlits, skattal\u00e6kkanir til hinna r\u00edku, allt var \u00feetta \u00e1 stefnuskr\u00e1nni, \u00e1samt \u00feeirri bernsku tr\u00fa, a\u00f0 ef \u00fat af bryg\u00f0i, myndi marka\u00f0urinn lei\u00f0r\u00e9tta sig sj\u00e1lfur.\u00deessi \u201char\u00f0l\u00ednustefna\u201d er e.t.v. eina r\u00f6kr\u00e9tta sk\u00fdringin, sem er finnanleg \u00e1 hinni makalausu p\u00f3lit\u00edsku l\u00f6munarveiki, sem r\u00edkisstj\u00f3rn Geirs Haarde virtist haldin til hinsta dags \u2013 og leiddi \u00cdsland fram af bjargbr\u00faninni \u2013 \u00ed hruni\u00f0.<\/p>\n<p>En hruni\u00f0 hefur afhj\u00fapa\u00f0 illkynja veilur \u00ed stj\u00f3rnm\u00e1lal\u00edfi og stj\u00f3rnarfari l\u00fd\u00f0veldisins, veilur sem eiga s\u00e9r dj\u00fapar r\u00e6tur langt aftur \u00ed fort\u00ed\u00f0inni, \u00feeirri fort\u00ed\u00f0, sem h\u00e9r hefur veri\u00f0 ger\u00f0 a\u00f0 umtalsefni. Einkav\u00e6\u00f0ing, j\u00e1 \u2013 en ekki \u00ed opnu ferli skv. fyrirfram settum reglum,  heldur \u00ed anda og me\u00f0 a\u00f0fer\u00f0um g\u00f6mlu helmingaskiptareglunnar. Fiskimi\u00f0in eru a\u00f0 v\u00edsu a\u00f0 l\u00f6gum sameign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, en framkv\u00e6mdin sni\u00f0gengur l\u00f6gin \u00ed verki og br\u00fdtur \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 grundvallarregur stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar um jafnr\u00e6\u00f0i og atvinnufrelsi. Fj\u00e1rgl\u00e6framenn, sem sv\u00edfast einskis \u00ed blindri \u00e1girnd sinni, f\u00e1 a\u00f0 va\u00f0a uppi \u00f3\u00e1reittir og l\u00e1ta greipar s\u00f3pa um fj\u00e1rmuni almennings. Stofnanir r\u00edkisins, Al\u00feingi, stj\u00f3rnm\u00e1laflokkar, stj\u00f3rns\u00fdsla, eftirlitsstofnanir, d\u00f3ms- og r\u00e9ttarfarskerfi, a\u00f0 \u00f3gleymdum fj\u00f6lmi\u00f0lum, allar \u00feessar lykilstofnanir l\u00fd\u00f0veldisins eru uppv\u00edsar a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00e1\u00f0a ekki vi\u00f0 verkefni s\u00edn.<\/p>\n<p><b>Allar \u00f3dygg\u00f0ir hins gamla og gerspillta fyrirgrei\u00f0slukerfis, sem mi\u00f0a a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hygla einum og hafna \u00f6\u00f0rum, \u00ed krafti p\u00f3lit\u00edsks valds, grafa sm\u00e1m saman undan trausti almennings \u00e1 sj\u00e1lfum undirst\u00f6\u00f0um r\u00e9ttarr\u00edkisins. \u00deegar trausti\u00f0 er glata\u00f0 og tr\u00fa almennings \u00e1, a\u00f0 hann b\u00fai \u00ed si\u00f0u\u00f0u samf\u00e9lagi, \u00fe\u00e1 er f\u00e1tt eftir, sem til bjargar m\u00e1 ver\u00f0a.<\/b><\/p>\n<p>Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ismenn geta ekki \u00f6llu lengur loka\u00f0 augunum fyrir \u00fev\u00ed, a\u00f0 \u00feetta er s\u00fa hrygg\u00f0armynd af \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi, sem \u00feeir, \u00f6\u00f0rum fremur, hafa haft forystu um a\u00f0 m\u00f3ta. Er ekki kominn t\u00edmi til a\u00f0 fara a\u00f0 d\u00e6mi Yelts\u00edns og skipa ranns\u00f3knarr\u00e9tt e\u00f0a a.m.k. sannleiksnefnd til a\u00f0 rannsaka, hvernig arfleif\u00f0 Flokksins hefur leitt til \u00feessarar ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b>Huglei\u00f0ingar \u00ed tilefni af b\u00f3k \u00de\u00f3rs Whitehead um \u201cSov\u00e9t \u00cdsland\u201d. Grein skrifu\u00f0 \u00ed febr\u00faar 2011<\/b><\/p>\n<p><i>Athugasemd skrifu\u00f0 17.6.2011: Jakob \u00c1sgeirsson, ritstj\u00f3ri \u00deJ\u00d3\u00d0M\u00c1LA, sendi h\u00f6fundi \u00feessara huglei\u00f0inga b\u00f3k \u00de\u00f3rs Whitehead, Sov\u00e9t-\u00cdsland, me\u00f0 bei\u00f0ni um ums\u00f6gn. A\u00f0 fenginni eftirfarandi ritsm\u00ed\u00f0 hafna\u00f0i ritstj\u00f3rinn birtingu og sag\u00f0i \u201cekki vi\u00f0 h\u00e6fi a\u00f0 \u00feetta litla t\u00edmarit mitt birti gagnr\u00fdni af \u00feessu tagi \u00e1 h\u00e6gri stefnu \u00e1 \u00cdslandi. \u00dej\u00f3\u00f0m\u00e1l voru einmitt sett \u00e1 f\u00f3t til a\u00f0 koma \u00f6ndver\u00f0um sj\u00f3narmi\u00f0um \u00e1 framf\u00e6ri, \u00fear sem \u00fea\u00f0 v\u00e6ri svo hressileg vinstri slags\u00ed\u00f0a \u00e1 fj\u00f6lmi\u00f0lum \u00e1 \u00cdslandi (Morgunbla\u00f0i\u00f0 var \u00fe\u00e1 n\u00e1nast \u00f3menga\u00f0 vinstra bla\u00f0). <b>\u00dej\u00f3\u00f0m\u00e1l er \u00fev\u00ed ekki vettvangur fyrir \u00f3l\u00edk sj\u00f3narmi\u00f0<\/b> (leturbreyting JBH)&#8230; heldur \u00e1kve\u00f0i\u00f0 h\u00e6gri bla\u00f0, sem heldur fram h\u00e6gri sj\u00f3narmi\u00f0um. \u00c9g get \u00fev\u00ed ekki birt greinina, \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er bein \u00e1r\u00e1s \u00e1 h\u00e6gri stefnu og \u00e1 \u00fev\u00ed heima \u00e1 \u00f6\u00f0rum vettvangi.\u201d \u2013 \u00de\u00e1 vitum vi\u00f0 \u00fea\u00f0. \u00c9g vek athygli \u00e1, a\u00f0 huglei\u00f0ingar m\u00ednar eru um b\u00f3k sem ber heiti\u00f0 SOV\u00c9T-\u00cdSLAND. <\/i>JBH<\/p>\n<p>P.s.\u00deessi grein hefur veri\u00f0 \u00e1 vergangi m\u00e1nu\u00f0um saman. H\u00fan var p\u00f6ntu\u00f0 fyrir \u00deJ\u00d3\u00d0M\u00c1L \u2013 en hafna\u00f0 af ritstj\u00f3ranum a\u00f0 loknum lestri, sbr. umm\u00e6lin h\u00e9r a\u00f0 ofan. \u00de\u00e1 var h\u00fan send til birtingar \u00ed TMM. Karl Th. Birgisson vildi f\u00e1 hana til birtingar \u00ed Her\u00f0ubrei\u00f0, en \u00fea\u00f0 hefur dregist, a\u00f0 HER\u00d0UBREI\u00d0 l\u00edti dagsins lj\u00f3s. \u00de\u00e1 var h\u00fan endursend til Gu\u00f0mundar Andra \u00e1 TMM \u2013 en um seinan. Ekki veit \u00e9g, hvers Sov\u00e9t-\u00cdsland \u2013 \u00f3skalandi\u00f0 hans \u00de\u00f3rs Whitehead \u00e1 a\u00f0 gjalda. Greinin er ekki um \u00fe\u00e1 b\u00f3k, heldur er h\u00fan huglei\u00f0ingar, sem v\u00f6knu\u00f0u vi\u00f0 lestur \u00feeirrar b\u00f3kar, um \u00edslenska valdakerfi\u00f0. H\u00e9r birtist h\u00fan loksins \u00e1 heimas\u00ed\u00f0u minni, eftir \u00f3m\u00e6lda hrakninga, a\u00f0gengileg \u00feeim sem \u00e1huga hafa \u00e1 efninu. &#8211; Sami <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1,9],"tags":[],"class_list":["post-1286","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-allar_greinar","category-greinar_og_vidtol"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1286","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1286"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2757,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1286\/revisions\/2757"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jbh.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}